Magazyn mgr.farm

Samorząd aptekarski w Polsce – wyniki badania ankietowego

2 maja 2016 08:52

Przedstawiamy wstępne opracowanie wyników badania ankietowego pt. „Samorząd aptekarski w Polsce”, przeprowadzonego przez dr hab. Agnieszkę Zimmermann, Kierownika Zakładu Prawa Medycznego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

zimmerman.png

Samorząd aptekarski, zwany zamiennie przez ustawodawcę „samorządem zawodu aptekarskiego”, skupia farmaceutów, a zatem osoby wykonujące zawód zaufania publicznego. Powyższa kwalifikacja prawna oznacza, że w odniesieniu do samorządu aptekarskiego, Konstytucja RP z 1997 r. w art. 17 ust. 1 formułuje cele, które samorząd ten powinien realizować. Cele te są dwa, a mianowicie: piecza nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony oraz reprezentacja interesów zawodowych członków. Do ich osiągnięcia wymagana jest, w sposób niejako naturalny, obligatoryjna przynależność wszystkich osób wykonujących zawód. W przypadku dobrowolnego członkostwa, w szczególności piecza, o której wyżej mowa, nie mogłaby być realizowana. Określone w ustawie zasadniczej cele są realizowane przez samorząd aptekarski, z tym że w świetle art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich reprezentuje on nie tylko interesy zawodowe członków, co odpowiada wymogom Konstytucji RP, ale także interesy społeczne i gospodarcze.

Podstawowe zadania korporacji, a także sposoby ich realizacji zostały określone w art. 7-8 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich. Wśród nich ustawodawca wymienia reprezentację zawodu farmaceuty, w tym poprzez opiniowanie projektów aktów normatywnych dotyczących produktów leczniczych, aptek i wykonywania zawodu aptekarza, zajmowanie stanowiska w sprawach organizacji ochrony zdrowia i gospodarki produktami leczniczymi oraz występowanie z wnioskiem o podjęcie inicjatywy ustawodawczej, a także występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izb aptekarskich. Ponadto nakłada na korporację takie obowiązki jak: sprawowanie pieczy i nadzór nad należytym wykonywaniem zawodu, integrację środowiska zawodowego, troskę o zachowanie godności i niezależności zawodu, kodyfikowanie i upowszechnianie zasad etyki i deontologii zawodowej oraz współdziałanie z organami administracji publicznej, związkami zawodowymi i samorządami zawodowymi oraz innymi organizacjami społecznymi w sprawach związanych z wykonywaniem zawodu i innych dotyczących farmacji, a mających wpływ na ochronę zdrowia publicznego, jak i współpracę z towarzystwami naukowymi, szkołami wyższymi i jednostkami badawczo-rozwojowymi w kraju i za granicą. Należy podkreślić, że samorząd aptekarski powinien prowadzić działalność samopomocową oraz inne formy pomocy materialnej dla członków izb i ich rodzin. Do jego zadań zaliczono także udzielanie informacji dotyczących zasad wykonywania zawodu, zasad etyki zawodowej, przepisów dotyczących ochrony zdrowia i ubezpieczeń społecznych.

Aby poznać opinię członków samorządu aptekarskiego na temat funkcjonowania ich samorządu zawodowego i efektywności realizacji powierzonych mu ustawowo zadań w roku 2015 zespół naukowców z 5 uniwersytetów medycznych przeprowadził badanie społeczne z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego z użyciem ankiety samodzielnie wypełnianej przez respondenta. Badanie zostało bardzo negatywnie przyjęte przez ówczesne władze samorządu aptekarskiego, które m. in. odmówiły publikacji ankiety oraz rozesłania zaproszenia do jej wypełnienia pomimo uzyskania pozytywnej opinii niezależnej komisji bioetycznej, świadczącej o neutralności problemów badawczych. Ankieta była wypełniana przez farmaceutów wbrew wytycznym włodarzy korporacji za pośrednictwem internetu dzięki informacjom ukazującym się na łamach wielu pism branżowych i portali zawodowych.

W badaniu wzięło udział 1011 farmaceutów, członków wszystkich izb aptekarskich (najliczniej reprezentowana była izba krakowska i śląska a najsłabiej beskidzka), w wieku od 26 do 78 lat, głównie z aptek ogólnodostępnych (846), rzadziej szpitalnych (80) czy hurtowni farmaceutycznych (23) wykonujących zawód przede wszystkim w jednym miejscu pracy (703), rzadziej w dwóch różnych (221) czy kilku różnych (78). Niepracujących farmaceutów było zaledwie 19-tu. Respondentami byli zarówno kierownicy aptek (457), ich zastępcy (66), kierownicy hurtowni (11), jak i pracownicy „pierwszego stołu” (432) oraz nieliczni (łącznie 71 osób) pracownicy: NFZ, Inspekcji Farmaceutycznej, Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, uczelni wyższych i firm CRO.

