Mimo ogromnej ilości informacji dotyczących szczepień, które przekazywane są przez media, nadal sporo osób poszukuje odpowiedzi na istotne pytania w tym temacie. Wielu z nich przychodzi po poradę do naszych aptek. Pytają przede wszystkim o to, czy podanie szczepionki jest bezpieczne, jakie niepożądane odczyny mogą się pojawić po aplikacji, czy w jaki sposób “rodzi” się odporność przeciwko SARS-CoV-2.
Mechanizm działania szczepionek przeciwko COVID-19
Jak, w prosty sposób wytłumaczyć pacjentowi, w jaki sposób działa szczepionka przeciwko COVID-19? Na samym początku należy poinformować, że na rynku polskim są obecne 4 takie preparaty, z których mechanizm 2-óch (Comirnaty, COVID-19 Vaccine Moderna) oparty jest o technologię mRNA, a pozostałych dwie (Vaxzevria, Johnson & Johnson) należą do szczepionek wektorowych.
Co oznacza technologia mRNA? Szczepionka w swoim składzie zawiera materiał genetyczny w postaci mRNA. Po wprowadzeniu go do organizmu człowieka, przedostaje się on do komórek, w których to następuje “przepisanie” niesionej przez niego informacji na białka. Informacja ta pozwala białkom przyjąć strukturę jednego z białek wirusowych SARS-CoV-2. W efekcie organizm rozpoczyna produkcję przeciwciał skierowanych przeciwko niemu.
Drugi typ szczepionek przeciwko COVID-19 to szczepionki wektorowe. W ich składzie znajduje odpowiednio zmodyfikowany wirus, który nie wywołuje jakichkolwiek infekcji w organizmie człowieka. Jest on natomiast nośnikiem dla materiału genetycznego, który po przedostaniu się do wnętrza komórek przekazuje informacje w nim zawartą białkom. Tak jak w przypadku szczepionek mRNA białka te stają się podobne do białek wirusowych SARS-CoV-2. Dzięki temu organizm osoby zaszczepionej zaczyna reagować na jego obecność poprzez produkcję przeciwciał.
Czy szczepionki przeciwko COVID-19 są bezpieczne?
Zarówno szczepionki oparte na technologii mRNA, jak i wektorowe są w pełni bezpieczne. Jak przekonać do tego osoby, które mają jakiekolwiek wątpliwości?
Dotyczą one przede wszystkim tego, czy materiał genetyczny przekazywany w szczepionce może wbudować się do DNA człowieka. Odpowiedź brzmi: nie. mRNA zawarte w szczepionce nie przedostaje się do jądra komórkowego, a tym samym nie ma możliwości, by informacja genetyczna w nim zawarta została przepisana na DNA.
Druga, częsta wątpliwość dotycząca szczepień wiąże się z wprowadzeniem do organizmu wektora, którym jest wirus. Trzeba wytłumaczyć pacjentowi, że wirusy będące nośnikiem informacji genetycznej, po pierwsze nie są dla człowieka immunogenne, a po drugie nie są zdolne do replikacji.
Co więcej, wszystkie składniki zarówno szczepionek wektorowych, jak i mRNA degradują w organizmie człowieka do neutralnych składników zaledwie w ok. 60 minut.
Jakie działania niepożądane mogą pojawić się po przyjęciu dawki szczepionki przeciwko COVID-19?
Wiele osób sceptycznie nastawionych do szczepień przywołuje argument o tym, że mimo zapewnień o ich bezpieczeństwie wiele osób bardzo źle się czuje po aplikacji. Powszechnie mówi się o “przechorowaniu szczepionki”. Jest to oczywiście błędne określenie, ponieważ wszelkie dolegliwości pojawiające się po szczepieniu nazywane są niepożądanymi objawami poszczepiennymi (NOP), a nie objawami chorobowymi.
W przypadku szczepionek przeciwko COVID-19 do najczęściej występujących należą: ból ręki (80%), ból głowy i ogólne zmęczenie (60%), bóle mięśni i stawów (30%), gorączka (10%). Symptomy te pojawiają się najczęściej kilka godzin po aplikacji i mijają maksymalnie po kilku dniach. Mogą one wystąpić zarówno w przypadku przyjęcia pierwszej jak i drugiej dawki szczepionki. Inne NOP, takie jak nudności, wymioty, wysypka, czy obrzęki pojawiają się znacznie rzadziej.
Po szczepieniu przeciwko COVID-19, tak jak w przypadku każdej szczepionki może wystąpić zagrażająca życiu reakcja alergiczna objawiająca się jako wstrząs anafilaktyczny. Prawdopodobieństwo jego wystąpienia jest bardzo niewielkie (dotychczas średnio na 100 tys. aplikacji wystąpił 1 wstrząs) i dotyczy przede wszystkim osób, u których występowały wcześniej reakcje alergiczne. W związku z tym osoby te, powinny jako miejsce szczepień wybrać takie, w którym dyżur pełni zespół ratujący mogący udzielić szybkiej pomocy w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego.
Czy po szczepieniu przeciwko COVID-19 można przyjmować leki przeciwbólowe?
Lekami pierwszego wyboru, które można zastosować w przypadku wystąpienia NOP o łagodnym przebiegu są niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz paracetamol. Nie zaleca się, jednak ich stosowania profilaktycznie przed szczepieniem. Paracetamol może być stosowany u szerszego grona pacjentów niż niesteroidowe leki przeciwzapalne. Mogą go przyjmować osoby chorujące na schorzenia kardiologiczne (nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, zaburzenia rytmu serca), a także na choroby układu pokarmowego (wrzody żołądka, stany zapalne jelit). Ponadto, paracetamol zastosowany w dawkach terapeutycznych nie jest ani hepato-, ani nefrotoksyczny. Jednak, jeśli nie ma żadnych przeciwskazań do przyjmowania NLPZ-ów nie ma różnicy, czy przy wystąpieniu NOP zastosujemy je, czy paracetamol. Istotne jest natomiast to, by poinformować pacjenta o właściwym dawkowaniu tych leków, tak aby terapia była nie tylko skuteczna, ale przede wszystkim w pełni bezpieczna.
Ważnym aspektem, o którym również należy wspominać swoim pacjentom jest tłumaczenie zasadności wykonywania szczepień. Warto uświadomić ich o tym, że są one najlepszym sposobem na zapobiegania wystąpienia chorób zakaźnych, a do takich należy zaliczyć COVID-19. Najlepszym argumentem jest fakt, iż stosowanie wielu szczepionek na przełomie wieków pozwoliło na prawie całkowite wyeliminowanie chorób, które początkowo charakteryzowały się wysoką śmiertelnością.
