REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Biodostępność substancji przeciwbólowej stosowanej zewnętrznie – kiedy jest wadą, a kiedy zaletą?

11 lipca 2019 14:16

Efektywność przeciwbólowej terapii leczniczej uzależniona jest od wielu czynników. Dotyczy to zarówno terapii doustnej, jak i leczenia miejscowego. Jednym z czynników warunkujących skuteczność leczniczą jest biodostępność substancji czynnej. Co oznacza ten termin, jaki ma wpływ na proces leczenia i kiedy mówimy o nim w kontekście pozytywnym, a kiedy negatywnym? Odpowiedź już za chwilę.

Miejscowa aplikacja diklofenaku na skórę praktycznie pozbawiona jest obciążenia ciężkimi ogólnymi działaniami niepożądanymi (fot. Shutterstock)
Miejscowa aplikacja diklofenaku na skórę praktycznie pozbawiona jest obciążenia ciężkimi ogólnymi działaniami niepożądanymi (fot. Shutterstock)

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Biodostępność – terminologia i różnice

Biodostępność to termin określający szybkość i stopień wchłaniania substancji czynnej, co w konsekwencji determinuje efektywność działania leczniczego [1]. O tym, czy biodostępność konkretnej substancji czynnej będzie wysoka lub niska, decyduje szeroki wachlarz czynników. Jednym z ważniejszych jest sposób podania substancji do organizmu (podanie doustne czy miejscowe) [1]. Podanie doustne, choć wygodne i zapewniające działanie w obrębie całego organizmu, podlega kilku ważnym ograniczeniom. Chodzi tu przede wszystkim o uwarunkowania samego przewodu pokarmowego, gdzie stopień wchłaniania substancji podlega nieustannym wahaniom i zależnościom, chociażby od obecnego w nim pokarmu [1]. Chcąc natomiast uniknąć niektórych działań niepożądanych, związanych z podaniem doustnym, czy też interakcji z innymi lekami podawanymi per os zaleca się wtedy (w odniesieniu do konkretnych dolegliwości) aplikację miejscową na skórę [2].

REKLAMA

Biodostępność po podaniu na skórę

Stopień wchłaniania substancji przeciwbólowej podanej zewnętrznie w głównej mierze warunkuje warstwa rogowa naskórka [2]. Stanowi ona pierwszą i najważniejszą barierę dla przenikania substancji aktywnych w głąb skóry – do miejsca docelowego. Struktura warstwy rogowej, mającej charakter lipidowy z niską zawartością wody, skutecznie reguluje stopień, w jakim substancje czynne przenikają do głębszych warstw skóry. Biorąc pod uwagę właściwości warstwy rogowej, preferowane są związki lipofilowe z domieszką właściwości hydrofilowych [2]. Do substancji o takich uwarunkowaniach zalicza się chociażby diklofenak [2, 3].

REKLAMA

W przypadku leczenia przeciwbólowego elementów układu ruchu (stawy, mięśnie) efektywniejszą terapią wydaje się leczenie miejscowe, z racji mechanizmu powstawania bólu. Aplikacja naskórna substancji przeciwbólowej pozwala oddziaływać bezpośrednio na receptory bólu obwodowego, uwrażliwione np. w wyniku urazu [3]. Jeśli dodać do tego fakt, że tkanki słabiej unaczynione znacznie lepiej reagują na leczenie miejscowe, nie trudno o wniosek, że podanie na skórę jest najwłaściwszym rozwiązaniem w leczeniu bólu narządów ruchu [4]. Substancja czynna, penetrując przez skórę, dociera wtedy bezpośrednio do miejsca docelowego. Podanie doustne zapewnia natomiast zwykle korzystne efekty w tkankach silnie unaczynionych.

Kiedy biodostępność jest wadą, a kiedy zaletą?