Jednym z założeń badania było dokonanie weryfikacji aktywności społecznej farmaceutów. Okazało się, że aptekarze w większości (632) nie brali jak dotąd udziału w wyborach do władz swojego samorządu zawodowego. Kilkakrotny udział zadeklarowało tylko 366 aptekarzy. Należy zauważyć, że większość badanych (700) wskazała, że frekwencja wyborcza jest w ich przekonaniu miernikiem działania samorządu zawodowego.

Absencję wyborczą można dzielić się na dwie grupy: przymusową i zawinioną. Pierwsza, nie jest konsekwencją subiektywnych ocen wyborcy, lecz wynika z różnych okoliczności zewnętrznych (np. wyjazd, hospitalizacja, choroba). Jak wskazuje piśmiennictwo, drugi rodzaj absencji czyli absencja zawiniona jest konsekwencją wielu przyczyn, wynikających z niewłaściwych relacji na linii obywatel – władza, a w przypadku samorządu zawodowego na linii: farmaceuta – okręgowa lub Naczelna Rada Aptekarska. Podstawowych przyczyn tego stanu rzeczy należy doszukiwać się w niechęci do uczestniczenia w wyborach, w małym zainteresowaniu sprawami zawodu, w braku wiary w siłę sprawczą jednego głosu, w braku świadomości wagi i doniosłości aktu wyborczego oraz w niskim poziomie akceptacji i w braku zaufania dla struktur samorządowych. W badaniu wykazano bierność wyborczą aptekarzy, która ma uwarunkowania zarówno subiektywne jak i obiektywne. Aptekarze nie biorą udziału w wyborach głównie z powodu braku informacji o nich (410), co jest wskazówką bardzo niepokojącą ponieważ świadczy o złej komunikacji wewnątrz środowiska, zaniedbywaniu członków korporacji czy nawet o arogancji władz samorządowych. Bardzo duża liczba badanych (390) czuje rozczarowanie funkcjonowaniem samorządu i ma poczucie (169), że jej głos się nie liczy lub że wybierane są ciągle te same osoby (100). Część respondentów (108) zadeklarowała też brak czasu, co powinno być wykorzystane do poszukiwania rozwiązań bardziej przystających do współczesnego modelu życia i zaproponowania dla przykładu głosowania przez internet z zachowaniem wszystkich standardów bezpieczeństwa czy lepszym dopasowaniem terminów spotkań wyborczych ponieważ bardzo istotnym determinantem frekwencji jest rodzaj formuły wyborczej. Należy pamiętać, że udział członków samorządu w kreowaniu decyzji i wybieraniu podmiotów, które te decyzje wydają stanowi istotny miernik poziomu akceptacji dla funkcjonowania struktur władczych i wpływa na ocenę efektywności działania samorządu.

Wpływ na frekwencję wyborczą ma poziom zaangażowania w działalność samorządową, tymczasem w badaniu bardzo nieliczny okazał się udział osób aktywnie uczestniczących w życiu samorządu, pełniących funkcje: członka rady aptekarskiej (18), prezesa (3), wiceprezesa (4), członka sądu aptekarskiego (10), członka komisji rewizyjnej (4), rzecznika odpowiedzialności zawodowej (4) czy delegata (22). Tylko 410 badanych zgłaszało do organów samorządu uwagi, postulaty, bądź pomysły dotyczące problemów zawodowych. Tak niski udział farmaceutów aktywnych może wynikać z oporu władz samorządowych do samego badania ale może odzwierciedlać także bardzo niski poziom zaangażowania w sprawy zawodu.

Respondenci są niezadowoleni z funkcjonowania zarówno Naczelnej Izby Aptekarskiej (893) jak i swojej okręgowej izby aptekarskiej (684), chociaż porównując działania władz okręgowych oceniane są znacznie lepiej. Charakterystyczne jest także, że wraz z wiekiem respondentów wzrasta ocena działalności samorządu.

Zdaniem aptekarzy Naczelna Izba Aptekarska i okręgowe izby aptekarskie lepiej wywiązują się z działań o charakterze administracyjnoprawnym czyli np. ze sprawowania nadzoru nad prawidłowym wykonywaniem zawodu, strzeżenia zasad etyki zawodowej czy zachowania godności zawodu niż z reprezentowania zawodu i obrony jego interesów. Lepiej współpracują z wojewódzkim czy Głównym Inspektorem Farmaceutycznym, NFZ, Ministerstwem Zdrowia, szkołami wyższymi i towarzystwami naukowymi niż z samorządami innych zawodów medycznych, władzami miasta, województwa, Sejmową Komisją Zdrowia czy organizacjami społecznymi. Istotnie statystycznie kierownicy aptek wyżej oceniali działania okręgowych izb aptekarskich w zakresie współpracy z wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym, z wojewódzkim oddziałem NFZ, z władzami miasta, województwa czy z lokalnymi towarzystwami naukowymi niż mgr farmacji, pracownicy „pierwszego stołu”. Działalność informacyjna jest oceniana lepiej w obszarze zasad wykonywania zawodu i etyki zawodowej niż w obszarze korzystania z możliwości oferty samopomocowej izby, w tym materialnej. Dodatkowo respondenci wskazali, że bardzo często nic nie wiedzą o tego typu działaniach wspierających (459 odpowiedzi), co świadczy o braku dostępnych komunikatów na ten temat. Aptekarze stosunkowo źle ocenili (zwłaszcza kierownicy aptek) działalność informacyjną z zakresu obowiązujących przepisów prawa.

W badaniu wykazano, że bierność wyborcza farmaceutów w dużej mierze uwarunkowana jest negatywną oceną efektywności działania samorządu zarówno w sferze reprezentacji jak i w sferze władztwa administracyjnoprawnego.

Kluczowym dla badania było poznanie opinii respondentów dotyczących tego, czyich interesów reprezentantem jest samorząd aptekarski. Okazało się, że głównie troszczy się on o interesy farmaceutów właścicieli aptek (33,4%) oraz innych właścicieli nie-farmaceutów (17,8%) a tylko 8,5% uznało, że reprezentuje on interesy farmaceutów-pracowników aptek. W opinii badanych samorząd aptekarski nie wspiera farmaceutów (78% odpowiedzi), co jest wynikiem odzwierciedlającym frustrację i brak aktywności w życiu społeczności zawodowej.

Farmaceuci biorący udział w badaniu zostali poproszeni o sformułowanie postulatów z zakresu zadań samorządu, które ten powinien przede wszystkim podjąć. Odpowiedzi można pogrupować na te wskazujące potrzebę:
1. mocniejszej reprezentacji zawodu (ograniczenie powstawania i rozbudowy sieci aptek, stworzenie zasad prowadzenia apteki tylko przez aptekarzy, wdrażania kompleksowych rozwiązań z zakresu wykonywania zawodu, zwiększania rangi zawodu i ochrony samodzielności i niezależności zawodowej przez m. in. wprowadzenie zakazu sprzedaży przykasowej, zwiększenie uprawnień zawodowych, działania mające na celu zwiększenie zarobków, działania mające na celu wprowadzenie opieki farmaceutycznej do praktyki, jasny i wyraźny rozdział uprawnień mgr farmacji i technika farmaceutycznego)
2. lepszej reprezentacji aptek ogólnodostępnych (stworzenie zasad z zakresu demografii aptek, zwiększenie rangi apteki w systemie ochrony zdrowia, wspieranie aptek „niesieciowych”, zwiększenie marży aptecznej)
3. mocniejszej reprezentacji interesów aptek szpitalnych i farmaceutów szpitalnych
4. podjęcia działań wewnątrz struktury samorządu (zwiększenie przejrzystości działania, informowanie o podejmowanych działaniach, bardziej profesjonalne działanie m. in. poprzez wykorzystanie własnych zasobów ludzkich, wsparcie prawne dla członków poprzez publikowanie i udostępnianie interpretacji, analiz czy po prostu tłumaczenia prawa, prowadzenie szkoleń odpowiadających potrzebom, na wysokim poziomie, przy wykorzystaniu środków unijnych, właściwa i prawdziwa integracja, większe zaangażowanie wydawnicze, wydawane kwartalniki, biuletyny powinny zawierać aktualne i rzeczowe treści, aktywizowanie członków do wspólnego działania)
5. podjęcia działań we współpracy z innymi organami i podmiotami (w celu zwalczania patologii na rynku obrotu detalicznego lekami, zlikwidowania obrotu pozaaptecznego, integracji z innymi zawodami medycznymi, współpracy z naukowcami, lepszej komunikacji z Ministerstwem Zdrowia, Inspekcją Farmaceutyczną i NFZ).

Wysuwane były także bardzo radykalne postulaty: rozwiązania samorządu, stworzenia zasady fakultatywnej przynależności do samorządu, zaprzestania szkodzenia („samorząd powinien przestać utrudniać pracę”), zaprzestania urządzania wyjazdów i imprez dla własnych rodzin za pieniądze samorządu czy dążenie do całkowitego zlikwidowania zawodu technika farmaceutycznego.

W świetle uzyskanych wyników nowo wybrane władze samorządowe powinny dążyć do naprawienia zaniechań i błędów, zwłaszcza informacyjnych, powinny poszukiwać i wykorzystywać rozwiązania służące do prowadzeniu dialogu wewnątrz struktury tak by stworzyć zasady właściwego wypełniania powierzonych mu zadań ponieważ dotychczasowa działalność została przez członków korporacji oceniona negatywnie.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Utopijna opieka farmaceutyczna Utopijna opieka farmaceutyczna

Większość dotychczasowych propozycji o kształcie opieki farmaceutycznej przegrywa w starciu z nieubł...

Fioletowy to kolor bohaterów Fioletowy to kolor bohaterów

17. listopada, jak co roku, wiele ważnych budynków, zarówno w Polsce, jak i na świecie, zostanie „ot...

AdA jako skutek chciwości sieci aptek – część 2 AdA jako skutek chciwości sieci aptek – część 2

Już ponad pół roku minęło od wejścia w życie AdA. Nie jest to aż tak długi okres, by kompleksowo pod...