Astma aspirynowa to powszechna nazwa objawów pojawiających się w wyniku nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy oraz na inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Najczęściej obejmują one górne i dolne drogi oddechowe, przewód pokarmowy, a także skórę. Wielu chorych nie zdaje sobie sprawy z tego, że pojawiające się objawy mają związek z reakcją alergiczną na przyjmowane leki. W związku z tym diagnoza astmy aspirynowej jest niezwykle trudna. Szacuje się, że na świecie nawet ok. 0,5% populacji wykazuje nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy oraz na inne leki hamujące cyklooksygenazę COX-1. Jaki jest mechanizm powstawania tego zjawiska? Czy można je skutecznie leczyć? Odpowiedzi na te pytania znajdziecie w poniższym tekście.
Jakie objawy mogą wskazywać na występowania nadwrażliwości na aspirynę?
Objawy, jakie pojawiają się w wyniku wystąpienia nadwrażliwości na aspirynę i inne NLPZ-y przyjmują najczęściej postać napadu astmatycznego. Pojawiają się bóle i duszności w klatce piersiowej, suchy i męczący kaszel, a także świsty. Częste są również dolegliwości ze strony górnych dróg oddechowych. Charakterystyczny jest nieżyt błony śluzowej nosa, co objawia się jako wodnisty katar. Ponadto, występuje przekrwienie spojówek i łzawienie z oczu. Niekiedy może pojawić się także ból w okolicy uszu.
Do efektów ubocznych występujących na skutek nietolerancji aspiryny lub innych NLPZ-ów należy zaliczyć również pojawiające się zmiany skórne. Najczęściej przyjmują one postać pokrzywki, która obejmuje obszar twarzy, szyi, górnej części klatki piersiowej, a także owłosionej części głowy.
Objawy występujące na skutek opisywanego uczulenia mogą obejmować także dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Mogą pojawić się wymioty, nudności, biegunki, które często są błędnie wskazywane jako efekty działania NLPZ-ów na błonę śluzową żołądka.
Do najbardziej groźnych objawów nadwrażliwości na aspirynę i inne NLPZ-y należy natomiast bez wątpienia zaliczyć wystąpienie obrzęku naczynioruchowego, którego efekty mogą być groźne dla życia i zdrowia pacjenta.
Objawy, które zostały wyszczególnione powyżej pojawiają się tuż po zażyciu substancji leczniczych wobec których występuje nadwrażliwość organizmu. Jednak, u wielu osób, które są nawet świadome występowania u nich astmy aspirynowej i przez to unikają one stosowania leków, które ją wywołują, pojawiają się objawy wskazujące na nadwrażliwość. Są to najczęściej długotrwałe nieżyty błony śluzowej nosa, które często są łączone z przebytymi infekcjami wirusowymi. Co więcej, pojawiają się także duszności i ból w obrębie klatki piersiowej. Ponadto, z czasem w obrębie jamy nosa pojawiają się polipy, które wraz ze wszystkimi innymi objawami znacznie upośledzają funkcjonowanie układu oddechowego.
W jaki sposób rozwija się nadwrażliwość na NLPZ-y?
Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne jest ściśle uzależniona od zdolności do hamowania przez nie izoenzymu cyklooksygenazy COX-1. W wyniku tego działania dochodzi do spadku stężenia prostaglandyn PGE-2, przy jednoczesnym wzroście stężenia leukotrienów cysteinylowych. Te drugie powodują skurcz oskrzeli i naczyń krwionośnych, indukując w ten sposób rozwój stanu zapalnego. Następuje także wzrost przepuszczalności naczyń krwionośnych. Jednak, po zażyciu nawet maksymalnej dawki NLPZ-ów mających zdolność do hamowania COX-1, tego typu objawy nie powinny się pojawiać. Prawdopodobnie, u pacjentów z astmą aspirynową, winna za pojawienie się tych symptomów jest dysfunkcja tego izoenzymu cyklooksygenazy ze względu na jej nieprawidłową strukturę, co jest wynikiem zaburzeń genetycznych. Kolejną kwestią, którą warto wyjaśnić jest sytuacja, w której u pacjentów pojawiają się objawy astmy aspirynowej, mimo unikania NLPZ-ów, które ją wywołują. Tłumaczy się to tym, że wcześniejsze przebyte, przewlekłe stany zapalne indukowane zarówno przez nadwrażliwość na substancje lecznicze jak i wywołane przez drobnoustroje doprowadziły do stałej dysfunkcji układu oddechowego. Co więcej, nasila się ona, gdy dochodzi do obniżenia odporności organizmu i jego zainfekowania.
Leczenie astmy aspirynowej
Nie ma żadnego leku, który mógłby być skuteczny w terapii astmy aspirynowej. Jedyną możliwością na uniknięcie przykrych objawów wynikających z nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy i inne NLPZ-y jest ich niestosowanie. Osobom, u których pojawiają się charakterystyczne objawy na skutek stosowania leków hamujących COX-1, zaleca się stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, które mają inny mechanizm działania. Na pierwszy plan wysuwają się tutaj koksyby (np. celekoksyb, etorikoksyb, rofekoksyb), które są wysoko selektywnymi inhibitorami izoenzymu cyklooksygenazy COX-2. Przeprowadzone liczne badania wykazały, że ich stosowanie u osób, u których stwierdzono nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy jest bezpieczne i nie powoduje objawów charakterystycznych dla astmy aspirynowej. Dobrze tolerowany jest również paracetamol, który również nie ma zdolności do hamowania COX-1.
Diagnostyka astmy aspirynowej jest bardzo trudnym zadaniem. Stwierdzić ją można tylko i wyłącznie poprzez wykonywanie próby prowokacyjnej polegającej na podawaniu przez określony czas, coraz wyższych dawek kwasu acetylosalicylowego. Jednak, problemem jest kwalifikacja chorego do takiej próby, gdyż pacjenci najczęściej błędnie rozpoznają pierwsze objawy jako przewlekły stan zapalny obejmujący górne drogi oddechowe. Niestety, z czasem destrukcja w ich obrębie jest już nieodwracalna, czego skutkiem są przewlekłe problemy z oddychaniem, które wraz z wiekiem ulegają nasileniu.
