Przyczyn dzielenia przez pacjentów różnego rodzaju postaci leków jest kilka. Do jednej z nich należy zaliczyć konieczności przyjmowania mniejszej dawki danej substancji leczniczej, która nie występuje w żadnym zarejestrowanym produkcie leczniczym. Jedyną szansą na jej przyswojenie jest podzielenie postaci leku o wielokrotnie wyższej dawce na dwie lub cztery części. Ponadto, pacjenci dzielą postacie leku o wyższych dawkach ze względów ekonomicznych. Zakup takiej samej ilości leku o wyższej dawce i jego dzielenie jest korzystniejsze finansowo niż kupno preparatu o dawce wielokrotnie mniejszej. Kolejną z przyczyn wpływających na konieczność dzielenia stosowanego preparatu jest problem z przyjęciem danej postaci ze względu na jej wielkość i problemy z połykaniem. Ta kwestia dotyczy przede wszystkim pacjentów pediatrycznych oraz geriatrycznych.
Skutki uboczne dzielenia leków
Dzielenie postaci leków może wywołać sporo działań niepożądanych, Są one przede wszystkim wynikiem nieprecyzyjnego dzielenia danej postaci, w wyniku czego dochodzi do przedawkowania, bądź nie osiągnięcia pożądanej dawki terapeutycznej, co przekłada się na nieskuteczność prowadzonej farmakoterapii. Wykazano, że pacjent nie jest w stanie precyzyjnie podzielić danej postaci leku, nawet jeśli korzysta ze specjalnej przecinarki do tabletek. Różnice w dawkach przy podziale tabletek przy pomocy tego typu urządzeń mogą sięgać nawet 25%. Większe różnice mogą pojawić się, gdy pacjent ma problemy manualne, np. przy chorobach reumatologicznych, czy neurologicznych, a także jeśli pacjent będzie dokonywał ich podziału przy pomocy noża kuchenengo. Dzielenie jest szczególnie niebezpieczne dla leków posiadających wąski indeks terapeutyczny (np. leki antyarytmiczne, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpadaczkowe), a także dla leków, których jednorazowe dawki opiewają na mikrogramów wielkości (np. leki hormonalne).
Co więcej, dana postać leku, która została podzielona przez pacjenta może utracić swoją trwałość. Dzieje się tak dlatego, że ich otoczka stanowi ochronę przed działaniem czynników zewnętrznych, takich jak wilgotność, światło czy wysoka bądź niska temperatura dla substancji czynnych oraz pomocniczych. Ponadto, w niektórych przypadkach tabletki posiadają otoczki, aby zamaskować ich nieprzyjemny smak. Ich podział może spowodować, że przyjmowanie takiej postaci leku nie będzie dla pacjenta przyjemnym odczuciem.
Jakich leków nie wolno dzielić?
Do leków, których dzielenie nie jest zalecane należą wcześniej wspomniane leki o wąskim indeksie terapeutycznym oraz leki hormonalne. Ponadto, nie powinno się dzielić tabletek o nieregularnych kształtach, a także tych w składzie których znajdują się substancje łatwo kruszące się, co uniemożliwia ich równomierny podział. Również nie powinno się dzielić tych tabletek, których średnica jest tak niewielka, że nie pozwala na precyzyjny podział. Oczywiście, nie jest zalecany podział tabletek dojelitowych oraz tych o zmodyfikowanym i przedłużonym uwalnianiu. Są one zazwyczaj przeznaczone do uwalniania na poziomie jelita cienkiego, zatem jakiekolwiek ingerencje w ich otoczkę mogą spowodować zmiany w szybkości uwalniania tych substancji, co bezpośrednio wpłynie na uzyskany efekt terapeutyczny. Dodatkowo do tabletek, których nie można dzielić zaliczymy tabletki dopoliczkowe i podjęzykowe, oraz te które ulegają rozpadowi w jamie ustnej, gdyż utrata przez nich otoczki spowoduje, że zawarta w nich substancja czynna będzie wiązać wodę z otoczenia prowadząc tym samym do jej rozpuszczenia szybciej niż zostanie ona przyswojona przez pacjenta.
Niepodzielną postacią leku są również kapsułki. Wyjątkiem w tym przypadku są te, których producent dopuszcza otwarcie oraz wysypanie ich zawartości i zawieszenie w płynie, bądź zmieszanie z pożywieniem i w ten sposób przyjęcie danej dawki substancji leczniczej.
Kolejnymi postaciami leku, których dzielenie nie jest wskazane są czopki oraz globulki. Problemem w ich w przypadku jest nierównomierne zawieszenie substancji czynnej w podłożu, wynikające ze specyfiki ich procesu technologicznego. Ponadto kształt czopków oraz globulek (torpedowaty, stożkowaty) sprawia, że ich podział nigdy nie będzie perfekcyjny.
Do praktyk, których dopuszczają się pacjenci należy również dzielenie plastrów transdermalnych. Dotyczy to przede wszystkim plastrów, które uwalniają opioidowe substancje przeciwbólowe. Jednak, producenci tego typu produktów leczniczych zaznaczają w ich ulotkach, że nie zostało przebadane ani bezpieczeństwo, ani skuteczność działania plastra, który został podzielony.
Dzielenie danych postaci leków to niejednokrotnie jedyna szansa na to, aby pacjent mógł otrzymać określony lek w pożądanej dawce. Jednakże należy mieć świadomość podział niektórych postaci leku może prowadzić nie tylko do zmniejszenia skuteczności stosowanej farmakoterapii ale i do wystąpienia zagrożenia życia i zdrowia pacjenta. Odpowiedni wywiad farmaceuty z pacjentem może niejednokrotnie zapobiec nieprawidłowego przyjmowania leków, wynikających z podziału danej postaci leku.
