DLACZEGO OCHRONA ŚLUZÓWKI NOSA PRZED WYSUSZENIEM JEST KLUCZOWA PODCZAS INFEKCJI?

WYSUSZENIE ŚLUZÓWKI JAKO KONSEKWENCJA INFEKCJI WIRUSOWEJ

Ostry nieżyt nosa to choroba o charakterze zapalnym, która obejmuje m.in. błonę śluzową nosa  [2]. Wśród czynników sprawczych wymienia się głównie przyczyny infekcyjne (mniejszy  udział mają za to kwestie alergiczne, środowiskowe lub drażniące). 

Aby móc zrozumieć patomechanizm wysuszenia śluzówki nosa należy wiedzieć, że nabłonek  wyścielający nos pełni niezwykle istotne funkcje w homeostazie organizmu. Odpowiada  przede wszystkim za prawidłowe nawilżenie, ogrzanie i oczyszczenie wdychanego powietrza  [3,4]. Możliwe jest to dzięki odpowiedniej budowie błony śluzowej nosa. 

Śluzówka nosa pokryta jest śluzem, wytwarzanym m.in. przez komórki kubkowe [4]. Pełni on  funkcję: 

• Ochronną (oddziela nabłonek od środowiska zewnętrznego) 
• Oczyszczającą (śluz wyłapuje zanieczyszczenia, zapobiegając dostawaniu się ich do  płuc) 
• Pomocniczą – w transporcie śluzowo-rzęskowym (odpowiednia ilość śluzu pozwala na  właściwe funkcjonowanie aparatu śluzowo-rzęskowego) [3,4,5]. 

Śluz składa się w 95% z wody. Resztę stanowi mucyna i różnorodne związki dodatkowe [4].  W przebiegu infekcji wirusowej dochodzi do zaburzenia w ilości i składzie wydzielanego  śluzu. Ulega on zagęszczeniu, tracąc swoje właściwości ochronne i utrudniając transport  śluzowo-rzęskowy [4,5,6]. To prowadzi do wysychania błony śluzowej nosa i wzrostu jej  podatności na podrażnienia [4,6]. Co więcej – zubożeniu ulega bariera chroniąca przed  

czynnikami infekcyjnymi – zwiększa się zatem podatność na kolejne infekcje (m.in.  nadkażenie bakteryjne) [5,6]. 

KONSEKWENCJE WYSUSZENIA ŚLUZÓWKI I METODY ODWRÓCENIA TEGO  STANU 

Brak odpowiedniego poziomu hydratacji skutkuje wzrostem podatności błony śluzowej na  czynniki drażniące. Tzw. „suchy nos” objawia się m.in. swędzeniem, pieczeniem, częstszymi  krwawieniami i zaburzeniem oddychania [2,6,7]. Włączenie terapii przeciwdziałającej  wysuszeniu powinno być uznawane za integralną część leczenia, a więc powinno towarzyszyć  innym metodom stosowanym w tym okresie [7,8]. Przywrócenie błonie śluzowej  podstawowych funkcji pozwala na właściwe jej funkcjonowanie i redukuje nieprzyjemne  dolegliwości (jak swędzenie, podrażnienie, uczucie suchości). 

Część z pacjentów stosuje do tego celu preparaty soli fizjologicznej/soli morskiej. Niestety nie  wszystkie badania potwierdzają ich skuteczność. Wyniki jednego z nich pokazują, że  izotoniczny roztwór NaCl miał znacząco gorsze wyniki w kwestii niwelowania nieżytu nosa  niż deksopantenol [6]. Czy zatem deksopantenol będzie odpowiednim rozwiązaniem w kwestii  ochrony śluzówki nosa przed wysuszeniem w przebiegu infekcyjnego nieżytu nosa? 

