REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Historia wywłaszczenia polskich aptekarzy

12 czerwca 2019 13:49

Rok 1951 po dziś dzień jest wspominany i wypominany przez aptekarzy z bogatymi tradycjami rodzinnymi. To właśnie wtedy komunistyczne władze PRL całkowicie zmieniły obraz polskiej farmacji, wywłaszczając ówczesnych właścicieli aptek. Jak do tego doszło?

Wprowadzając ustawę o zniesieniu izb aptekarskich, zlikwidowano także samorząd aptekarski, który działał od 1939 roku (fot. Shutterstock)
Wprowadzając ustawę o zniesieniu izb aptekarskich, zlikwidowano także samorząd aptekarski, który działał od 1939 roku (fot. Shutterstock)

Od czasów, kiedy to w XIII wieku edyktem króla Sycylii – Fryderyka II ustanowiono pierwsze apteki oddzielone od gabinetów lekarskich, minęło ładnych kilkaset lat. Z kolei od owego edyktu do czasów współczesnych aptekarstwo przeszło diametralną przemianę. Ewoluował zarówno sposób pracy, jak i zmieniał się prawny charakter własności mienia aptecznego. Cofnijmy się jednak nieco w przeszłość…

Historia prawa własności w aptekarskim świecie

W czasach starożytnego Egiptu, Grecji i Rzymu można mówić praktycznie o zerowym prawie do samodzielnego prowadzenia praktyki leczniczej. Każdy z medyków bowiem posiadał własny zestaw sprawdzonych metod oraz środków leczniczych. W czasach rzymskich medykami byli bardzo często greccy niewolnicy. Mało było szkół oraz miejsc nauki. Ówczesnych lekarzy-farmaceutów można bardziej nazwać szarlatanami, aniżeli osobami wykształconymi. Uczono się wtedy przez praktykę, nie zaś teorię.

REKLAMA

Szarlataneria i niski poziom lecznictwa utrzymywał się również przez sporą część Średniowiecza w Europie. Co innego za to działo się na Bliskim Wschodzie, w krajach Arabskich. Tam nauka kwitła i to tam powstał rozdział praktyki leczniczej od wytwórstwa leków, który to podział zaczął się przenosić do Europy wraz z podróżnikami. Jednak również wtedy nie istniały wyraźne przejawy prawa własności praktyki aptecznej. Wówczas regulacje prawne pojawiały się lokalnie i dotyczyły raczej handlu, jako ogólnej dziedziny życia. Około XII wieku we Florencji istniało rozporządzenie zarządu miejskiego, wprowadzające prawne istnienie cechu lekarskiego oraz farmaceutycznego, które wewnętrznie regulowały swoją działalność. Nie można jeszcze mówić o budynku lub lokalu aptecznym. Wówczas apteki były raczej kramicami miejskimi – budkami handlowymi (polecam film „Medicus” produkcji niemieckiej, obrazujący częściowo charakter działalności medyczno-farmaceutycznej tamtych czasów).

REKLAMA

Aż do czasów edyktu króla Sycylii z XIII wieku, nie było jednoznacznych wytycznych odnośnie pracy i wykształcenia osoby wyrabiającej leki. To właśnie ów edykt był pierwowzorem regulacji prawnych prowadzenia aptek. Wprowadzał bowiem wymóg posiadania wykształcenia, zakazywał konkurowania między lekarzem i aptekarzem w kwestii wykonywania leków oraz regulował sposób nadawania tytułu aptekarza, jako tytułu cechu rzemieślniczego, gdyż w tamtych czasach ta profesja uznawana była za rzemiosło. Edykt wprowadzał także przepisy, które zakazywały nadużywania zaufania publicznego przez aptekarzy, zaś złamanie przysięgi aptekarskiej było karane konfiskatą mienia. Apteki nie mogły też powstawać wszędzie, a jedynie w wyznaczonych miejscowościach.

Rosnące wymagania i standardy

Stopniowo wymagania rosły, a zmiany w prawie zaczęły jasno wytyczać normy, jakie trzeba było spełnić, aby prowadzić aptekę. Do momentu jednak, gdy wzrost centralizacji władzy państwowej oraz wzrastający podział społeczeństwa na grupy mniej lub bardziej wykształcone spowodowały ostateczny rozdział zawodów medyka i wytwórcy leków, pracę aptek regulowały głównie przepisy lokalne i były one bardzo zróżnicowane. W Polsce XV-wiecznej władze państwowe nie ingerowały jeszcze w zawód aptekarstwa. Dopiero od XVI wieku, kiedy to Władysław IV na sejmie koronacyjnym wprowadził w życie całego ówczesnego kraju ustawę o rewizji aptek, pojawiły się centralne wytyczne dla aptekarzy. Wedle tych przepisów, do otwarcia apteki oprócz zezwolenia lokalnego cechu, konieczne stało się również zdanie egzaminu na Wydziale Lekarskim Akademii Krakowskiej.

