Rola bakterii Bacillus Clausii w podnoszeniu odporności

W dzisiejszych czasach ich źródłem są nie tylko produkty spożywcze ale i preparaty dostępne w sprzedaży w aptece. Te, które zawierają odpowiednią ilość żywych mikroorganizmów i wywierają korzystny efekt wobec organizmu człowieka zwane są probiotykami  [2,3]. 

Idealny probiotyk? 

Jakie cechy powinien posiadać idealny probiotyk? Po pierwsze, bardzo ważna jest jego odpowiednia ilość. W przypadku probiotyku jest ona określana liczbą jednostek tworzących kolonię, która znajduje się w 1g preparatu [2,3]. Uważa się, że nie powinna być ona niższa niż 106-109 CFU/1g. Jeśli dany preparat zawiera mniejszą ilość może się okazać, że będzie ona niewystarczająca do osiągnięcia efektu probiozy, gdyż spora część bakterii podczas pasażu przez przewód pokarmowy ulega strawieniu przez sok żołądkowy i żółć [3]. Stąd ilość probiotyku musi być ustalana na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych [1]. 

Co więcej, zaleca się, aby probiotyki posiadały następujące cechy: 

• pochodzenie ludzkie; 
• mieć zdolność do  przeżycia, wzrostu i aktywności metabolicznej w układzie pokarmowym;
• mieć wysoką oporność na działanie kwasu solnego i żółci 
• wykazywać udokumentowane w badaniach klinicznych, korzystne działanie na zdrowie człowieka; 
• wykazywać antagonizm wobec patogenów;
• powinny być stabilne, aby możliwa była ich produkcja na dużą skalę [1,2,5]. 

W jaki sposób działają probiotyki? 

Głównym zadaniem probiotyków jest przywrócenie naturalnej różnorodności  mikroorganizmów jelitowych, z którymi powinni pozostawać w stałej symbiozie. Dokonują tego, m.in. poprzez: 

• konkurencję z patogenami o składniki odżywcze i miejsca adhezji do komórek nabłonka jelitowego ; 
• hamowanie rozwoju patogenów poprzez produkcję na drodze fermentacji kwasu mlekowego oraz octowego, które obniżają pH treści jelitowej, co nie sprzyja kolonizacji szkodliwych mikroorganizmów; 
• syntezę witamin ( z grupy B i witaminy K); 
• wzrost sekrecji mucyn, które chroni błony śluzowe przewodu pokrmowegowytwarzanie substancji o działaniu bakteriobójczym i przeciwwirusowym (m.in. kwasu piroglutaminowego, nadtlenku wodoru), a także bakteriostatycznym (bakteriocyny) [1,3].

Dzięki tym mechanizmom działania, probiotyki znajdują zastosowanie w zakażeniach układu pokarmowego, leczeniu zespołu jelita drażliwego, regulacji motoryki przewodu pokarmowego, infekcjach układu moczowego, łagodzeniu nietolerancji laktozy [5]. Co więcej, probiotyki wpływają korzystnie działanie na układu immunologicznego, wpływając na podniesienie odporności [3,5]. 

Probiotyki jako mikroorganizmy wspomagające układ odpornościowy

Szacuje się, że nawet 60-70% komórek odpornościowych organizmu człowieka znajduje się w w jelitach. Stąd można przyjąć tezę, że utrzymanie prawidłowej mikrobioty jelit wpływa takze na właściwe funkcjonowanie układu immunologicznego [1,4]. Już od 1. dnia życia dziecka, bakterie probiotyczne wpływają na kształtowanie i aktywność komórek układu odpornościowego, w tym limfocytów T i B. Dzięki temu, uregulowaniu ulega proces wytwarzania mediatorów prozapalnych, w tym cytokin, prostaglandyn, czy czynnika martwicy nowotworów TNF-α. Jednocześnie, bakterie probiotyczne wpływają na rozwój odpowiedzi humoralnej, co przekłada się na wytworzenie prawidłowej ilości przeciwciał (m.in. IgA oraz IgM) [6]. Stąd, zaburzenie mikrobioty we wczesnym okresie dzieciństwa , może prowadzić do sytuacji, w której zarówno odpowiedź swoista: komórkowa, jak i humoralna zostaną zaburzone w życiu dojrzałym. Nieuniknione staje się wtedy sięgnięcie po wartościowy probiotyk, który przyczyni się do ponownego osiągnięcia homeostazy układu immunologicznego [5]. 

