EHC (Emergency Hormonal Contraception) jest wydawana przez farmaceutę w Irlandii od roku 2011. Jest dostępna dla pacjentek powyżej 16. roku życia. Już na wstępie mamy więc pierwszą różnicę w stosunku do propozycji obecnej koalicji rządzącej w Polsce. Do wyboru są dwie tabletki „dzień po”: lewonorgestrel w dawce 1500 mcg (Norlevo, Prevenelle) i octan ulipristalu w dawce 30 mg (EllaOne). A zatem jest możliwość wydania dwóch różnych substancji – np. lewonorgestrel jest zalecany u matek karmiących, ale za to może być użyty tylko do 72 godzin po stosunku.
- Czytaj również: W Anglii mężczyzna nie kupi pigułki „dzień po”. Kobieta musi wypełnić kwestionariusz…
W 2015 roku PSI (Pharmaceutical Society of Ireland) wydało wytyczne ws. wydawania EHC. Można je znaleźć w formacie PDF pod wpisem. Kiedy pacjentka przychodzi do apteki i informuje, że szuka EHC, otrzymuje do wypełnienia formularz w prywatnych warunkach pokoju konsultacyjnego. Co jest w takim formularzu i czy polscy pacjenci i farmaceuci skorzystaliby ze wprowadzenia go?
Formularz do wypełnienia w aptece
W formularzu pacjentka którym podaje swoje dane: imię i nazwisko, adres, wiek (musi mieć skończone 16 lat), a także:
- kiedy wystąpił incydent – jest to istotne ze względu na wybór tabletki. Lewonorgestrel jest zalecany do 72 godzin po, octan ulipristalu do 120 godzin;
- czy była już brana EHC w tym cyklu miesięcznym – nie jest zalecane wzięcie więcej niż jednej tabletki w cyklu;
- czy była stosowana jakakolwiek metoda antykoncepcyjna – jeśli nie, w czasie konsultacji należy zachęcić pacjentkę do stosowania regularnej antykoncepcji hormonalnej
- kiedy była ostatnia miesiączka – jeśli powyżej czterech tygodni, kierujemy pacjentkę do lekarza, by wykluczył ciążę;
- czy była kiedykolwiek uczulona na leki hormonalne; czy bierze jakiekolwiek leki regularnie;
- czy choruje na jednostki chorobowe upośledzające wchłanianie, np. choroba Crohna, celiakia lub na choroby wątroby;
- czy miała jakiekolwiek zabiegi ginekologiczne.
Następnie farmaceuta zaprasza pacjentkę do pokoju konsultacyjnego, gdzie wyjaśnia, która tabletka będzie dla niej odpowiednia. Jeśli jest <72 godzin od stosunku, pacjentka ma oczywiście prawo zdecydować samodzielnie i najczęściej kryterium decydującym jest cena. Norlevo to koszt poniżej 30 euro, podczas gdy za EllaOne prywatna pacjentka zapłaci bliżej czterdziestu euro. Należy też poinformować pacjentkę, że jeśli pojawią się biegunka lub wymioty w ciągu kolejnych trzech godzin od wzięcia tabletki, należy wrócić do apteki po kolejną, gdyż mogła się nie wchłonąć.
Pacjentka musi też podpisać formularz, potwierdzając, że rozumie informacje jej przedstawione i nie ma przeciwskazań do wzięcia EHC. Farmaceuta również wpisuje w formularzu swoje imię, nazwisko i numer rejestracyjny w PSI. Następnie wprowadza się dane pacjentki do systemu komputerowego wraz z informacją, która tabletka była wydana i to właściwie koniec usługi.
Kiedy farmaceuta może odmówić?
Farmaceuta ma prawo nie wydać leku w sytuacji, kiedy zgodnie z profesjonalną oceną nie zgadzamy się na wydanie tabletki bez konsultacji lekarskiej. Dotyczy to sytuacji gdy np. pacjentka miesiączkowała powyżej miesiąca temu, stosunek był >120 godzin temu lub EHC już była wzięta w tym cyklu. Co ciekawe, według doniesień EMA z 2014 roku EHC są również odpowiednie dla kobiet z BMI>25. Tak więc nadwaga lub otyłość nie są wystarczającym kryterium, by odesłać pacjentkę do lekarza.
Tak szczegółowy formularz pozwala na bezpieczne dla pacjentki wydanie EHC, w przeciwieństwie do sytuacji jeszcze przed 2017 roku w Polsce, gdzie EllaOne dostępna była bez recepty, a farmaceuta nie miał narzędzi (ani pokoju konsultacyjnego), by ocenić, czy tabletka jest odpowiednia dla pacjentki. Formularz jest przechowywany w aptece przez dwa lata, po czy może zostać zniszczony w niszczarce.
Farmaceuta może też nie chcieć wydać preparatu ze względu na swoje przekonania. Wtedy prawnego punktu widzenia, musi poinformować o tym kierownika apteki lub naczelnego farmaceutę firmy. Ten z kolei wdraża odpowiednie procedury zapewniające pacjentowi dostęp do żądanej usługi. Polegają one np. na odesłaniu pacjentki do innego farmaceuty na zmianie lub innej apteki w pobliżu.
Jak będzie w Polsce?
Czy w realiach polskiej apteki ogólnodostępnej jest możliwa taka prywatna konsultacja bez zaistnienia pokojów konsultacyjnych? Nie wyobrażam sobie młodej pacjentki publicznie konsultowanej przez farmaceutę w sytuacji, jeśli w aptece jest ‘kolejka do drzwi’. Jeśli Ministerstwo Zdrowia konsultuje ten temat obecnie z farmaceutami, wydaje mi się, ze pierwszym krokiem do bezpiecznego wydania tabletki „dzień po”, jest zapewnienie prywatności konsultacji.
Z punktu widzenia wzmocnienia roli polskiego farmaceuty, radziłabym zapewnić prawo do prowadzenia konsultacji tylko farmaceucie – nie technikowi farmaceutycznemu. To farmaceuta jest specjalistą od leku uprawnionym do świadczenia usług farmaceutycznych i opieki farmaceutycznej. Ponadto, Ministerstwo Zdrowia powinno wprowadzić ogólnopolską kampanię edukacyjną. Tak aby pacjentka również miała świadomość, że to dla jej bezpieczeństwa odbywa się konsultacja, a nie po to by ‘robić jej problemy’.
Z pewnością wprowadzenie tabletki ‘dzień po’ bez recepty jest szansą dla polskich farmaceutów, aby umocnić swoją pozycję w systemie zdrowotnym. Czy skorzystamy z tej szansy?
Do pobrania:
- Guidance for Pharmacists on the Safe Supply of Non-Prescription Ulipristal Acetate 30mg for Emergency Hormonal Contraception
- Guidance for Pharmacists on the Safe Supply of Non-Prescription Levonorgestrel 1500mcg for Emergency Hormonal Contraception
©MGR.FARM
