W odróżnieniu od probiotyków, które są żywymi bakteriami, postbiotyki są bioaktywnymi produktami, zawierającymi w składzie martwe mikroorganizmy oraz różnego rodzaju metabolity. Można wśród nich wymienić, m.in. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, enzymy, nukleotydy, peptydy, witaminy, polisacharydy, czy kwasy organiczne.
Właściwości postbiotyków są bardzo podobne do tych, które posiadają probiotyki. Jednak, pomiędzy nimi występują następujące różnice:
- postbiotyki mają określony skład chemiczny i istnieje możliwość określenia ich bezpiecznej dawki;
- postbiotyki w porównaniu z probiotykami wykazują dłuższy okres trwałości;
- postbiotyki wykazują odporność na działanie enzymów hydrolitycznych występujących w przewodzie pokarmowym człowieka;
- postbiotyki są całkowicie pozbawione właściwości patogennych;
Działanie prozdrowotne postbiotyków
Do najważniejszych właściwości prozdrowotnych postbiotyków bez wątpienia należy ich korzystne oddziaływanie na układ immunologiczny człowieka. Mają one zdolność do bezpośredniej aktywacji komórek układu odpornościowego, takich jak limfocyty, makrofagi, czy komórki dendrytyczne. Co więcej hamują one wydzielanie cytokin prozapalnych, w tym interleukiny-12 i czynnika martwicy nowotworów TNF-α.
Postbiotyki pełnią także bardzo istotną rolę w kształtowaniu bariery jelitowej. Indukują one ekspresję genu, od którego uzależniona jest synteza mucyn jelitowych, które są odpowiedzialne za ochronę błony śluzowej jelit przed szkodliwym działaniem czynników prozapalnych. Ponadto, niektóre postbiotyki pobudzają proliferację komórek wchodzących w skład nabłonka jelitowego, dzięki czemu indukują powstawanie coraz większej ilości połączeń międzynabłonkowych.. Jest to istotne zarówno dla dorosłych, u których takie działanie zmniejsza przepuszczalność bariery jelitowej, jak i dla niemowląt, u których wpływa ono korzystnie na jej dojrzewanie.
Kwasy organiczne oraz peptydy zwane bakteriocynami, które należą do postbiotyków mają natomiast właściwości bakteriostatyczne lub bakteriobójcze. Dzięki temu odgrywają one znaczącą rolę w hamowaniu namnażania patogennych drobnoustrojów. Z tego względu stanowią ważny element pierwszej linii obrony ludzkiego organizmu.
Inną cenną właściwością postbiotyków jest ich działanie hipocholesterolomiczne. Osiągają je poprzez hamowanie jelitowej adsorpcji cholesterolu. Ponadto wykazano, że powodują one utlenianie kwasów tłuszczowych uwalnianych z trójglicerydów. Co więcej, postbiotyki mają zdolność do aktywacji białka, które stymuluje do lipolizy w komórkach tłuszczowych- adipocytach. Przypuszcza się także, że postbiotyki biorą udział w procesach termogenezy. Dzięki posiadaniu tych właściwości odgrywają one nie tylko pozytywną rolę na metabolizm lipidowy człowieka, ale i mają duże znaczenie w profilaktyce otyłości.
Kolejnym korzystnym działaniem prozdrowotnym, które posiadają postbiotyki jest ich działanie antyproliferacyjne wobec komórek nowotworowych. Pośrednio jest to prawdopodobnie związane z posiadaniem przez nich właściwości immunomodulujących, proapoptotycznych oraz antyoksydacyjnych. Te ostatnie, postbiotyki zawdzięczają zdolności do degradacji nadtlenku wodoru oraz ograniczania nadmiernej ilości wolnych rodników.
Jaka przyszłość czeka postbiotyki na rynku farmaceutycznym?
Właściwości jakie posiadają postbiotyki bez wątpienia mogą przyczyniać się do poprawy stanu zdrowia każdego z nas. Znalazły one już zastosowanie w produkcji żywności, gdzie są wykorzystywane, m.in. jako biokonserwanty ze względu na właściwości posiadane przez bakteriocyny.
Czy mają szansę zaistnieć również jako farmaceutyki? Z pewnością osiągane przez nich efekty fizjologiczne podobne do tych wywoływanych przez probiotyki daje dużą nadzieję na ich wykorzystanie u tych pacjentów, u których stosowanie żywych bakterii jest przeciwwskazane. Wymaga to jednak przeprowadzenia jeszcze szeregu badań potwierdzających skuteczność, trwałość i bezpieczeństwo ich stosowania.