Mówiąc o biodostępności, należy rozróżnić biodostępność od właściwego stężenia substancji czynnej w miejscu docelowym. Dla substancji podawanych miejscowo istotnym parametrem będzie właśnie stężenie w miejscu właściwego działania. Biodostępność będzie oznaczać natomiast, jaka część substancji zaaplikowanej na skórę dostała się do krążenia ogólnego [3, 4]. Z tym parametrem wiąże się fakt działania ogólnoustrojowego, a co za tym idzie i ogólnoustrojowych działań niepożądanych. W kontekście rekomendowanych przez ESCEO miejscowych NLPZ we wczesnym leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów wysoką biodostępność uznać można za wadę danej substancji [2]. Wysoki stopień wchłaniania do krążenia ogólnego niesie ze sobą ryzyko ogólnoustrojowych reakcji niepożądanych. Jedną z substancji o wysokiej biodostępności względnej jest etofenamat (blisko 20%) [2]. Sytuacja znacznie lepiej przedstawia się wobec diklofenaku, dla którego stężenia uzyskiwane w osoczu mieszczą się w przedziale 0,2–8% (zwykle 4,5%) [3, 5]. A zatem stężenie diklofenaku w tkance docelowej i jego absorpcja skórna znacznie przewyższa stężenia uzyskiwane w krążeniu ogólnym, co wyraźnie widać w wynikach przeprowadzonych badań [3, 4].

Reasumując, wysokie stężenie w tkance docelowej jest ogromną zaletą danej substancji podanej na skórę. Natomiast wysoki stopień wchłaniania do krążenia ogólnego niesie ze sobą większe ryzyko rozwoju ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Substancją o znacznym stopniu wchłaniania do osocza jest chociażby etofenamat [2, 6]. Warto to ryzyko wziąć pod uwagę przy wyborze miejscowej substancji przeciwbólowej zwłaszcza, że niektóre badania donoszą, iż leczenie etofenamatem nie było w istotny sposób bardziej skuteczne niż leczenie, chociażby kwasem hialuronowym w ramach osteoartrozy kolana [7].

Miejscowe leczenie bólu stawów przy użyciu diklofenaku

Liczne publikacje naukowe potwierdzają porównywalną skuteczność leczenia doustnego i miejscowego NLPZ-ami w ramach terapii przeciwbólowej stawów [2, 3]. Podanie na skórę ma jednak dodatkowe zalety:

REKLAMA
  • Podanie bezpośrednio w miejscu bólu.
  • Brak efektu I przejścia i tym samym obniżenia przyjętej dawki substancji leczniczej. Efektem I przejścia określa się metabolizm części przyjętej doustnie dawki leku w wątrobie (lub też w ścianie jelit), w wyniku którego całkowita ilość substancji czynnej dostającej się do krwioobiegu jest niższa [8].
  • Obniżenie ryzyka działania ogólnoustrojowego i możliwości wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego, układu pokarmowego czy też nerek.
  • Możliwość podania u osób z różnych względów nietolerujących doustnych NLPZ (tu warto zaznaczyć niską biodostępność w osoczu diklofenaku po podaniu miejscowym).
  • Uniknięcie interakcji lek-lek, chociażby z lekami obniżającymi ciśnienie krwi czy kardiologicznymi dawkami kwasu acetylosalicylowego.
  • Możliwość obniżenia przyjmowanej dawki doustnej NLPZ o blisko 40% [2, 3].

Na szczególną uwagę zasługuje właśnie diklofenak, który ze względu na małe rozmiary cząsteczki i jej lipofilowość (z dodatkiem właściwości hydrofilowych) łatwo przenika przez skórę, osiągając wysokie stężenia w podskórnych tkankach docelowych [2]. Na dodatek cząsteczka diklofenaku ma charakter słabego kwasu organicznego. Doświadczenia naukowe pokazują, iż kwaśne NLPZ osiągają wyższe stężenia w błonie komórkowej i przestrzeni wewnątrzkomórkowej (gdzie znajdują się docelowe enzymy COX-2) aniżeli w płynie zewnątrzkomórkowym [2]. Diklofenak podany miejscowo należy do substancji szybko działających [3, 5]. Cząsteczka ta kumuluje się w pobliżu tkanek docelowych, skąd na zasadzie dyfuzji stale przenika do miejsca powstawania bólu [3, 9]. Badania pokazują, iż miejscowy diklofenak zmniejsza natężenie bólu w osteoartrozie o 42–45% [2]. Wszystkie powyższe cechy stawiają miejscowy diklofenak wysoko w hierarchii leczenie bólu w układzie ruchu.