Wraz z dalszym rozwojem nauki, z pojawieniem się uniwersytetów oraz wraz z wyłonieniem się chemii, jako odrębnej nauki, powstały też nowe grupy zawodowe. W tak zwanym „złotym wieku aptekarstwa”, czyli w okresie między XVIII oraz XIX wiekiem, w wielu krajach istniały już przepisy regulujące wymagania co do prowadzenia apteki. Całkiem blisko granicy polsko-czeskiej znajduje się miejscowość Kuks z XVIII-wiecznym klasztorem Bonifratów, na terenie którego znajduje się Muzeum Farmacji, obrazujące wyposażenie apteczne oraz pracę w tamtych czasach. Już wtedy, to jest w XVIII wieku, istniały pierwsze wydziały farmaceutyczne, zaś prawnie obowiązywały wymagania posiadania wykształcenia, a także sposobu przekazywania majątku następcom, którzy również musieli być farmaceutami. W wielu krajach ówczesnej Europy aptekarze dzielili się na dwie grupy, aptekarzy dworskich – obecnych w codziennym życiu króla (także w czasie wojen), którzy dali początek farmacji wojskowej oraz królewskich – będących dostawcami leków, win i rozmaitych surowców.

Aptekarze dworscy byli specjalnie uprzywilejowani, nie dotyczył ich bowiem szereg wymagań, tyczących się aptekarzy miejskich. Nie musieli posiadać obywatelstwa miejskiego, mogli swobodnie wybierać lokal na swoją działalność, a także mogli z pełną aprobatą króla korzystać z królewskiego herbu w logo apteki. Byli oni ludźmi cenionymi, wysoko postawionymi, a także mającymi znaczny wpływ na rozwój kultury, sztuki i innych nauk.

REKLAMA

Rozbiory

W Polsce sytuacja zmieniła się diametralnie pod wpływem rozbiorów, mających miejsce pod koniec XVIII wieku. Dopiero dekretem Napoleona z 1807 roku powstała Komisja Rządząca, czyli rząd tymczasowy Księstwa Warszawskiego. Wyznaczyła ona Dyrekcję Lekarską Departamentową, wśród zadań której znajdowało się:

  • prowadzenie ewidencji lekarzy i aptekarzy, a także kontrola ich uprawnień zawodowych,
  • kontrola pracy lekarzy powiatowych, którzy nadzorowali badanie wód mineralnych oraz jakości ziół, dbali o propagowanie wiedzy i zwalczanie przesądów medycznych, przeprowadzali kontrolę aptek, cen leków, kontrolowali praktyki lekarskie na terenie powiatu, a także zapewniali bezpłatne leczenie biedoty,
  • nadzór nad zdrowotnością,
  • walka z chorobami zakaźnymi i profilaktyka.

Nieco później, bowiem w 1809 roku powstała Policja Medycynalna Księstwa Warszawskiego oraz Rada Ogólna Lekarska, które to przejęły obowiązki Dyrekcji i podlegały władzy Ministra Spraw Wewnętrznych. Na wniosek Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji, Rada Lekarska stworzyła projekt Ustawy dla aptek i materialistów, która weszła w życie w 1820 roku. Była to obszerna jak na tamte czasy ustawa, normująca liczne aspekty pracy ówczesnych aptek, między innymi:

  • koncesja na prowadzenie apteki tylko dla posiadaczy dyplomu aptekarza lub magistra farmacji,
  • zezwolono na sprowadzanie oraz ograniczony handel towarami różnymi,
  • zalecano posiadanie biblioteczki aptecznej do użytku personelu,
  • zabraniano aptekarzom i magistrom zajmowania się czynnościami lekarskimi,
  • wprowadzono ścisłą taksę na leki,
  • obowiązywać zaczęła kontrola trucizn – należało posiadać w aptece osobne pomieszczenie oraz zeszyt kontroli.

Kilka lat później pojawia się bardzo ważna dla aptek ustawa. Dokument ustanowiono w roku 1844 i nazywał się on Ustawa Dla Farmaceutów i Aptek. Akt ten bardzo szczegółowo regulował kwestie aptek:

  • określał prawa własności, przenoszenia, likwidacji aptek – dopuszczał także w wyjątkowych przypadkach (kwestie rodzinne lub ciężka choroba) dzierżawę placówki,
  • szczegółowo precyzował rodzaj pomieszczeń znajdujących się w aptece
  • precyzował prawa i obowiązki aptekarzy – nakazywał stałe dokształcanie się, posiadanie biblioteki z bogatym i wciąż uzupełnianym księgozbiorem, a także wymagał prowadzenia ewidencji recept, sprzedaży trucizn, sprzedaży bezreceptowej, zakupów, receptury,
  • nakazywał prowadzenie nadzoru nad aptekami przez Inspektora Głównego Służby Zdrowia,
  • kategoryzował pracowników aptek według czterech grup:
    • aptekarz,
    • prowizor,
    • pomocnik,
    • uczeń.

Ustawa z 1844 roku jest o tyle istotna, iż wykorzystywano ją do 1905 roku, kiedy to ówcześnie podległe zaborowi rosyjskiemu Królestwo Polskie, ostatecznie przeszło pod ustawodawstwo Rosji. Podstawowe prawa zawarte w tej ustawie zostały zaakceptowane również po II Wojnie Światowej i obowiązywały na obszarze starego zaboru rosyjskiego do 1951 roku, kiedy to wywłaszczono farmaceutów z ich mienia, ale o tym za chwilę.

