Kwas foliowy – u kogo wskazana suplementacja?

W produktach spożywczych roślinnych i zwierzęcych kwas foliowy występuje w postaci pochodnych tzw. folianów (dihydrofoliany, tetrahydrofoliany). Dieta bogata w foliany powinna zawierać szpinak, zieloną sałatę, brokuły, ale także rośliny strączkowe: fasole, groch, soję. Zwracając uwagę na wrażliwość witaminy B₉ na wysoką temperaturę, powyższe produkty spożywać należy surowe lub po krótkiej obróbce termicznej.  Ponadto na proces wchłaniania folianów mają również wpływ takie czynniki jak: składniki diety (obecność żelaza, witaminy B₁₂), przyjmowanie niektórych leków (m.in. ibuprofenu, kwasu acetylosalicylowego, leków zobojętniających), palenie papierosów, spożywanie alkoholu, ale również choroby układu pokarmowego. Biodostępność folianów z produktów spożywczych może wynosić od 30% do 80%, więc nie jest ona określana precyzyjnie. Powyższe czynniki przyczyniają się do dostarczenia do organizmu kwasu foliowego w postaci syntetycznej, którego biodostępność jest znacznie lepsza. [2,8]

EFSA – Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – oświadczenia zdrowotne

Wspomniane w tytule „oświadczenie zdrowotne” oznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem. Cytowana definicja znajduje się w rozporządzeniu 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, które szczegółowo określa warunki, jakie muszą zostać spełnione, aby dane oświadczenie zdrowotne lub żywieniowe było stosowane zgodnie z prawem unijnym.  Wprowadzanie nowych oświadczeń związane jest Urzędem ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA, który m.in. weryfikuje zgodność oświadczenia z badaniami naukowymi, ocenia, czy treść oświadczenia jest zrozumiała dla przeciętnego konsumenta.  Stosowanie oświadczeń ma na celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz skierowanie ich wyboru na produkty bezpieczne.  Rola kwasu foliowego została ujęta w oświadczeniu zdrowotnym.

[13,14,20]

Wady cewy nerwowej

Nie można opisywać działania kwasu foliowego, zapominając o jego roli podczas ciąży. Zbyt mała podaż witaminy B₉ przyczynia się do zwiększenia częstotliwości poronień oraz do wystąpienia niskiej masy urodzeniowej. Jednak do najpoważniejszych skutków niedoboru kwasu foliowego należą wady cewy nerwowej płodu. Z prawidłowo wykształconej cewy nerwowej rozwija się mózg oraz rdzeń kręgowy. W dwóch pierwszych miesiącach ciąży, gdy nie dochodzi do zamknięcia cewy nerwowej, powstają wady rozwojowe. Konsekwencją tego są deformacje czaszki i kręgosłupa, które dla płodu są letalne lub prowadzą do trwałego kalectwa. Do najpoważniejszych wad cewy nerwowej zaliczane jest bezmózgowie i rozszczep kręgosłupa. Z uwagi na fakt, iż wspomniane wady prowadzą do śmierci dziecka lub trwałego kalectwa, profilaktyka związana z suplementacją kwasu foliowego jest bardzo ważna. Każda kobieta planująca potomstwo powinna rozpocząć przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 µg/dobę już 12 tygodni przed planowaną koncepcją. [11,22]

Sprawdź też: Leki i laktacja – klasyfikacja wg prof Hale’a.

Wybór między lekiem a suplementem?

Szerokie zastosowanie kwasu foliowego rodzi również bardzo ważne pytanie: czy wybierając preparat z kwasem foliowym wybrać lek, czy może suplement diety? Warto zaznaczyć, że sięgając po lek, wybieramy bezpieczeństwo i udokumentowane działanie. Proces rejestracji leku związany jest ze składaniem obszernej dokumentacji zawierającej szereg ważnych informacji (potwierdzenie składu oraz jakości, działania niepożądane, dostawcy substancji czynnych), natomiast rejestracja suplementu diety to zgłoszenie do GIS, dużo mniej obszernej dokumentacji, bez obowiązku potwierdzania bezpieczeństwa i jakości preparatu. [16-19] Pośród produktów zawierających kwas foliowy w dawce 400 µg odnajdziemy bezpieczny, również dla kobiet w ciąży lek Folik firmy Gedeon Richter. [15,21]

Zobacz też:

• PREPARATY WIELOWITAMINOWE W CIĄŻY

KEDP/DADNIS 28.05.2020

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Bibliografia:

1. Cieślik E., Kościej A., Gębusia A., Ocena wiedzy i pobrania kwasu foliowego przez kobiety w wieku rozrodczym, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): 594-599.

2. Czeczot H., Kwas foliowy w fizjologii i patologii, Postepy Hig Med Dosw. (online), 2008; 62: 405-419.
3. Czyżewska-Majchrzak Ł., Paradowska P., Skutki niedoboru i ryzyko suplementacji folianów w diecie, Nowiny Lekarskie 2010, 79, 6, 457–463.
4. Cieślik E., Gębusia A., Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, Hygeia Public Health 2011,46(4):431-436.
5. Mziray M., Siepsiak M., Żuralska R., Domagała P., Znaczenie kwasu foliowego w diecie osób starszych. Zasadność suplementacji żywności., Pielęgniarstwo Polskie nr 2 (64) 2017.
6. Sikorska-Zimny K., Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki, Bromat. Chem. Toksykol. – XLVI, 2013, 4, str. 496 – 501.
7. Karakuła H., Opolska A., Kowal A. i wsp. Czy dieta ma wpływ na nasz nastrój? Znaczenie kwasu foliowego i homocysteiny, Pol. Merk. Lek., 2009, XXVI, 152, 136.
8. Cieślik E., Kościej A., Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): 1-7.
9. Kapka-Skrzypczak L.,Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Wojtyła A., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 1, 65-69
10. Eichholzer M, Tönz O, Zimmermann R. Folic acid: a publichealth challenge. Lancet 2006; 367: 352–361.
11. Bomba-Opoń D., Hirnle L., Kalinka J., Seremak-Mrozikiewicz A., Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 tom 2, nr 5, strony 210–214.
12. https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170507,niedokrwistosc-megaloblastyczna (online)
13. ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci.
14. ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1924/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności.
15. Bomba-Opoń D., Hirnle L., Kalinka J., Seremak-Mrozikiewicz A., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu.
16. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. 2006 nr 171 poz. 1225)
17. Ustawa Prawo farmaceutyczne z dnia 6 września 2001r. (Dz.U. 2001 nr 126 poz. 1381)
18. http://urpl.gov.pl/pl (online)
19. https://gis.gov.pl/ (online)
20. https://ec.europa.eu/info/index_en
21. CHPL – Folik Gedeon Richter.
22. Cieślik E., Kościej A., Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): 1-7

FOLIK (Acidum folicum) Skład: Każda tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego. Postać farmaceutyczna: Tabletki. Tabletki barwy jasnożółtej, okrągłe, obustronnie płaskie. Opakowanie: Opakowanie zawiera 30, 60 lub 90 tabletek. Wskazania: Zapobieganie niedoborom kwasu foliowego u kobiet przed poczęciem i we wczesnym okresie ciąży, w celu zmniejszenia ryzyka powstawania wad cewy nerwowej u potomstwa. Dawkowanie i sposób podawania: Kobiety mogące zajść w ciążę powinny przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego (1 tabletka produktu leczniczego FOLIK 0,4 mg, tabletki) raz na dobę, co najmniej przez jeden miesiąc przed poczęciem i w pierwszym trymestrze ciąży. Produkt przeznaczony do stosowania doustnego. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności: Z wyjątkiem ciąży i laktacji nie należy podawać kwasu foliowego w dawkach większych niż 0,4 mg na dobę bez uprzedniego wykluczenia niedokrwistości megaloblastycznej, ponieważ kwas foliowy, zastosowany w tej chorobie bez jednoczesnej suplementacji witaminy B₁₂ mógłby złagodzić objawy hematologiczne, maskując postęp choroby, natomiast nie powstrzymałby dalszego rozwoju objawów neurologicznych. Kobiety, które wcześniej urodziły dzieci z wadą cewy nerwowej, są obciążone zwiększonym ryzykiem urodzenia kolejnego dziecka z taką wadą. Przed kolejną ciążą powinny mieć zapewnioną poradę genetyczną. W takim przypadku należy stosować kwas foliowy przez co najmniej trzy miesiące przed planowaną ciążą, w dawkach 4 – 5 mg na dobę. Ciąża i laktacja: Z prawidłowo przeprowadzonych badań epidemiologicznych nie wynika szkodliwe działanie kwasu foliowego na przebieg ciąży lub stan zdrowia płodu i (lub) noworodka. Produkt leczniczy FOLIK może być stosowany w okresie ciąży. Z prawidłowo przeprowadzonych badań epidemiologicznych wynika, że podawanie produktów leczniczych zawierających kwas foliowy w okresie przed zajściem w ciążę i podczas pierwszych tygodni ciąży zmniejsza ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu. Kwas foliowy przenika do mleka kobiecego, jednak nie stwierdzono niekorzystnego wpływu kwasu foliowego na dzieci karmione mlekiem matki. Produkt leczniczy FOLIK może być stosowany w okresie laktacji. Działania niepożądane: Kwas foliowy rzadko wywołuje działania niepożądane. Najczęściej występują skórne reakcje alergiczne. Bardzo rzadko może jednak dojść do wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych w postaci obrzęku naczynioruchowego lub skurczu oskrzeli. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100): Zaburzenia układu immunologicznego: skórne reakcje alergiczne (wysypka, świąd); Rzadko (≥1/10000 do <1/1000): Zaburzenia żołądka i jelit: gorzki smak w ustach, wzdęcia, nudności, wymioty, biegunka; Zaburzenia psychiczne: brak łaknienia, trudności w zasypianiu, senność, nadmierna pobudliwość nerwowa, depresja; Bardzo rzadko (<10000, w tym pojedyncze przypadki): Zaburzenia układu immunologicznego: obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli; Częstość nieznana (częstość nie może być oszacowana na podstawie dostępnych danych): Zaburzenia układu immunologicznego: reakcja anafilaktyczna. Numer pozwolenia wydany przez URPLWMiPB: 4002 Kategoria dostępności: Wydawane bez przepisu lekarza – OTC. Podmiot odpowiedzialny: Gedeon Richter Polska Spółka z o.o. ul. ks. J. Poniatowskiego 5, 05-825 Grodzisk Mazowiecki. Adres do korespondencji: Gedeon Richter Polska Sp. z o. o. Oddział w Warszawie, ul.  Franciszka  Klimczaka 1, 02 – 797 Warszawa. tel. +48-22-593-93-00, fax: +48-22-858-23-90. Przed przepisaniem leku należy zapoznać się z pełną informacją medyczną zawartą w charakterystyce produktu leczniczego (ChPL), znajdującą się w Dziale Medycznym: Gedeon Richter Polska Spółka z o.o. ul. ks. J. Poniatowskiego 5, 05-825 Grodzisk Mazowiecki, tel.: +48-22-755-96-25; fax: +48-22-755-96-24 24-godzinny System Informacji Medycznej oraz zgłaszanie działań niepożądanych: +48-22-755-96-48 Adres e-mail: lekalert@grodzisk.rgnet.org Data aktualizacji: 23_05_2018.