REKLAMA
pon. 26 kwietnia 2021, 16:02

Jak przekonać pacjenta do szczepienia przeciw COVID-19?

Szczepienia przeciwko COVID-19 nabierają tempa na całym świecie. Również w naszym kraju, z każdym dniem rośnie liczba zaszczepionych osób. Jednak spora część naszego społeczeństwa nadal oczekuje na swoją kolej. Dzięki temu, że szczepienia przyjmują charakter masowy można przypuszczać, że już w niedługim czasie ilość osób zaszczepionych przeciwko infekcji wywoływanej przez wirusa SARS-CoV-2 będzie stanowiła znaczną większość.

"Wprowadzenie szczepień do aptek, w tym pneumokokowych, to bardzo dobry krok" - ocenia prof. dr hab. n. med. Adam Antczak (fot. Shutterstock)
Stosowanie wielu szczepionek na przełomie wieków pozwoliło na prawie całkowite wyeliminowanie chorób, które początkowo charakteryzowały się wysoką śmiertelnością (fot. Shutterstock)

Mimo ogromnej ilości informacji dotyczących szczepień, które przekazywane są przez media, nadal sporo osób poszukuje odpowiedzi na istotne pytania w tym temacie. Wielu z nich przychodzi po poradę do naszych aptek. Pytają przede wszystkim o to, czy podanie szczepionki jest bezpieczne, jakie niepożądane odczyny mogą się pojawić po aplikacji, czy w jaki sposób “rodzi” się odporność przeciwko SARS-CoV-2.

Mechanizm działania szczepionek przeciwko COVID-19

Jak, w prosty sposób wytłumaczyć pacjentowi, w jaki sposób działa szczepionka przeciwko COVID-19? Na samym początku należy poinformować, że na rynku polskim są obecne 4 takie preparaty, z których mechanizm 2-óch (Comirnaty, COVID-19 Vaccine Moderna) oparty jest o technologię mRNA, a pozostałych dwie (Vaxzevria, Johnson & Johnson) należą do szczepionek wektorowych.

Co oznacza technologia mRNA? Szczepionka w swoim składzie zawiera materiał genetyczny w postaci mRNA. Po wprowadzeniu go do organizmu człowieka, przedostaje się on do komórek, w których to następuje “przepisanie” niesionej przez niego informacji na białka. Informacja ta pozwala białkom przyjąć strukturę jednego z białek wirusowych SARS-CoV-2. W efekcie organizm rozpoczyna produkcję przeciwciał skierowanych przeciwko niemu.

Drugi typ szczepionek przeciwko COVID-19 to szczepionki wektorowe. W ich składzie znajduje odpowiednio zmodyfikowany wirus, który nie wywołuje jakichkolwiek infekcji w organizmie człowieka. Jest on natomiast nośnikiem dla materiału genetycznego, który po przedostaniu się do wnętrza komórek przekazuje informacje w nim zawartą białkom. Tak jak w przypadku szczepionek mRNA białka te stają się podobne do białek wirusowych SARS-CoV-2. Dzięki temu organizm osoby zaszczepionej zaczyna reagować na jego obecność poprzez produkcję przeciwciał.

Czy szczepionki przeciwko COVID-19 są bezpieczne?

Zarówno szczepionki oparte na technologii mRNA, jak i wektorowe są w pełni bezpieczne. Jak przekonać do tego osoby, które mają jakiekolwiek wątpliwości?

Dotyczą one przede wszystkim tego, czy materiał genetyczny przekazywany w szczepionce może wbudować się do DNA człowieka. Odpowiedź brzmi: nie. mRNA zawarte w szczepionce nie przedostaje się do jądra komórkowego, a tym samym nie ma możliwości, by informacja genetyczna w nim zawarta została przepisana na DNA.

Druga, częsta wątpliwość dotycząca szczepień wiąże się z wprowadzeniem do organizmu wektora, którym jest wirus. Trzeba wytłumaczyć pacjentowi, że wirusy będące nośnikiem informacji genetycznej, po pierwsze nie są dla człowieka immunogenne, a po drugie nie są zdolne do replikacji.

Co więcej, wszystkie składniki zarówno szczepionek wektorowych, jak i mRNA degradują w organizmie człowieka do neutralnych składników zaledwie w ok. 60 minut.

Jakie działania niepożądane mogą pojawić się po przyjęciu dawki szczepionki przeciwko COVID-19?

Wiele osób sceptycznie nastawionych do szczepień przywołuje argument o tym, że mimo zapewnień o ich bezpieczeństwie wiele osób bardzo źle się czuje po aplikacji. Powszechnie mówi się o “przechorowaniu szczepionki”. Jest to oczywiście błędne określenie, ponieważ wszelkie dolegliwości pojawiające się po szczepieniu nazywane są niepożądanymi objawami poszczepiennymi (NOP), a nie objawami chorobowymi.

W przypadku szczepionek przeciwko COVID-19 do najczęściej występujących należą: ból ręki (80%), ból głowy i ogólne zmęczenie (60%), bóle mięśni i stawów (30%), gorączka (10%). Symptomy te pojawiają się najczęściej kilka godzin po aplikacji i mijają maksymalnie po kilku dniach. Mogą one wystąpić zarówno w przypadku przyjęcia pierwszej jak i drugiej dawki szczepionki. Inne NOP, takie jak nudności, wymioty, wysypka, czy obrzęki pojawiają się znacznie rzadziej.

Po szczepieniu przeciwko COVID-19, tak jak w przypadku każdej szczepionki może wystąpić zagrażająca życiu reakcja alergiczna objawiająca się jako wstrząs anafilaktyczny. Prawdopodobieństwo jego wystąpienia jest bardzo niewielkie (dotychczas średnio na 100 tys. aplikacji wystąpił 1 wstrząs) i dotyczy przede wszystkim osób, u których występowały wcześniej reakcje alergiczne. W związku z tym osoby te, powinny jako miejsce szczepień wybrać takie, w którym dyżur pełni zespół ratujący mogący udzielić szybkiej pomocy w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego.

Czy po szczepieniu przeciwko COVID-19 można przyjmować leki przeciwbólowe?

Lekami pierwszego wyboru, które można zastosować w przypadku wystąpienia NOP o łagodnym przebiegu są niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz paracetamol. Nie zaleca się, jednak ich stosowania profilaktycznie przed szczepieniem. Paracetamol może być stosowany u szerszego grona pacjentów niż niesteroidowe leki przeciwzapalne. Mogą go przyjmować osoby chorujące na schorzenia kardiologiczne (nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, zaburzenia rytmu serca), a także na choroby układu pokarmowego (wrzody żołądka, stany zapalne jelit). Ponadto, paracetamol zastosowany w dawkach terapeutycznych nie jest ani hepato-, ani nefrotoksyczny. Jednak, jeśli nie ma żadnych przeciwskazań do przyjmowania NLPZ-ów nie ma różnicy, czy przy wystąpieniu NOP zastosujemy je, czy paracetamol. Istotne jest natomiast to, by poinformować pacjenta o właściwym dawkowaniu tych leków, tak aby terapia była nie tylko skuteczna, ale przede wszystkim w pełni bezpieczna.

Ważnym aspektem, o którym również należy wspominać swoim pacjentom jest tłumaczenie zasadności wykonywania szczepień. Warto uświadomić ich o tym, że są one najlepszym sposobem na zapobiegania wystąpienia chorób zakaźnych, a do takich należy zaliczyć COVID-19. Najlepszym argumentem jest fakt, iż stosowanie wielu szczepionek na przełomie wieków pozwoliło na prawie całkowite wyeliminowanie chorób, które początkowo charakteryzowały się wysoką śmiertelnością.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

1 komentarz Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Hm, wytłumaczenie pacjentowi mechanizmu działania szczepionek i wskazanie różnicy miedzy obydwoma rodzajami to prawdziwe mistrzostwo świata. Myślę, że należałoby zacząć od budowy komórki : D. Czy faktycznie takie pytania zadają pacjenci, zwłaszcza ci wiekowi? Moja sąsiadka 80+ to nawet nie wiedziała, której firmy szczepionkę otrzymała. Po wyznaczonych terminach wywnioskowałam, że tą wektorową.