Wszystko, co musisz wiedzieć o witaminie B5 – jakie spełnia funkcje w organizmie, dawkowanie, budowa chemiczna

WITAMINA B5 – CO TO TAKIEGO?

Witamina B5, czyli inaczej kwas pantotenowy to pod względem chemicznym połączenie reszt kwasu 2,4-dihydroksy-3,3-dimetylo-masłowego i β-alaniny [1]. Związek ten należy do szerokiej gamy witamin z grupy B; posiada kilka istotnych cech, które warunkują jego możliwe zastosowania.

Pod względem czysto teoretycznym kwas pantotenowy to składnik koenzymu CoA [1,2]. Związek ten uczestniczy w wielu procesach energetycznych i enzymatycznych w obrębie organizmu [1,2,3]. Bierze udział m.in. w przemianach kwasów tłuszczowych [2,3,4]. Znaczna część funkcji, jakie pełni w organizmie witamina B5 powiązana jest właśnie z obecnością kwasu pantotenowego w strukturze koenzymu A.

ZNACZENIE KWASU PANTOTENOWEGO DLA ORGANIZMU CZŁOWIEKA

Związki wchodzące w skład witamin z grupy B biorą udział w procesach wzrostu włosów [5]. Natomiast witamina B5 uczestniczy stricte w procesach regeneracji włosów, a także wpływa na ich właściwą pigmentację [1,5,6]. Dzięki tym właściwościom kwas pantotenowy odgrywa istotną rolę w utrzymywaniu prawidłowego stanu włosów. Odpowiedni poziom witaminy B5 sprzyja zatem dobrej kondycji włosów, nadaje im połysk i chroni przed siwieniem [6].

Witamina B5 bierze aktywny udział także w procesach regeneracji komórek skóry i błon śluzowych [1]. Ta konkretna właściwość wydaje się być również niezwykle cenna w kontekście codziennej pracy farmaceuty, gdyż pytania pacjentów nierzadko dotyczą właśnie preparatów poprawiających stan skóry. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza, że kwas pantotenowy, jak i dekspantenol (jego prekursor) wykorzystywane są m.in. w mezoterapii skóry głowy – celem poprawy kondycji jej i włosów [6]. Zabieg ten wykorzystuje zdolność witaminy B5 do stymulacji podziałów komórkowych, co silnie regeneruje skórę.

NIEDOBORY WITAMINY B5

Pomimo powszechnego występowania witaminy B5 w popularnych produktach spożywczych istnieją sytuacje, które sprzyjają powstawaniu jej niedoborów. Zaliczają się do nich [3,7,8]:

• niewłaściwa i niepełnowartościowa dieta,
• odchudzanie, głodzenie,
• doustna antykoncepcja – szczególnie ważne z punktu widzenia farmaceuty, gdyż na problemy dotyczące skóry i włosów bardzo często skarżą się młode kobiety, bez widocznych oznak niedożywienia i możliwych schorzeń,
• podeszły wiek,
• niektóre choroby (np. cukrzyca),
• alkoholizm,
• nowotwory.

Niewystarczająca ilość witaminy B5 sprzyja występowaniu problemów w obrębie skóry, włosów i paznokci. Dochodzi do nadmiernego rogowacenia i złuszczania naskórka, zaburzeń pigmentacji włosów i pojawiania się przebarwień skórnych [2,3]. Według niektórych źródeł niedobór kwasu pantotenowego sprzyja także rozwojowi trądziku pospolitego [3,9].

MOŻLIWOŚCI TERAPEUTYCZNE WITAMINY B5

Ze względu na znaczący udział w procesie regeneracji komórek ludzkiej skóry (kwas pantotenowy stymuluje proliferację komórek naskórka, przeciwdziała wysychaniu skóry, łagodzi podrażnienia) i pozytywny wpływ na aktywność wzrostową włosów, witamina B5 znajduje zastosowanie w terapii i profilaktyce jej niedoborów, zwłaszcza w kontekście [10]:

• regeneracji skóry,
• regeneracji i wzrostu paznokci,
• pobudzania do właściwej aktywności wzrostowej włosów.

Na szczególną uwagę zasługuje możliwość stosowania kwasu pantotenowego w terapii przeciwdziałania wypadaniu włosów. Powszechnie rekomendowane w tym celu inne preparaty nie zawsze są skuteczne, gdyż niedobory związków innych niż kwas pantotenowy obserwowane są niezwykle rzadko [4]. W przypadku witaminy B5 dzienne zapotrzebowanie waha się między 4 a 7 mg, zatem pacjenci są narażeni częściej na niedobory tej witaminy [4].
Poza przedstawioną wcześniej efektywnością witaminy B5, warto zwrócić również uwagę na aspekt czysto farmaceutyczny, ale niezwykle ważny z punktu widzenia pacjentów. Witamina B5 nie wykazuje działań niepożądanych, kiedy stosowana jest zgodnie z zaleceniami [10]. 

Kwas pantotenowy (witamina B5) wykazuje wielokierunkowe działanie, dzięki czemu za zasadną należy uznać jego rekomendację pacjentom z problemami skóry i włosów.

Literatura:

1. Witaminy – analiza produktów pochodzenia naturalnego, Uniwersytet Gdański, Zakład Analizy Środowiska, 2011.
2. Jarosz Mirosław i wsp., Normy żywienia dla populacji Polski, Instytut Żywności i Żywienia, 2017.
3. Vitamin and mineral requirements in human nutrition, WHO, 2004.
4. Bańkowski Edward, Witaminy, podręcznik Biochemia dla studentów uczelni medycznych Wydanie II, 2009.
5. Drozd-Styk Ewa, Krzyczkowska-Sendrakowska Magdalena. Czy wygląd włosów i paznokci może świadczyć o zaburzeniach hormonalnych oraz niedoborach witamin i pierwiastków śladowych?, Medycyna Estetyczna i Anti-Aging, Nr 3/2014.
6. Szklarczyk Małgorzata, Goździalska Anna, Jaśkiewicz Jerzy, Choroby oraz pielęgnacja skóry głowy i włosów Oficyna Wydawnicza AFM, 2012, 65-73.
7. Lewis CM, King JC, Effect of oral contraceptives agents on thiamin, riboflavin, and pantothenic acid status in young women, The American Journal of Clinical Nutrition, Vol 33, Issue 4, APril 1980, 832-838.
8. Tahiliani AG, Beinlich CJ, Pantothenic acid in health and disease, Vitam Horm. 1991; 46: 165-228.
9. Leung LH, Medical Hypotheses, Pantothenic acid deficiency as the pathogenesis of acne vulgaris Volume 44, Issue 6, June 1995, 490-492.
10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Calcium Pantothenicum Jelfa (data zatwierdzenia: 9.07.2020).

Cal-PL-2101-248