Bezpieczeństwo terapii miejscowej diklofenakiem

Miejscowa aplikacja diklofenaku na skórę praktycznie pozbawiona jest obciążenia ciężkimi ogólnymi działaniami niepożądanymi [5, 10]. Działania niepożądane dotyczą głównie łagodnych i przemijających objawów skórnych, jedynie w miejscu zastosowania [5]. Należą do nich zwykle rumień bądź świąd [10]. Uwarunkowania te występują z podobną częstotliwością co u innych leków z grupy NLPZ. Różnicą na korzyść diklofenaku jest na pewno niska sposobność do wywoływania skórnej reakcji nadwrażliwości na światło (u mniej niż 1 na 10.000 pacjentów) [5, 10]. Warto o tym wspomnieć w kontekście chociażby etofenamatu. Podczas jego stosowania, a także 2 tygodnie po zakończeniu leczenia, wskazane jest unikanie ekspozycji na światło. Wiąże się ona z możliwością wystąpienia przebarwień skórnych [11].

Literatura:

  1. Czynniki fizjologiczne wpływające na biodostępność substancji leczniczej, Dorota Haznar-Garbacz, Sebastian Polak, Farm Pol, 2011, 67(7): 459–470.
  2. Efficacy and safety of topical NSAIDs in the management of osteoarthritis: Evidence from real-life setting trials and surveys, Francois Rannou, Jean-Pierre Pelletier, Johanne Martel-Pelletier, Seminars in Arthritis and Rheumatism 45 (2016), S18–S21.
  3. Skin penetration and tissue permeation after topical administration of diclofenac, Martina Hagen, Mark Baker, Current Medical Research and Opinion, 2017, Vol. 33, No. 9, 1623–1634.
  4. Pharmacokinetics of transdermal etofenamate and diclofenac in healthy volunteers, Sara Drago, Roger Imboden, Philipp Schlatter, Mirabel Buylaert, Stephan Krahenbuhl, Juergen Drewe, Basic and Clinical Pharmacology and Toxicology, 2017, 121, 423–429.
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Voltaren Max.
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Traumon.
  7. Effectiveness of etofenamate for treatment of knee osteoarthritis: a randomized controlled trial, Savas Guner, Mehmet Ata Gokalp, Abdurrahim Gozen, Seyyid Serif Unsal, Sukriye Ilkay Guner, Ther Clin Risk Manag, 2016; 12: 1693–1699.
  8. Farmakokinetyka, metabolizm i hepatotoksyczność paracetamolu po narażeniu pojedynczym i łącznym z trichloroetylenem i N-acetylocysteiną, Jan Błaszczak, Rozprawa doktorska, Katedra i Zakład Toksykologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, 2011.
  9. Powierzchniowe lub przezskórne podawanie leków w terapii bólu, Małgorzata Malec-Milewska, J. Wordliczek, Terapia, 2010, Nr 11–12.
  10. Topical NSAIDs for chronic musculoskeletal pain in adults, Sheena Derry, R. Andrew Moore, Roy Rabbie, Cochrane Database Syst Rev., September 2014.
  11. Retrospektywna analiza niepożądanych skórnych reakcji polekowych u pacjentów hospitalizowanych w klinice chorób skórnych i wenerycznych Pomorskiej Akademii Medyczne w latach 1996–2006, Anna Kacalak-Rzepka, Adam Klimowicz, Stanisława Bielecka-Grzela, Elżbieta Załuga, Romuald Maleszka Honorata Fabiańczyk, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, 2008, 54, 2, 52–58.

CHPL/CHVOLT/0042/19

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

1 komentarz Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

w sumie pracując za I stołem nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę, ale taka niska biodostępność niektórych maści to duży plus dla wybranych pacjentów z konkretnymi schorzeniami itp. a biorąc pod uwagę ile leków oni zażywają, to taka maść to czasami najwłaściwsze rozwiązanie..

Powiązane artykuły

Smartfonowy czujnik do badania oddechu Smartfonowy czujnik do badania oddechu

Dofinansowany ze środków unijnych projekt ma podnieść wiarygodność zdrowotną smartfonów poprzez opra...

Jak wybrać właściwy filtr przeciwsłoneczny Jak wybrać właściwy filtr przeciwsłoneczny

Większość ludzi ma świadomość, że należy używać filtrów przeciwsłonecznych, jednak nie wiedzą oni w ...

Oto 5 najdroższych leków świata! Oto 5 najdroższych leków świata!

Najwyższe ceny najczęściej osiągają leki stosowane w leczeniu chorób rzadkich, tzw. leki sieroce. Ic...

REKLAMA

Potrzebujesz wsparcia
w znalezieniu pracownika do apteki?

Chcesz się dowiedzieć, jak możemy Ci pomóc?
Zostaw numer telefonu, skontaktujemy się z Tobą.

* Pola wymagane

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz