Tlenek etylenu (epoksyetan, ETO) to bezbarwny gaz o słodkawym zapachu znany ze swoich właściwości mutagennych i rakotwórczych. Jest on używany w sterylizacji materiałów medycznych, sprzętu i materiałów chirurgicznych oraz jako półprodukt w syntezie między innymi glikolu etylenowego, trietanoloaminy i etylenoaminy. Inny zastosowaniem jest zwalczanie szkodników w produktach spożywczych, ubraniach i meblach na drodze fumigacji. [1, 2]
W zetknięciu z błonami śluzowymi i skórą tlenek etylenu działa drażniąco. W następstwie narażenia ostrego na tę substancję występuje ból głowy, nudności, wymioty, osłabienie, senność, brak koordynacji oraz podrażnienie błony śluzowej nosa, oczu, gardła i płuc, natomiast długotrwałe narażenie powoduje między innymi zaburzenia układu nerwowego, uszkodzenia wzroku i reakcje uczuleniowe. Działanie toksyczne tlenku etylenu tłumaczy się wywoływaniem przez ten związek uszkodzeń DNA z powodu silnych właściwości alkilujących, tworzeniem adduktów z makrocząsteczkami oraz powodowaniem mutacji – aberracji chromosomowych. [1]
Regulacje unijne
Ze względu na szkodliwość tlenku etylenu jakakolwiek zawartość tej substancji w żywności i suplementach diety jest niedopuszczalna. Od września 2020 roku sprawa obecności tlenku etylenu w żywności stała się głośnym problemem – wówczas w Unijnym Systemie Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF) wykryto epoksyetan w sezamie pochodzącym z Indii, co wynikało prawdopodobnie z zastosowanego procesu sterylizacji sezamu. W kolejnych miesiącach odnotowano liczne przypadki wykrycia ETO w sezamie i produktach pochodnych. Na poziomie unijnym zadecydowano o konieczności wycofania z obrotu wszystkich partii zanieczyszczonego sezamu i produktów, w których był stosowany, oraz wprowadzeniu systematycznych kontroli sezamu importowanego z Indii. [2,3] W czerwcu 2021 roku zanieczyszczenie tlenkiem etylenu wykryto w mączce chleba świętojańskiego (E410) z Turcji. Wysokie ryzyko zanieczyszczenia występuje także w przypadku gumy guar (E412). Efektem tego było wycofanie z obrotu licznych produktów zawierających zanieczyszczone składniki. [4]
Zanieczyszczenia w suplementach diety
Zanieczyszczenia tlenkiem etylenu i jego metabolitem – 2-chloroetanolem – są problemem nie tylko branży spożywczej, ale również farmaceutycznej. W ciągu ostatnich miesięcy Główny Inspektor Sanitarny wydał kilka ostrzeżeń publicznych o wycofaniu suplementów diety ze względu na wykrycie tlenku etylenu lub zastosowanie składnika zanieczyszczonego tlenkiem etylenu bądź 2-chloroetanolem. Część z nich to popularne preparaty dostępne w aptekach.
Jednym ze składników, w których wykryto zanieczyszczenia tlenkiem etylenu i jego metabolitem, był węglan wapnia. Na występowanie zanieczyszczeń tego związku zwrócili uwagę także eksperci grupy roboczej koordynatorów kryzysowych UE w zakresie żywności i pasz podczas spotkania, które odbyło się w październiku 2021 roku. [5] Jedna z firm farmaceutycznych tłumaczy możliwość pojawienia się śladowych ilości tlenku etylenu kontaminacją podczas transportu od producenta.
Bibliografia
- Sitarek K. Szymczak W. Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2010, nr 2(64), s. 79–107
- Struciński P. Tlenek etylenu w żywności. https://www.pzh.gov.pl/tlenek-etylenu-w-zywnosci/
- Główny Inspektorat Sanitarny. Działania na poziomie UE dotyczące zanieczyszczenia żywności tlenkiem etylenu (ETO). https://www.gov.pl/web/gis/dzialania-na-poziomie-ue-dotyczace-zanieczyszczenia-zywnosci-tlenkiem-etylenu-eto
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Łodzi. Zanieczyszczenie żywności tlenkiem etylenu (ETO). https://www.gov.pl/web/psse-lodz/zanieczyszczenie-zywnosci-tlenkiem-etylenu-eto
- Summary of the Meeting on Ethylene Oxide (ETO): Regulatory and Technical Aspects
