REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Dym tytoniowy i jego wpływ na farmakoterapię

8 października 2020 14:42

Mimo, że palenie papierosów przestaje być modne, to nadal wiele osób nie wyobraża sobie dnia bez „zastrzyku nikotyny”. W dużej większości przypadków są to osoby, które przyjmują leki, zarówno doraźnie jak i na stałe. Niestety, wiedza wielu z nich na temat wystąpienia interakcji pomiędzy dymem tytoniowym, a stosowanymi substancjami leczniczymi jest nikła. Z tego względu wzrasta ryzyko nie tylko spadku efektywności stosowanej terapii, ale i wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych. Stąd bardzo ważna jest, m.in. nasza rola w edukowaniu pacjentów w kwestii możliwych zmian w działaniu leków, jakie mogą wystąpić na skutek palenia papierosów.

Jaki wpływ na działanie leków ma palenie papierosów? (fot. Shutterstock)
Jaki wpływ na działanie leków ma palenie papierosów? (fot. Shutterstock)

W dymie papierosowym znajduje się kilka tysięcy składników, które nie tylko wykazują wysoką toksyczność, ale i wchodzą w interakcje ze stosowanymi substancjami leczniczymi. Co bardzo istotne, ta kwestia dotyczy zarówno palaczy czynnych jak i biernych. Dym papierosowy może wywoływać zmiany w działaniu leków zarówno na skutek wystąpienia interakcji w fazie farmakokinetycznej jak i farmakodynamicznej.

Te pierwsze zachodzą w trakcie wchłaniania substancji leczniczej, jej dystrybucji po organizmie, biotransformacji a także wydalania. Szczególne znaczenie ma wpływ dymu tytoniowego na hamowanie lub stymulację enzymów, które są niezbędne do zmetabolizowania substancji leczniczych w organizmie. Indukcja enzymów zazwyczaj wiąże się z przyspieszeniem przekształcania substancji leczniczych do nieczynnie farmakologicznie związków, a to się bezpośrednio wiąże ze skróceniem czasu jej działania i nieosiągnięciem założonego efektu terapeutycznego.

REKLAMA

Natomiast hamowanie aktywności enzymów może prowadzić do niekontrolowanego wzrostu stężenia przyjmowanej substancji leczniczej w organizmie, w efekcie czego dochodzi do jej nadmiernej kumulacji i znacznie zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych wynikających z przedawkowania leku. W przypadku dymu tytoniowego interakcje w fazie farmakokinetycznej dotyczą przede wszystkim metabolizmu leków w wątrobie. W trakcie palenia papierosów powstają wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne takie jak benzopiren, czy benzoantracen, które wywołują indukcję izoenzymów cytochromu P-450. Natomiast cyjanki i tlenek węgla, będące składnikami dymu tytoniowego mają zdolność do wiązania żelaza znajdującego się w grupie hemowej izoenzymów cytochromu P-450, co skutkuje ich inaktywacją.

REKLAMA

Interakcje zachodzące w fazie farmakodynamicznej między dymem tytoniowym, a zażywanymi lekami polegają natomiast na ich antagonizmie lub synergizmie wobec receptorów, na które oddziałują. W efekcie może dojść do pobudzenia działania leku lub jego osłabienia, co może się wiązać zarówno z ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych, jak i nieosiągnięcia zakładanego efektu terapeutycznego.

Substancjami leczniczymi, które najczęściej wchodzą w interakcje w fazie farmakokinetycznej z dymem tytoniowym są:

