Czym jest astma?
Astma to choroba przewlekła, która dotyka ok. 5% społeczeństwa na całym świecie. Ewenementem w porównaniu do innych chorób przewlekłych jest fakt, iż dotyka ona dużo częściej dzieci niż dorosłych. Choroba ta wywołuje znaczne ograniczenie wydolności oddechowej pacjenta i prowadzi do nieodwracalnych zmian w dolnych drogach oddechowych. Napady astmy mogą być wywoływane przez alergeny, infekcje wirusowe, bakteryjne, a nawet sytuacje stresowe.
Systemy dozujące wziewne leki przeciwastmatyczne
Nieumiejętne posługiwanie się systemami dozującymi leki przeciwastmatyczne jest jednym z głównych problemów, które można stwierdzić u pacjentów chorujących na astmę. Nieprawidłowe dozowanie leków sprawia, że mniejsza niż zakładana ilość substancji leczniczej przedostaje się do oskrzeli, co przekłada się na nieefektywność farmakoterapii. Ponadto, nieprawidłowe podawanie leku prowadzi do tego, że spora ilość substancji czynnej leków przeciwastmatycznych osadza się w jamie ustnej. W efekcie zwiększa się ryzyko rozwoju infekcji w jej obrębie, co stanowi główny problem podczas stosowania doustnych glikokortykosteroidów (czytaj również: Opieka farmaceutyczna nad astmatykami przynosi oszczędności).
Dorosły pacjent, który choruje na astmę, aby dozować wziewny glikokortykosteroid korzysta z systemów, które zostały opracowane przez poszczególnych producentów leków. Mogą to być turbohalery, nebulizatory, dyski, aerolizery, novolizery i inne. Ogólna zasada działania wszystkich powyższych jest taka sama. Przed przyłożeniem ustnika należy wypuścić całe powietrze z dróg oddechowych i wtedy dopiero przyłożyć przyrząd z lekiem i na wdechu wciągnąć jedną dawkę substancji leczniczej. Ponadto mechanizm działania każdego z tych systemów jest szczegółowo opisany w ulotce preparatu, najczęściej w formie obrazkowej.
Jednak nawet takie zobrazowanie podawania leku może się okazać dla wielu pacjentów niezrozumiałe, zwłaszcza tych starszych. Z tego względu farmaceuta wydając lek wziewny pacjentowi jest zobowiązany zapytać się go, czy na pewno wie, w jaki sposób korzystać z dołączonego do preparatu systemu dozującego. Jeśli nie, to na pewno nasza pomoc pozwoli rozwiązać wszelkie trudności, co przełoży się na znacznie wyższą efektywność prowadzonej terapii.
Zobacz też:
Wziewne glikokortykosteroidy – charakterystyka grupy leków
Inhalator dla dziecka
U młodszych pacjentów, którzy zmagają się z astmą podawanie leków wziewnych odbywa się najczęściej przy pomocy inhalatora. Można wyróżnić dwa rodzaje takich urządzeń: pneumatyczny oraz ultradźwiękowy. Różnią się one od siebie mechanizmem działania, głośnością pracy, a także tym, że przy pomocą ultradźwiękowego nie można podawać wszystkich leków wziewnych. Ze względu na promieniowanie ultrafioletowe oraz podwyższoną temperaturę, rozkładowi mogą ulegać niektóre antybiotyki i glikokortykosteroidy. Stąd pacjenta należy poinformować, że przed użyciem inhalatora sprawdził w ulotce leku, który zamierza dozować, czy może go podać przy pomocy posiadanego urządzenia.
Często pacjenci pytają, jak działa inhalator. Chyba najprostszą odpowiedzią na to pytanie będzie wyjaśnienie, że zamienia on płynną postać leku w aerozol, który pozwala na dostarczenie nawet małych dawek substancji leczniczej wprost do drzewa oskrzelowego. Właściwe korzystanie z inhalatora znacznie zmniejsza ryzyko pojawienia się działań niepożądanych, takich jak chociażby pleśniawki w obrębie jamy ustnej.
Innym sposobem na efektywniejsze podawanie leków jest użycie spejsera (inaczej: komora inhalacyjna). Dzięki temu urządzeniu medycznemu, rozpylenie substancji leczniczej jest ściśle skoordynowane z wdechem pacjenta. Może ono być z powodzeniem stosowane zarówno przez dzieci jak i dorosłych.
Glikokortykosteroidy – podstawowe leki stosowane w leczeniu astmy
Wielu pacjentów, z obawy przed pojawiającymi się skutkami ubocznymi po stosowaniu wziewnych glikokortykosteroidów zmniejsza ich zalecaną dawkę, stosuje leki nieregularnie, a nawet odstawia je całkowicie (czytaj również: Inteligentne inhalatory w walce z astmą). Częstym skutkiem takiego działania pacjentów jest rozwój stanu zapalnego w obrębie oskrzeli, ich skurcz i napady astmatyczne. Wtedy sięgają oni po leki, które powinni stosować tylko i wyłącznie doraźnie, podczas wystąpienia napadów, np. beta- mimetyki.
Zdarza się także tak, że tego typu leki całkowicie zastępują niektórym pacjentom glikokortykosteroidy. W efekcie takiej farmakoterapii, czyli stosowania zbyt często leków beta- mimetycznych, może dochodzić do działań niepożądanych ze strony układu sercowo- naczyniowego. Warto uświadamiać pacjentów, że regularne stosowanie glikokortykosteroidów, które są niezbędne przy prawidłowej farmakoterapii astmy, wraz z zachowaniem podstawowych zasad higieny jamy ustnej, nie wywołuje skutków ubocznych.
Przyjmowanie innych leków, a napady astmatyczne
Pacjenci chorzy na astmę powinni zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu szeregu leków, które mogą zwiększać ryzyko duszności i pojawienia się ataku astmatycznego. Są to inhibitory enzymu konwertazy angiotensyny, które zwiększają znacznie ryzyko pojawienia się napadów kaszlu, a także metoklopramid, pilokarpina, czy nawet szczepionki przeciwko grypie. Nie bez znaczenia dla pacjentów chorujących na astmę jest stosowanie przez nich niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Dzieje się tak dlatego, że hamują one syntezę prostaglandyn, które fizjologicznie odpowiadają, m.in. za rozszerzanie oskrzeli.
U osób chorujących na astmę przeciwwskazane jest również stosowanie preparatów z kodeiną. Bardzo istotną interakcję z beta-mimetykami stosowanymi w napadach kaszlu dają beta- adrenolityki, które pacjenci często przyjmują w leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi oraz niewydolności serca. Ich przeciwstawne działanie może niekorzystnie działać zarówno wobec prawidłowej kontroli astmy jak i zaburzeń układu sercowo- naczyniowego. Niezwykle ważna w tym nasza rola, jako osób, które wydają leki pacjentowi, aby skontrolować, czy nie dochodzi do tego typu interakcji. Oczywiście nie możemy również narażać pacjentów chorujących na astmę poprzez sprzedaż im chociażby popularnych NLPZ-ów dostępnych OTC (czytaj również: 10 faktów o kaszlu przewlekłym).
Przede wszystkim profilaktyka!
Ograniczenie działań niepożądanych wziewnych leków glikokortykosteroidów należy rozpocząć od każdorazowego umycia zębów i opłukania jamy ustnej po zażyciu wziewnych leków przeciwastmatycznych. Również podczas korzystania z inhalatora należy pamiętać o każdorazowym umyciu maseczki i pojemnika na lek.
Pacjenci, u których stwierdzono astmę muszą podjąć pewne kroki, dzięki którym ryzyko napadów astmatycznych zostanie znacznie zminimalizowane. Po pierwsze należy unikać wszelkich alergenów, które wywołują duszności, a także starać się nie dopuszczać do rozwoju infekcji górnych dróg oddechowych. Ponadto niedopuszczalne jest palenie papierosów oraz prowadzenie siedzącego trybu życia. Również należy unikać sytuacji stresowych i stosować się do wszelkich zaleceń lekarza. Przekazywanie zaleceń profilaktycznych pacjentowi przez farmaceutę należy również do jego zadań.
