Słońce jest nam niezbędne do syntezy witaminy D3, czy wydzielania melaniny. Jednak zbyt długie narażenie na promieniowanie przez nie emitowane prowadzi do przykrych i zagrażających zdrowiu i życiu człowieka skutków, w tym nowotworów skóry. Z tego względu, w okresie największego narażenia na ekspozycję na promieniowanie słoneczne konieczne staje się zastosowanie filtrów UV, mających właściwości fotoprotekcyjne. Na rynku dostępne są tego typu produkty, które w swoim składzie zawierają substancje fotoochronne, zarówno pochodzenia naturalnego jak i syntetycznego.
Emitowanie promieniowania słonecznego przez Słońce
Słońce emituje promieniowanie słoneczne o różnej długości fali:
- UVA (o długości fal 320- 400 nm): przenika ono w całości przez warstwę ozonową i jest absorbowane przez skórę właściwą;
- UVB (280- 320 nm): jest w 95% zatrzymywane przez warstwę ozonową. Pozostała ilość dociera na powierzchnię Ziemi. Promieniowanie o tej długości fali przenika do warstwy podstawnej naskórka. Co więcej, jest ono niezbędne w procesie syntezy witaminy D3. Niestety, ono również jest odpowiedzialne za występowanie oparzeń słonecznych, a także indukowanie nowotworów skóry;
- UVC (< 280 nm): jest w pełni pochłaniane przez warstwę ozonową;
Preparaty posiadające właściwości fotoprotekcyjne powinny wykazywać szeroki zakres ochrony w zakresie długości fali 280-400 nm z tego względu, że promieniowanie w tym zakresie dociera do powierzchni Ziemi.
Nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne, bez zastosowania preparatów z filtrem UV może prowadzić do wystąpienia:
- rumienia skóry: to reakcja skóry powstająca w efekcie na oddziaływanie na nią promieniowania słonecznego UVB. Najczęściej pojawia się po 12-24 godzinach od ekspozycji;
- mutacji w genie supresorowym p53 znajdującym się w keratynocytach. Jest to główna przyczyna rozwoju nowotworów skóry;
- uszkodzenia kolagenu i elastyny w wyniku oddziaływania promieniowania UVA. Prowadzi do szybszego starzenia się skóry;
- reakcji fotoalergicznych, pojawienia się przebarwień i krostek;
- wzmożonej produkcji reaktywnych form tlenu, które mogą oddziaływać destrukcyjnie wobec DNA;
Substancje fotoochronne
W celu ochrony skóry człowieka przed szkodliwym działaniem promieniowania UV emitowanego przez Słońce stosuje się preparaty zawierające w swoim składzie substancje fotoochronne. Możemy wśród nich wyróżnić:
- filtry fizyczne: są one fizyczną barierą dla promieniowania UV. Ich zadaniem jest jego odbijanie oraz rozpraszanie. Nie wnikają one w głąb naskórka, tylko tworzą na jego powierzchni warstwę ochronną. Najczęściej wykorzystywanymi filtrami fizycznymi są tlenek cynku oraz tlenek tytanu. Preparaty zawierające je w składzie są polecane dla niemowląt, dzieci, a także dla osób z wrażliwą skórą;
- filtry chemiczne: mają one zdolność do absorbowania promieniowania UV o różnej długości fali. Niestety, te o szerokim spektrum działania (pochłaniające promieniowanie UV o długości 280-400 nm) mają zdolność do wnikania w głąb naskórka, a nawet skóry właściwej. Tym samym ich stosowanie obarczone jest dużym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Natomiast, filtry UV chemiczne o wąskim spektrum działania nie wnikają w głąb skóry. Z tego względu zaleca się stosowanie w preparatach kilku fotoprotekcyjnych substancji chemicznych, z których każda z nich ma zdolność do pochłaniania promieniowania UV o innej długości fal. Najczęściej stosowanymi filtrami chemicznymi są: estry kwasu cynamonowego, kwas fenylobenzoimidazolosulfonowy, oktokrylen;
- filtry naturalne: coraz większą popularnością cieszą się substancje fotoochronne pochodzenia naturalnego. Ich stosowanie nie jest obarczone ryzykiem pojawienia się działań niepożądanych. Niestety, ich skuteczność fotoprotekcyjna jest niewielka. Stąd, w celu pełnej ochrony przed szkodliwym promieniowaniem UV w preparatach fotoochronnych są najczęściej łączone wraz z filtrami fizycznymi. Do najczęściej stosowanych substancji należą: propolis, kwas ferulowy, apigenina, oleje roślinne, kwas kofeinowy, aloina, czy ekstrakt z orzecha włoskiego;
Wybór odpowiedniego filtru chroniącego skórę przed szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego nie jest łatwym zadaniem. Należy przy tym wziąć pod uwagę kilka czynników: intensywność zabarwienia skóry, wrażliwość na promieniowanie słoneczne, czy uczulenie na niektóre substancje fotoprotekcyjne. Jednak, bez wątpienia najlepszym działaniem profilaktycznym pozwalającym uniknąć przykrych zdarzeń związanych z ekspozycją na promieniowanie słoneczne będzie jego unikanie w godzinach 10-15, kiedy to jest ono najsilniejsze.
