W składzie kawy znajduje się ok. 900 składników. Najbardziej znanym z nich jest oczywiście kofeina, której zawartość jest zróżnicowana w zależności od rodzaju kawy. Filiżanka (ok. 150 ml) filtrowanej kawy zawiera ok. 80 mg kofeiny, a rozpuszczalnej ok. 60 mg. Uważa się, że bezpieczną ilością kofeiny, którą można spożyć w ciągu doby wynosi ok. 400- 500 mg. Natomiast za dawkę śmiertelną przyjmuje się dawkę 10 g. Innymi składnikami kawy są ponadto polifenole (kwas chlorogenowy, kwas kawowy, kwas galusowy, flawonole, katechiny), które wykazują działanie antyoksydacyjne, a także witaminy z grupy B (niacyna, kwas pantotenowy) i minerały (potas, cynk).
Kawa a cukrzyca typu II
Liczne badania wskazują na to, że regularne picie ok. 5 filiżanek kawy znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy typu II. Dzieje się tak dlatego, że kwas chlorogenowy obecny w kawie obniża stężenie glukozy we krwi na czczo, a także zwiększa wrażliwość komórek na działanie insuliny. Ponadto, kolejny z polifenoli- kafestrol zwiększa wychwyt glukozy przez mięśnie szkieletowe, przez co wpływa na obniżenie jej stężenia w osoczu.
Kawa a choroba Parkinsona i Alzheimera
Wykazano, że picie do 5 filiżanek kawy dziennie znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju choroby Parkinsona i Alzheimera. Jest to prawdopodobnie efekt hamującego działania kofeiny na receptory adenozynowe A2, co przekłada się na zwiększone uwalniania dopaminy, a przez to na poprawę czynności całego układu dopaminergicznego. Wskazuje się ponadto na fakt, iż blokowanie receptorów adenozynowych pobudza do uwalniania zwiększonych ilości serotoniny oraz acetylocholiny. Co więcej, antyoksydacyjne właściwości polifenoli wzmacniają ochronę układu nerwowego przed uszkadzającym oddziaływaniem wolnych rodników. Dzięki temu wszystkiemu uzyskuje się działanie neuroprotekcyjne skutecznie hamujące rozwój chorób neurodegeneracyjnych. Ponadto poprawie ulega kontrola motoryczna u osób cierpiących na chorobę Parkinsona.
Kawa a choroby nowotworowe
Badania w kierunku wykazania, że spożywanie kawy zmniejsza ryzyko na zachorowanie na nowotwory są sprzeczne. Jednoznacznie wykazano jedynie zmniejszone prawdopodobieństwo zachorowania na nowotwór wątroby oraz na nowotwór endometrium. W innych przypadkach, takich jak nowotwory piersi, jajników, płuc, czy żołądka, efekty badań były w większości przypadków korzystne dla działania kawy, jednak nie wskazywały jednoznacznie na jej pozytywne działanie. Przyczyn zmniejszonego ryzyka zachorowania na nowotwory wynikającego z picia kawy upatruje się przede wszystkim w działaniu antyoksydacyjnym polifenoli. Wykazano ponadto, że hamują one namnażanie komórek nowotworowych, dzięki czemu zmniejszeniu ulega zagrożenie związane z powstawaniem przerzutów.
Kawa a choroby układu pokarmowego
Wykazano, że polifenole zwiększają aktywność enzymów wątrobowych, co przekłada się na zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób wątroby, w tym jej marskości. Ponadto, spożycie kawy korzystnie wpływa na aktywność pęcherzyka żółciowego zapobiegając powstawaniu kamieni żółciowych. Co więcej, spożywanie kawy chroni przed zapaleniem dróg żółciowych oraz rozwojem wrzodów jelita grubego.
Kawa a miażdżyca naczyń krwionośnych
Mimo tego, że takie składniki kawy jak diterpeny (kafestol, kafeol) podwyższają stężenie LDL oraz trójglicerydów, to działanie antyoksydacyjne polifenoli zawartych w kawie zmniejsza prawdopodobieństwo rozwoju miażdżycy naczyń krwionośnych. Dzieje się tak dlatego, że obniżona zostaje podatność LDL na utlenianie, a także śródbłonek naczyń krwionośnych jest chroniony przed szkodliwym działaniem wolnych rodników.
Kawa a depresja
Wyniki prowadzonych badań wskazują, że regularne spożycie kawy (2-3 filiżanki dziennie) zmniejsza ryzyko wystąpienia depresji. Wiąże się to z blokowaniem przez kofeinę receptorów adenozynowych i bezpośrednio związanym z tym zwiększonym uwalnianiem neuromediatorów. W wyniku tego działania polepszeniu ulega nastrój, koncentracja, a także zmniejsza się uczucie zmęczenia i senności.
Oczywiście kawa ma nie tylko działania prozdrowotne. Jej nadmierne spożycie może powodować bezsenność, nadmierne pobudzenie, niepokój, czy przyspieszony oddech. Do tego wiąże się ono z niedoborem wapnia we krwi, co przyczyniać się może do zwiększonego ryzyka złamań. Ponadto, spożycie dużych ilości kawy może wywołać refluks przełykowo-żołądkowy oraz może wpływać na wystąpienie tachykardii, arytmii serca oraz migotania komór.
Jak widać działanie kawy może mieć zarówno pozytywne jak i negatywne skutki. Jednak, jej kontrolowane spożycie może skutecznie wpływać na zmniejszenie ryzyka wystąpienia wielu chorób.
Bibliografia:
- Bojarowicz H i wsp. Powszechność stosowania kofeiny oraz jej działanie na organizm, Probl Hig Epidemiol, 2012, 93: 8-13.
- Bhave P, Hoffmayer K Caffeine and atrial fibrillation: friends or foes? Heart, 2013, 99: 1377-78.
- Poole R i wsp. Coffee consumption and health: umbrella review of meta-analyses of multiple health outcomes, BMJ, 2017, 55: 204.
- Grosso G i wsp. Coffee, Caffeine, and Health Outcomes: an Umbrella Review, Annu Rev Nutr, 2017;37:131-156.
- Wierzejska R. Kofeina – powszechny składnik diety i jej wpływ na zdrowie, Rocz. Państw. Zakł. Hig. 2012, 63: 141–147.
- Lopez-Garcia E. Long-term coffee consumption associated with reduced risk of total and cause-specific mortality, Evidence Based Medicine, 2012,18:116-117.
