– Dlaczego GIF odstępował w minionych latach z nakładania kar finansowych na firmy nielegalnie wywożące i sprzedające brakujące w Polsce leki, mimo posiadania takich uprawnień od 2015 r.? – pytał kilka tygodni temu poseł Jan Szewczak w interpelacji skierowanej do Ministra Zdrowia.
Interpelacja ta powstała po publikacji raportu Najwyższej Izby Kontroli, która przyjrzała się jakie działania podejmowały organy państwa walce z „mafią lekową” (czytaj więcej: NIK: Raport na temat dostępności leków i nielegalnego wywozu).
Odpowiadając na pytania posła Szewczaka, Główny Inspektor Farmaceutyczny wskazał, że kontrola NIK obejmowała okres 2016 – i III kwartały 2017. Natomiast dostęp do tajemnicy skarbowej organy Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej uzyskały dopiero 1 marca 2017 r..
– Dopiero po 1 marca 2017 r. Główny Inspektor Farmaceutyczny mógł się zwrócić do organów podatkowych o przekazanie informacji związanej z rozliczeniami podatkowymi podmiotu, który prowadził działalności bez zezwolenia, co zresztą uczynił. (…) Dane podatkowe, bez przeprowadzenia przez organy podatkowe kontroli, również nie pozwalają na ustalenie danych niezbędnych do nałożenia kary. Na marginesie należy wyjaśnić, że w początkowym okresie obowiązywania omawianych przepisów organy Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej dość często spotykały się z odmową udostępnienia przez organy podatkowe informacji stanowiących tajemnicę podatkową – tłumaczy GIF.
W 2017 r. rozpoczęła się również współpraca Głównego Inspektora Farmaceutycznego z Krajową Administracją Skarbową (KAS). Zostało wtedy podpisane porozumienie, w związku z którym przeprowadzono szereg spotkań i szkoleń. Organy podatkowe uzyskały wiedzę jednocześnie, na jakie dane mają zwracać uwagę wykonując czynności służbowe, i o jakich transakcjach informować GIF. W konsekwencji Główny Inspektor Farmaceutyczny zaczął otrzymywać z KAS dokumentację. Ta pozwoliła na wszczęcie postępowań w sprawie nałożenia kar pieniężnych za wywóz leków bez zgody Głównego Inspektora Farmaceutycznego.
Były przypisy, ale nie było narzędzi
Nowelizacja ustawy – Prawo farmaceutyczne tzw. „antywywozowa” z 2015 r. wprowadziła szereg obowiązków dla Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej, bez przyznania jej uprawnień oraz narzędzi prawnych do efektywnego sprawowania nadzoru. Wbrew twierdzeniom zawartym w raporcie NIK w Ordynacji podatkowej nie zapisano narzędzi do nakładania kar.
– Główny Inspektor Farmaceutyczny może nałożyć karę pieniężną wtedy, gdy uzyska od organów podatkowych informację o fakturach, będących w ich posiadaniu. Tym samym nakładanie kar pieniężnych za wywóz mogło mieć miejsce dopiero po przekazaniu przez KAS faktur dokumentujących te transakcje. Należy podkreślić, że Główny Inspektor Farmaceutyczny nie pozyskuje takich danych, ponieważ nie ma tak mocnych uprawnień jak organy podatkowe. W toku inspekcji dość często inspektorzy nie są wpuszczani do pomieszczeń hurtowni – czytamy w odpowiedzi Głównego Inspektora Farmaceutycznego.
Przeciąganie postępowania sposobem na uniknięcie kar?
GIF przypomina, że nałożenie kary pieniężnej na danego przedsiębiorcę poprzedzone jest koniecznością wszczęcia i przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Jednocześnie ta kategoria spraw cechuje się wysokim stopniem skomplikowania. Konieczna jest analiza zazwyczaj bardzo obszernego materiału dowodowego, liczącego od kilku do kilkunastu tomów akt. Poza tym niezbędne jak również rozpatrzenie licznych wniosków dowodowych wnoszonych przez Stronę lub pełnomocników Stron.
Główny Inspektor Farmaceutyczny zwraca też uwagę, że dysponuje ograniczonymi i niewystarczającymi zasobami kadrowymi urzędu. Na to zresztą zwróciła uwagę również Najwyższa Izba Kontroli. A mimo to na co dzień w toku postępowań borykać się i przeciwdziałać zachowaniom stron postępowań lub ich pełnomocników. Ci korzystają bowiem ze wszelkich możliwych środków procesowych, by sparaliżować lub maksymalnie wydłużyć postępowanie.
– Składanie rozlicznych wniosków dowodowych, nieodbieranie korespondencji, kierowanie wniosków o przywrócenie terminu, częste zmiany pełnomocników, składanie wniosków o wyłączenie organu. Odwoływanie członków zarządu bez jednoczesnego powoływania ich następców (co powoduje sytuację braku organów uprawnionych do reprezentowania danej osoby prawnej i konieczność występowania przez GIF o wyznaczenie przez sąd powszechny kuratora osoby prawnej itp.) – wylicza GIF.
Kary za wywóz były i będzie ich więcej
GIF w okresie 2016-2018 prowadził 25 postępowań administracyjnych w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za dokonanie wywozu lub zbycia produktów leczniczych. Do końca 2018 r. 4 decyzje administracyjne Głównego Inspektora Farmaceutycznego uzyskały walor ostateczności. Jednocześnie na ich podstawie na przedsiębiorców zostały nałożone kary pieniężne w łącznej kwocie ponad 64 mln zł. Należy mieć przy tym na względzie, iż aktualnie kolejne decyzje oczekują na uzyskanie waloru ostateczności. Dotyczy to decyzji nakładających na kolejnych przedsiębiorców kary pieniężne w łącznej kwocie przekraczającej 161,9 mln zł.
Jednocześnie GIF nie dysponuje danymi pozwalającymi na oszacowanie strat Skarbu Państwa z tytułu nielegalnego wywozu leków.
– Pojawia się zresztą podstawowa wątpliwość, czy można tu mówić o „stracie Skarbu Państwa”. Jaką należałoby przyjąć metodykę, wedle której taka strata miałaby być wyliczana? W przypadku kar pieniężnych za delikty administracyjne lub grzywien za popełnienie przestępstw albo wykroczeń, które są nakładane odpowiednio na mocy decyzji administracyjnych lub orzeczeń sądów, trudno jest tą kategorię należności Skarbu Państwa traktować w charakterze zysku lub straty Skarbu Państwa, rozumianych w kategoriach ekonomicznych – tłumaczy GIF.
Źródło: ŁW/sejm.gov.pl