DEKSOPANTENOL JAKO ZWIĄZEK HIGROSKOPIJNY

Deksopantenol to analog kwasu pantotenowego. W organizmie ulega on modyfikacji, dzięki  czemu staje się integralną częścią koenzymu A. Ten z kolei uczestniczy w wielu reakcjach  zachodzących w organizmie [6,8]. Jedną z ważniejszych jego funkcji jest działanie  regenerujące nabłonek oraz chroniące go przed wysuszeniem [6,8,9,10]. Wynika to m.in. z faktu, że wysoka jego zawartość znajduje się w komórkach nabłonkowych [8]. Deksopantenol wpływa na poprawę stanu błony śluzowej nosa, przyśpieszając procesy  regeneracji i odnowy [11]. Co jednak równie ważne – odznacza się dobrymi właściwościami  higroskopijnymi [8]. Udowodniono, że charakteryzuje się wysoką zdolnością zatrzymywania  wody w organizmie. Jego miejscowe stosowanie zwiększa stopień uwodnienia nabłonka, a to  z kolei sprzyja efektywniejszemu gojeniu się ran powstałych na skutek podrażnienia [8]. Konsekwencją jego działania jest redukcja objawów suchości w obrębie nosa [12].  

ZASTOSOWANIE DEKSOPANTENOLU W PRAKTYCE 

Właściwości deksopantenolu, chroniące śluzówkę przed wysuszeniem znalazły zastosowanie  m.in. w redukowaniu objawów zapalenia błony śluzowej nosa. W kontekście tego schorzenia  wysoką skutecznością odznacza się połączenie deksopantenolu z ksylometazoliną. Badania  pokazują wyższą niż w monoterapii efektywność leczniczą takiego zestawienia substancji, co  przekłada się na krótszy czas potrzebny do wyleczenia i mniejsze ryzyko wystąpienia działań  niepożądanych [5]. Dzięki wzajemnemu uzupełnianiu uzyskuje się efektywniejsze  zmniejszenie przekrwienia błony śluzowej. Ma miejsce również łatwiejsze gojenie się  powstałych w trakcie infekcji ran [13]. 

Zastosowanie dwóch substancji o udokumentowanym działaniu pozwala na: 

• Odblokowanie nosa 
• Ochronę przed wysuszeniem 
• Zmniejszenie podrażnienia śluzówki 
• Brak potrzeby oddychania ustami, co z kolei zapobiega podrażnieniu gardła. 

Wymienione wyżej właściwości posiada preparat Otrivin Regeneracja, będący połączeniem  ksylometazoliny i deksopantenolu [14]. 

Literatura: 

1. Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych – jedno z najczęstszych zakażeń  górnych dróg oddechowych, Anna Wachnicka-Bąk, Agnieszka Lipińska-Opałka,  Agata Będzichowska, Bolesław Kalicki, Anna Jung, Pediatr Med. Rodz 2014, 10(1), p.  25-31.
2. Podział nieżytów nosa, Piotr Rapiejko, Agnieszka Lipiec, Alergia 2013, 2: 6-8. 
3. Zmysł węchu, Piotr Rapiejko, Alergoprofil 2006, Vol. 2, Nr 4(7), 4-10. 
4. Przyczyny, skutki i leczenie „suchego nosa” u dzieci, Anna Zakrzewska, Forum  Pediatrii Praktycznej, Nr 10 (2016). 
5. Dexpanthenol: An Overview of its Contribution to Symptom Relief in Acute Rhinitis  Treated with Decongestant Nasal Sprays, Ralph Mosges, Kija Shah-Hosseini, Hans Peter Hucke, Marie-Josefine Joisten, Adv Ther 2017; 34(8): 1850-1858. 
6. Tolerability and effects on quality of life of liposomal nasal spray treatment compared  to nasal ointment containing dexpanthenol or isotonic NaCl spray in patients with  rhinitis sicca, C. Hahn, M. Bohm, S. Allekotte, R. Mosges, Eur Arch Otorhinolaryngol.,  2013; 270(9): 2465-2472. 
7. Treatment of rhinitis sicca anterior with ectoine containing nasal spray, Uwe  Sonnemann, Olaf Scherner, Nina Werkhauser, J Allergy (Cairo), 2014; 273219. 
8. Randomised trial on performance, safety and clinical benefit of hyaluronic acid,  hyaluronic acid plus dexpanthenol and isotonic saline nasal sprays in patients suttering  from dry nose symptoms, Uta Thieme, Karolina Muller, Christoph Bergmann,  Bernward Bock, Nadine Wurzer-Materna, Taufik Shahab, Florian Zeman, Yvonne  Eberhardt, Gunnar Huppertz, Michael Koller, Peter Meiser, Auris Nasus Larynx, 2020. 
9. The effect of pantothenic acid deficiency on keratinocyte proliferation and the synthesis  of keratinocyte growth factor and collagen, Daisaku Kobayashi, Miho Kusama,  Masaaki Onda, Norimichi Nakahata, J Pharmacol Sci 115, 230-234 (2011). 
10. Clinilac efficacy of a spray containing hyaluronic acid and dexpanthenol after surgery  in the nasal cavity (septoplasty, simple ethmoid sinus surgery, and turbinate surgery),  Ina Gouteva, Kija Shah-Hosseini, Peter Meiser, Journal of Allergy, Volume 2014, ID  635490. 
11. Topical N-Acetylcysteine improves wound healing comparable to dexpanthenol: an  experimental study, Abdullah Oguz, Omer Uslukaya, Ulas Alabalik, Ahmet Turkoglu,  Murat Kapan, Zubeyir Bozdag, Int Surg, 2015; 100(4): 656-661. 
12. Preparaty nawilżające błonę śluzową nosa i gardła, Marta Szandruk, Monika  Skrzypiec-Spring, Ewa Szeląg, Adam Szeląg, Strzelectwo sportowe (Nowoczesne  rozwiązania szkoleniowe), zeszyt nr 12, Wrocław 2015. 
13. Improving wound healing after nose surgery by combined administration of  xylometazoline and dexpanthenol, Kehrl W., Sonnemann U., Laryngorhinootologie  2000, 79(3): 151-154.
14. Charakterystyka Produktu Leczniczego Otrivin Regeneracja.

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

PM-PL-OTRI-20-00016  

Otrivin Regeneracja, (1 mg + 50 mg)/ml, aerozol do nosa, roztwór, jeden ml roztworu aerozolu zawiera 1 mg ksylometazoliny chlorowodorku i 50 mg deksopantenolu. Wskazania do stosowania: Otrivin Regeneracja jest wskazany do stosowania u dorosłych i młodzieży w wieku od 12 lat: w celu zmniejszenia obrzęku błony śluzowej nosa w zapaleniu błony śluzowej nosa oraz pobudzenia gojenia się błony śluzowej, w leczeniu naczynioruchowego zapalenia błony śluzowej nosa i utrudnionego oddychania przez nos po przebytej operacji nosa; w celu zmniejszenia obrzęku błony śluzowej nosa w zapaleniu błony śluzowej nosa związanym z ostrym zapaleniem zatok przynosowych (zapalenie błony śluzowej nosa i zatok). Dawkowanie i sposób podawania: Produktu Otrivin nie należy stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat. Dawkowanie: Dorośli i młodzież w wieku od 12 lat:Jedna dawka aerozolu do każdego otworu nosowego stosownie do potrzeb, lecz nie więcej niż 3 razy na dobę.  Produktu leczniczego Otrivin Regeneracja nie należy stosować dłużej niż przez 7 kolejnych dni, chyba że lekarz zaleci inaczej. Sposób podawania: Do stosowania donosowego. Należy zachować ostrożność, aby nie rozpylić produktu do oczu. Instrukcja stosowania: 1. Oczyścić nos. 2. Butelkę należy trzymać pionowo, kciukiem przytrzymując dno butelki, a końcówkę trzymając między dwoma palcami. 3. Lekko pochylić głowę do przodu i umieścić końcówkę w otworze nosowym. 4. Rozpylić produkt, jednocześnie delikatnie wciągnąć powietrze nosem. Powtórzyć powyższe czynności w drugim otworze nosowym. 5. Bezpośrednio po użyciu przetrzeć końcówkę i nałożyć nasadkę. 6. W celu uniknięcia rozprzestrzeniania się zakażenia opakowanie aerozolu powinno być stosowane tylko przez jedną osobę. Przeciwwskazania: Tego produktu leczniczego nie należy stosować w następujących przypadkach: nadwrażliwość na ksylometazoliny chlorowodorek, deksopantenol lub na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w punkcie 6.1, przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa (rhinitis sicca) lub zanikowe zapalenie błony śluzowej nosa, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, zwłaszcza w przypadku jaskry wąskiego kąta, po przezklinowym usunięciu przysadki lub po zabiegach chirurgicznych z odsłonięciem opony twardej, u dzieci w wieku poniżej 12 lat. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: Otrivin Regeneracja podobnie jak inne leki sympatykomimetyczne, należy stosować ostrożnie u pacjentów wykazujących silną reakcję na substancje o działaniu adrenergicznym z objawami, takimi jak bezsenność, zawroty głowy, drżenia, zaburzenia rytmu serca lub podwyższone ciśnienie krwi. Ten produkt leczniczy można stosować wyłącznie po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka związanego z jego stosowaniem u pacjentów: leczonych inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) lub otrzymujących te leki w okresie ostatnich dwóch tygodni, a także otrzymujących inne leki, które mogą powodować podwyższenie ciśnienia tętniczego, z ciężkimi chorobami układu sercowo-naczyniowego (np. chorobą wieńcową) lub nadciśnieniem tętniczym, z guzem chromochłonnym nadnerczy, z zaburzeniami metabolicznymi (np. nadczynność tarczycy, cukrzyca), z porfirią, z rozrostem gruczołu krokowego. Aby zminimalizować ryzyko rozprzestrzeniania się zakażeń, opakowanie produktu leczniczego nie powinno być stosowane przez więcej niż jedną osobę, a końcówkę należy opłukać po użyciu. W bardzo rzadkich przypadkach ksylometazolina może powodować bezsenność. Jeśli występuje bezsenność, należy starać się unikać stosowania produktu leczniczego późnym wieczorem lub w nocy.  Pacjenci w podeszłym wieku mogą być bardziej narażeni na działania niepożądane tego produktu leczniczego. W trakcie długo utrzymującego się przeziębienia produkt leczniczy należy stosować wyłącznie pod nadzorem lekarza ze względu na ryzyko ścieńczenia błony śluzowej nosa. Otrivin Regeneracja zawiera chlorek benzalkoniowy, który może powodować podrażnienie lub obrzęk błony śluzowej nosa. Inne informacje: Długotrwałe stosowanie leków sympatykomimetycznych lub stosowanie ich w dawkach większych niż zalecane może powodować przekrwienie błony śluzowej nosa i w konsekwencji zwężenie dróg oddechowych. Kontynuowanie stosowania produktu leczniczego (w przypadku stosowania przez więcej niż dziesięć kolejnych dni) może prowadzić do wtórnego polekowego zapalenia błony śluzowej nosa (rhinitis medicamentosa) i zaniku błony śluzowej nosa (ozeny). W łagodniejszych przypadkach lek sympatykomimetyczny można podawać do jednego otworu nosowego, a gdy objawy ustąpią, można go podać do drugiego otworu nosowego, tak aby utrzymać możliwość przynajmniej częściowego oddychania przez nos. Działania niepożądane: Działania niepożądane wymienione poniżej pogrupowano zgodnie z klasyfikacją układów i narządów oraz częstością występowania według następującej konwencji: bardzo często (1/10), często (1/100 do <1/10), niezbyt często (1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000), częstość nieznana (częstości nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Zaburzenia układu immunologicznego: Niezbyt często: reakcje alergiczne (obrzęk naczynioruchowy, wysypka, świąd); Zaburzenia układu nerwowego: Bardzo rzadko: niepokój, bezsenność, zmęczenie (senność, sedacja), bóle głowy, omamy (głównie u dzieci); Zaburzenia serca: Rzadko: kołatanie serca, tachykardia  Bardzo rzadko: zaburzenia rytmu serca; Zaburzenia naczyniowe: Rzadko: nadciśnienie tętnicze; Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia: Bardzo rzadko: zwiększony obrzęk błony śluzowej w wyniku osłabienia działania leku, krwawienie z nosa Częstość nieznana: uczucie pieczenia lub suchości błony śluzowej nosa, kichanie; Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej: Bardzo rzadko: skurcze (szczególnie u dzieci). OTC – Lek wydawany bez recepty. Pozwolenie Prezesa URPLWMiPB nr 25017. Podmiot odpowiedzialny: GlaxoSmithKline Consumer Healthcare Sp. z o.o.  ul. Grunwaldzka 189, 60-322 Poznań, v.V.2019.