Bardzo istotne dla funkcjonowania układu odpornościowego są tzw. kępki Peyera, które są związane z błoną śluzową jelit. Ich funkcjonowanie jest ściśle uzależnione od prawidłowego mikrobioty jelitowej. Produkują one prekursory plazmocytów, które wytwarzają przeciwciała IgA, m.in. w obrębie układu oddechowego, moczowego, czy skóry. Z tego względu można stwierdzić, że probiotyki nie tylko zapewniają odporność miejscową wytwarzaną przez tkankę limfatyczną błony śluzowej jelit, ale i odporność ogólnoustrojową [1,6]. 

Warto wybrać preparat probiotyczny z dodatkowymi składnikami

W zależności od uwarunkowań osobniczych u każdego pacjenta, okres bytowania danych szczepów bakterii może być różny. Z tego względu, jeśli probiotyk jest stosowany w celu podniesienia odporności organizmu, warto wybrać taki preparat, który posiada dodatkowo inne składniki mające zdolność wspomagania funkcjonowania układu odpornościowego. Możemy do nich zaliczyć, m.in. cynk, czy selen, które nie tylko działają immunomodulująco, ale i chronią komórki organizmu przed stresem oksydacyjnym [7].

Bakterie probiotyczne posiadają wielokierunkowe, dobroczynne działanie na ludzki organizm. Jedną z ważniejszych właściwości jakie wykazują jest zdolność do modulowanie układu immunologicznego. Szczególnie warty uwagi jest gatunek Bacillus clausii, który oprócz korzystnego działania na odpowiedź swoistą, dodatkowo wpływa hamująco na wydzielanie mediatorów reakcji zapalnych. Z tego względu preparaty, które go zawierają mogą z powodzeniem być stosowane w celu wspierania naturalnej odporności organizmu [8]. 

mgr farm. Maciej Birecki

Bibliografia: 

1. Nowak A, Śliżewska K, Libudzisz Z. Probiotyki- historia i mechanizmy działania, Żywność. Nauka Technologia Jakość 2010; 4 (71): 5-19. 
2. Czerwionka- Szaflarska M, Romańczuk B. Probiotyki w profilaktyce i leczeniu wybranych schorzeń przewodu pokarmowego u dzieci, Forum Medycyny Rodzinnej 2010; 4 (2): 135-140. 
3. Szałek E, Kaczmarek Z, Grześkowiak E. Wykorzystanie probiotyków we współczesnej farmakoterapii pediatrycznej, Farm Pol 2010; 66 (3): 168-172. 
4. Błasiak E, Ostrowski A. Mikrobiom jelitowy, a stosowanie probiotyków, Zeszyty Studenckiego Ruchu Naukowego 2019; 28 (2): 17-24. 
5. Szosland- Fałtyn A, Królasik J. Produkty owocowo- warzywne jako źródło probiotyków w diecie człowieka, Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno- Spożywczego 2015; 70 (1): 74-82. 
6. Roży A, Jaguś P, Chorostowska- Wynimko J. Rola probiotyków w profilaktyce i leczeniu chorób alergicznych, Pneumonologia i Alergologia Polska 2012; 80 (1): 65-76. 
7. Krzysik M, Biernat J, Grajeta H. Wpływ wybranych składników odżywczych pozywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka, Adv Clin Exp Med 2007; 16 (1): 123-133. 
8. Urdaci, M. C., Bressollier, P., & Pinchuk, I. (2004). Bacillus clausii probiotic strains: antimicrobial and immunomodulatory activities. Journal of clinical gastroenterology, 38, S86-S90.

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

MAT-PL-2002657-1.0-12/2020