  • teofilina: dym papierosowy hamuje izoenzym CYP1A2, który odpowiada za metabolizm teofiliny. W związku z tym skutkiem ubocznym takiej interakcji jest osiągnięcie zbyt wysokiego stężenia tej substancji leczniczej w organizmie, czego efektem jest wystąpienie takich skutków ubocznych jak przyspieszony oddech, czy tachykardia. Jest to o tyle groźne, że objawy te są bardzo podobne do symptomów schorzeń, wobec których teofilina jest stosowana. Może to prowadzić do sytuacji, w której terapia teofiliną błędnie zostanie oceniona jako nieskuteczna.
  • opioidy (np. kodeina, morfina): palenie tytoniu stymuluje izoenzymy UDP-glukuronylotransferazy, które odpowiadają za metabolizm opioidów. W wyniku takiego działania dochodzi do spadku ich stężenia w organizmie, a także ich szybszej eliminacji. Z tego względu nie zostaje osiągnięty oczekiwany efekt przeciwbólowy, co skutkuje potrzebą zwiększenia dawki stosowanych leków.
  • warfaryna: palenie papierosów sprzyja jej szybszej eliminacji, co skutkuje jej mniejszą skutecznością leczniczą.
  • klopidogrel: dym tytoniowy wpływa stymulująco na izoenzym CYP1A2, który odpowiada za przekształcenie klopidogrelu w jego aktywną formę, posiadającą działanie przeciwzakrzepowe. W związku z tym palenie tytoniu nasila działanie przeciwkrwotoczne i może prowadzić do wystąpienia niekontrolowanych krwawień w przypadku przyjmowania tej substancji leczniczej.
  • werapamil, propranolol, amiodaron: za ich metabolizm odpowiedzialny jest izoenzym CYP1A2, który jak już zostało powiedziane jest stymulowany przez składniki dymu tytoniowego. W związku z czym, u palaczy spada skuteczność terapeutyczna tych leków.
  • leki przeciwdepresyjne (fluwoksamina, mirtazapina, amitryptylina): u palaczy stosujących te leki dochodzi do indukowania izoenzymów CYP2A1 i CYP1A2. W związku z tym, po podaniu dawki terapeutycznej tych leków, nie jest osiągany zadowalający efekt leczniczy i dlatego konieczne jest stosowanie wyższych ich dawek.
  • benzodiazepiny: po stosowaniu leków z tej grupy, u palaczy tytoniu wykazano osiągnięcie przez nie mniejszego stężenia terapeutycznego, a także krótszego ich okresu półtrwania i zwiększenie ich klirensu. Przez to, zakładany efekt przeciwlękowy jest słabszy, co skutkuje koniecznością stosowania wyższych dawek tych substancji leczniczych.
  • klozapina, olanzapina: za ich metabolizm odpowiada izoenzym CYP1A2, w związku z czym palenie papierosów przyspiesza go. W tych przypadkach stężenie tych substancji leczniczych u osób palących może być nawet 5 razy niższe niż po zastosowaniu takiej samej dawki przez osoby niepalące.
  • insulina: nikotyna zmniejsza przepływ krwi przez naczynia krwionośne, w związku z czym zaburzony zostaje przepływ krwi do tkanki podskórnej. Stąd, wchłanianie insuliny, która jest podawana właśnie podskórnie jest zmniejszone, a przez to u palaczy, aby osiągnąć jej pożądane stężenie terapeutyczne, należy podać jej większą dawkę.

Interakcje w fazie farmakodynamicznej jakie zachodzą na skutek palenia papierosów dotyczą przede wszystkim oddziaływania nikotyny na układ współczulny i receptory, które znajdują się w układzie sercowo-naczyniowym, pokarmowym, a także oddechowym. Najczęstszymi substancjami leczniczymi wchodzącymi w interakcje w fazie farmakodynamicznej ze składnikami dymu tytoniowego są:

  • glikokortykosteroidy wziewne (np. beklometazon, flutikazon): dym tytoniowy nasila skurcz oskrzeli, a także zwiększa ryzyko rozwoju stanu zapalnego poprzez wzrost stężenia interleukin. W związku z tym spada skuteczność przeciwzapalna tych leków, a co za tym idzie, po ich podaniu nie zostaje osiągnięty pożądany efekt przeciwastmatyczny.
  • doustne środki antykoncepcyjne: składniki dymu tytoniowego wpływają na zmniejszenie aktywności prostacyklin, co ma odzwierciedlenie w zwiększonym ryzyku wystąpienia zmian zakrzepowych. Jest to bardzo niebezpieczne u kobiet, które przyjmują doustne środki antykoncepcyjne, gdyż one również są czynnikiem zwiększającym krzepliwość krwi. W związku z tym, interakcja tego typu może prowadzić do zwiększonego ryzyka wystąpienia chorób układu sercowo- naczyniowego, takich jak: zawał mięśnia sercowego, zakrzepica żylna, czy zatorowość płucna.
  • β-blokery: nikotyna powoduje przyspieszenie akcji serca, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, a także skurcz naczyń krwionośnych, przez co działa antagonistycznie wobec stosowanych β-blokerów. W efekcie takiej interakcji, występuje zmniejszona skuteczność stosowanych leków.

Pacjenci i to nie tylko ci w wieku senioralnym przyjmują coraz większą ilość leków. Niektóre z nich stosowane są bez kontroli lekarza w wyniku samoleczenia. W związku z tym, wiedza na temat możliwych interakcji między dymem tytoniowym, a stosowanymi substancjami leczniczymi powinna być dużo bardziej powszechna.

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

2 komentarze Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

"W związku z tym palenie tytoniu nasila działanie przeciwkrwotoczne i może prowadzić do wystąpienia niekontrolowanych krwawień w przypadku przyjmowania tej substancji leczniczej." Czy wszystko tutaj gra?
hihi, drobna pomyłeczka :) reasumując: palenie jest niezdrowe.

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz