Melatonina to hormon, który jest wytwarzany głównie przez szyszynkę. Jego sekrecja jest uzależniona zarówno od wieku (niskie wartości są tuż po urodzeniu, rosną do 35-40 r.ż., a w późniejszym okresie stopniowo się zmniejszają), jak i od cyklu dobowego (wysokie stężenie utrzymuje się w ciągu nocy, a maleje w ciągu dnia). Melatonina z szyszynki wydzielana jest do krwioobiegu, skąd aktywuje receptory błonowe (MT1, MT2, MT3), które są rozmieszczone właściwie w całym organizmie. Z tego względu wpływa ona na funkcjonowanie wielu układów organizmu, w tym ośrodkowego układu nerwowego, układu pokarmowego, sercowo-naczyniowego, moczowego, a nawet narządu wzroku. W farmakoterapii powszechne jest jej zastosowanie jako substancji ułatwiającej zasypianie. Jednak, coraz częściej wskazuje się na jej szersze zastosowanie w lecznictwie ze względu na posiadanie przez nią następujących właściwości:
-
właściwości antyoksydacyjne
Melatonina dzięki aktywacji dysmutazy ponadtlenkowej, peroksydazy glutationowej, katalazy i dezaktywacji reaktywnych form azotu i tlenu wykazuje działanie antyoksydacyjne i ma zdolność do wychwytu wolnych rodników. Ta właściwość melatoniny może zostać wykorzystana w protekcji śródbłonka naczyń krwionośnych. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy naczyń krwionośnych, zakrzepicy żylnej, a także zawału mięśnia sercowego.
-
właściwości przeciwzapalne
Melatonina wpływa na zmniejszenie ilości syntetyzowanych leukotrienów poprzez inhibicję enzymu 5-lipooksygenazy, który jest niezbędny w procesie ich powstawania. W ten sposób wykazuje właściwości przeciwzapalne, które mogą zostać wykorzystane w leczeniu chorób zapalnych jelit, np. choroby Leśniowskiego Crohna, wrzodziejącego zapalenia jelit. Ponadto, melatonina poprzez wychwyt jonów wapnia, może pośrednio wpływać na zmniejszenie sekrecji kwasu solnego w żołądku, co obniża ryzyko wystąpienia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy.
-
właściwości antyproliferacyjne
Działanie antyproliferacyjne melatoniny może zostać wykorzystane w leczeniu nowotworów rozrostowych. Korzystne wyniki badań udało się uzyskać wobec łagodzenia objawów czerniaka, glejaka, raka sutka, a także nowotworów płuc, wątroby i nerek. Melatonina była stosowana jako uzupełnienie zleconej terapii, w tym chemio- i radioterapii.
-
pobudzenie aktywności osteoblastów
Spadek stężenia melatoniny, który następuje wraz z wiekiem predysponuje do zwiększonego różnicowania komórek szpiku kostnego w adipocyty z jednoczesnym zmniejszeniem różnicowania ich w osteoblasty. Efektem takiego działania jest rozwój osteoporozy. W związku z tym, zwiększenie stężenia melatoniny wpływa na zwiększenie syntezy i pobudzenie aktywności osteoblastów. Ponadto, melatonina wpływa na wzrost stężenia takich substancji jak parathormon, czy witamina D3, a także na spadek stężenia kalcytoniny we krwi. W związku z tym w ten sposób pośrednio wpływa na zahamowanie procesu osteoporozy.
-
właściwości neuroprotekcyjne
Melatonina wykazuje właściwości neuroprotekcyjne, przez co znajduje zastosowanie w łagodzeniu nasilenia napadów padaczkowych. To działanie jest wykorzystywane u pacjentów, jako uzupełnienie klasycznej terapii przeciwdrgawkowej. Szczególnie znajduje ona zastosowanie u osób chorujących na padaczkę, która charakteryzuje się lekoopornością.
Melatonina w leczeniu zaburzeń snu
Właściwości melatoniny są wykorzystywane przede wszystkim w leczeniu zaburzeń snu. Jest ona skuteczna w wyrównywaniu rytmu dobowego u pracowników zmianowych, w tym szczególnie tych pracujących w porze nocnej, a także u osób, u których wystąpił, tzw. jet lag wynikający, np. ze zmiany strefy czasowej. Melatonina znajduje również zastosowanie w leczeniu zaburzeń rytmów okołodobowych u pacjentów w podeszłym wieku, a także u osób niewidomych.
Plejotropowe właściwości melatoniny dają nadzieję na wykorzystanie jej w leczeniu nie tylko zaburzeń snu, ale i schorzeń innych układów organizmu. Z pewnością potrzebne są dalsze badania, które potwierdziłyby dotychczasowe doniesienia i umożliwiłyby wprowadzenie kolejnych wskazań leczniczych do karty charakterystyki produktów leczniczych zawierających w składzie melatoninę.
Bibliografia:
- Jaworek J. Melatonina- hormon dotąd niewykorzystany, Gastroenterol Pol 2010; 17: 220-226.
- Luchetti F, Canonico B, Betti M i wsp. Melatonin signaling and cell protection function. Faseb J 2010; 24: 3603-3624.
- Piechota A, Gorąca A. Porównanie zdolności antyoksydacyjnych kwasu alfa-liponowego, melatoniny, witaminy C i troloksu oraz ich wpływu na stopień uszkodzeń DNA i wytwarzanie wolnych rodników, Pol Merkur Lekarski 2009; 27: 19-21.
- Guo J, Yao B. Serum melatonin levels in children with epilepsy or febrile seizures, Dang Dai Zhi 2009; 11: 288–290.
- Brzęczek M, Słonka K, Hyla-Klekot L. Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu, Pediatr Med Rodz 2016; 12 (2): 127-133.
- Sanchez-Barcelo E, Mediavilla M, Tan D i wsp. Scientific basis for the potential use of melatonin in bone diseases: osteoporosis and adolescent idiopathic scoliosis, J Osteoporos 2010.
- Martínez-Campa C, Alonso-Gonzalez C, Mediavilla M i wsp.: Melatonin inhibits both ERα activation and breast cancer cell proliferation induced by a metalloestrogen, cadmium, J Pineal Res 2006; 40: 291-296.
- Harasiuk A, Klupińska G, Walecka-Kapica E i wsp.: Wydzielanie serotoniny i melatoniny u osób z dyspepsją czynnościową, Pol Merkur Lekarski 2007; 22: 336-340.