Pozostali zaborcy, od razu z chwilą przejęcia terytorium polskiego, wprowadzali tam swoje ustawodawstwo. W zaborze austriackim ustawa o aptekach mówiła o kilku typach aptek – koncesjonowanych, realnych, sezonowych, szpitalnych, filialnych. Właścicielem apteki realnej nie musiał być farmaceuta. Ustawodawstwo pruskie regulowało głównie wymagania co do tytułu i kwalifikacji zawodowych, wprowadzając pojęcie aptekarza aprobowanego.

Odzyskanie niepodległości

Okres po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku obfitował w mnogość przepisów, choć początkowo wykorzystywano stare ustawy „odziedziczone” po zaborcach. W wolnej Polsce istniał duży opór ze strony środowisk farmaceutycznych, znajdujących się na terenach starych zaborów, bowiem każdemu rejonowi odpowiadały obowiązujące tam przepisy. Dopiero centralna reforma studiów farmaceutycznych i zniesienie dawnego systemu czeladniczego oraz ścieżki awansu z ucznia na aptekarza, wymogły na wszystkich krainach Polski uległość nowym przepisom. Ustawa o Wykonywaniu Zawodu Aptekarza weszła w życie 25 marca 1938 roku i wprowadzała kilka rozwiązań, umożliwiających zdobycie uprawnień aptekarskich osobom pracującym dotychczas w aptekach , ale nie posiadającym dyplomu magistra.  Ustawa zobowiązywała do odbycia rocznej praktyki dopiero po ukończeniu studiów farmaceutycznych, zaś prawo wykonywania zawodu aptekarza otrzymywały jedynie osoby legitymujące się obywatelstwem polskim. Pamiętać należy, że w tamtych czasach społeczeństwo polskie było zróżnicowane – Polacy stanowili 69,2%, Ukraińcy 14,3%, Żydzi 7,8%, Białorusini 3,9%, inne narodowości 0,9% ogółu ludności II Rzeczpospolitej.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

6 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Komu konkretnie zawdzięczamy ustawę "apteka dla rzeźnika'? Na starej farmacja.net była o tym wzmianka, ale może warto byłoby o tym przypomnieć, zanim pokolenie kończące studia w latach 80-ych, jeden z kolegów zacznie wyzywać od "głąbów". Chciałam nadmienić tylko, że internet wtedy nie był powszechnym medium, a przepływ informacji za pomocą RTV i prasy nie miał takiego zasięgu. To tak przy okazji tej pięknej historii, opisanej przez Emilię ;) Uważam, ze AdA jest wielkim, ponadczasowym osiągnięciem nowego pokolenia, choć nie brakuje głosów krytyki. No cóż, nie od razu Warszawę odbudowano....
Te wszystkie roszady miały miejsce podczas mojego urlopu wychowawczego i nawet nie wiem czy ustawa ówczesnej premier wywołała burzę w środowisku aptekarskim. Po powrocie do pracy trochę byłam zdziwiona, że właścicielami niektórych aptek nie są farmaceuci. Chyba w 2003 roku ostatnie bastiony państwowych aptek w moim mieście zostały przejęte przez pewną sieć. Nigdy o tym nie pisałam, ale to jest ostatnie miejsce, w którym bym chciała pracować. Potem miałam przyjemność pracować u farmaceutów i życzę Wam z całego serca, byście tę pracę tak dobrze wspominali jak ja :)
Wedle mojej pamięci taki jeden gruby.... Łapiński się zwał. Tak mi się przynajmniej wydaje, dopuścił leki za grosz, weszła Euro i tak to się zaczęło
Mówisz o wojnie cenowej, która dolała oliwy do ognia, konsekwencją czego była refustawa :/ Pewnie do tego by nie doszło, gdyby nie posunięcie Pani Premier H.S. Wówczas nie było innego wyjścia, żeby przejąć aptekę po rodzicach aptekarzach. Pani Hanna nie legitymowała się farmaceutycznym wykształceniem.
Świetny tekst! Pozdrawiam i gratuluję :)

Powiązane artykuły

Samobójstwo pod narkozą Samobójstwo pod narkozą

Przyjmuje się, że era „bezbolesnych operacji” rozpoczęła się 16 października 1846 roku w Massachuset...

Historia reklamy i patentów leków [cz. 1] Historia reklamy i patentów leków [cz. 1]

Chyba każdy z nas wie jak wygląda współcześnie rejestracja leków, uzyskiwanie na nie patentów oraz i...

Skutek uboczny – śmierć Skutek uboczny – śmierć

Koncerny farmaceutyczne zrobią wszystko by ich tajemnice pozostały w ukryciu. To co dzieje się za za...

REKLAMA

Potrzebujesz wsparcia
w znalezieniu pracownika do apteki?

Chcesz się dowiedzieć, jak możemy Ci pomóc?
Zostaw numer telefonu, skontaktujemy się z Tobą.

* Pola wymagane

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz