Fentanyl z uwagi na swoje silne działanie analgetyczne, które jest blisko 100-krotnie większe od morfiny i 50-krotnie większe od heroiny, jest wykorzystywany do zwalczania ekstremalnego bólu np. w chorobie nowotworowej. Moc fentanylu została zauważona na czarnym rynku, co z kolei doprowadziło, że podrobiony lek bardzo szybko pojawił się na ulicach USA i – co gorsza – stał się domieszką do wielu innych substancji odurzających (np. kokainy czy metamfetaminy).
Dane opublikowane przez amerykański Narodowy Instytut ds. Nadużywania Narkotyków (NIDA) udowadniają powagę problemu społecznego z nadużyciem leków opioidowych. W roku 2010 opioidy spowodowały 21 000 zgonów, w roku 2017 liczba zgonów wyniosła 47 600, a w roku 2021 w wyniku przedawkowania zmarło ponad 80 000. Warto podkreślić, że wśród nich aż 70 000 osób było ofiarami fentanylu. Wzrost przedawkowań jest mocno powiązany z okresem pandemii COVID-19. Natomiast Amerykańska Agencja Antynarkotykowa (DEA) poinformowała, że w roku 2022 skonfiskowała ponad 50,6 miliona sfałszowanych pigułek na receptę z fentanylem oraz ponad 10 000 funtów sproszkowanego fentanylu – ilość ta jest równoznaczna ponad 379 milionom śmiertelnych dawek leku.
Walka z opioidami – FDA aktualizuje informacje dotyczące opioidów
Dnia 13 kwietnia br. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wydała komunikat dotyczący konieczności przeprowadzenia aktualizacji informacji związanych z lekami opioidowymi. Aktualizacja odnosi się do opioidów o natychmiastowym działaniu (IR) i o przedłużonym uwalnianiu/długo działających (LA/ER).
FDA nie zaleca długotrwałego stosowania leków opioidowych z grona IR. Wyjątkiem są sytuacje, w których dolegliwości bólowe pacjentów są na tyle silne, iż wymagają dalszego użycia, a alternatywne metody łagodzenia odczuwanego bólu są nieskuteczne. Z kolei preparaty z kategorii ER/LA należy wykorzystywać wyłącznie w przypadkach uporczywego i ciężkiego bólu, w którym niezbędne jest przedłużone leczenie opioidami, a inne sposoby przeciwdziałania dolegliwościom nie przynoszą pożądanych rezultatów.
Hiperalgezja – ważna kwestia farmakoterapii opioidami
Aktualizacja porusza też kwestię zamieszczenia nowego ostrzeżenia. Niezwykle częstym problemem wśród osób stosujących leki opioidowe – jednakowo IR i ER/LA – jest występowanie hiperalgezji opioidowej (OIH). FDA podkreśla, że objawy towarzyszące wzmożonej wrażliwości na ból uwarunkowanej stosowaniem preparatów opioidowych należy różnicować z symptomami zespołu abstynencyjnego czy zjawiskiem tolerancji na leki opioidowe. Niestety w praktyce może to okazać się trudne. Dlatego też potrzebne jest przygotowanie dokładnych informacji, które pozwolą na uniknięcie takowych błędów.
Jeżeli u chorego występują oznaki wskazujące na OIH, to FDA zaleca lekarzom rozważenie zmniejszenia dawki aktualnie stosowanego leku opioidowego lub jego zmianę na inny preparat. Specjaliści powinni informować pacjentów o potencjalnym zagrożeniu pojawienia się problemu nadwrażliwości na ból uwarunkowanej lekami. Zdaniem FDA niezbędne jest, aby przedstawiciele służby zdrowia wspominali o niebezpieczeństwie zagrożenia życia spowodowanym wskutek samodzielnego zwiększenia dawki opioidu bez uprzedniego kontaktu z lekarzem.
Nowe informacje na etykiecie
Modyfikacje FDA dotyczą też ramki ostrzegawczej na opakowaniu leków opioidowych. Głównym celem aktualizacji zawartych w niej informacji jest podkreślenie ryzyka występowania depresji oddechowej. Ponadto FDA chce zwrócić uwagę na niebezpieczeństwo połączenia opioidów z benzodiazepinami lub innymi produktami leczniczymi, które mogą przejawiać depresyjne działanie na OUN.
Istotna rola naloksonu
W opublikowanym komunikacie pojawiła się też informacja o naloksonie, który jest pomocny w przeciwdziałaniu skutkom przedawkowania opioidów. Zdaniem FDA konieczne jest, aby pracownicy służby zdrowia zwiększyli świadomość pacjentów o zaletach tego leku i sposobach jego uzyskania. Warto dodać, że od 23 marca br. FDA zatwierdziła, że nalokson w formie aerozolu do nosa jest dostępny bez recepty (czytaj również: Nalokson dostępny bez recepty. Switch po amerykańsku).
Zalecenia dla pacjentów i ich najbliższych
Komunikat FDA nie został skierowany wyłącznie do przedstawicieli amerykańskiej służby zdrowia. Pacjenci i ich najbliższe otoczenie muszą mieć świadomość niebezpieczeństw związanych z lekami opioidowymi. Powodem pojawienia się nowych wytycznych jest fakt, że pomimo znaczącego spadku liczby wydawanych recept na leki opioidowe liczba zgonów nadal pozostaje wysoka. FDA poinformowała też, że dużym problemem są niewykorzystywane tabletki (np. u osób po przebytych zabiegach chirurgicznych), które stwarzają realne zagrożenie dla dzieci i nastolatków. Dlatego też pozostałe dawki lub przeterminowane opioidy należy oddać do placówek zajmujących się zbiórką leków narkotycznych. Co więcej, FDA zachęca do odpowiedzialnego przechowywania opioidów tj. poza zasięgiem wzroku i dzieci, a przede wszystkim w miejscach niedostępnych dla osób trzecich.
Źródła:
- https://nida.nih.gov/research-topics/trends-statistics/overdose-death-rates
- https://www.dea.gov/press-releases/2022/12/20/drug-enforcement-administration-announces-seizure-over-379-million-deadly
©MGR.FARM
