Jakie wymogi należy spełnić, by apteka została punktem szczepień?

Zanim jednak pierwszą iniekcję farmaceuta wykona w aptece,  jej lokal, wyposażenie oraz sam personel muszą spełnić szereg wymogów określonych przepisami prawa. Jakie są najważniejsze regulacje i o czym warto pamiętać, planując prowadzenie szczepień w aptece?

Wymogi lokalowe – gdzie w aptece można prowadzić szczepienia?

Podstawowe zasady organizacji punktów szczepień w aptekach wynikają z Prawa farmaceutycznego oraz szczegółowych rozporządzeń Ministra Zdrowia dotyczących warunków, jakie musi spełniać lokal apteki. Z dokumentów tych jasno wynika, że szczepienia mogą być wykonywane w dwóch typach pomieszczeń.

Pierwszym jest pomieszczenie administracyjno-szkoleniowe. Ważne jest jednak, by zapewnić rozdział czasowy jego funkcji i opracować procedurę regulującą dostęp do tego miejsca. Drugim wariantem jest izba ekspedycyjna. W tym przypadku warunkiem jest wydzielenie w niej obszaru zapewniającego intymność i bezpieczeństwo pacjenta. Jeżeli wyodrębnienie przestrzeni nie jest możliwe, konieczne staje się wyznaczenie specjalnych godzin otwarcia apteki, w których będzie ona dostępna wyłącznie dla osób chcących się zaszczepić.

Szczegółowo określono także wyposażenie punktu szczepień. W pomieszczeniu, gdzie odbywa się procedura, musi znajdować się m.in. stolik zabiegowy, zestawy do iniekcji i opatrunków, środki dezynfekcyjne i ochrony osobistej, pojemniki na odpady zakaźne, a także sprzęt komputerowy z dostępem do Internetu i drukarką. Co szczególnie istotne, w punkcie szczepień obowiązkowo należy posiadać ampułkostrzykawkę z adrenaliną do podania pacjentowi w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego. Uprawnienie farmaceutów do takiej interwencji przewiduje art. 31 ustawy o zawodzie farmaceuty.

• Czytaj także: Czy podczas jednej wizyty można podać pacjentowi więcej niż jedną szczepionkę?

Utylizacja odpadów medycznych – obowiązki apteki

Prowadzenie szczepień wiąże się również z koniecznością utylizacji odpadów medycznych, takich jak igły, strzykawki czy materiały opatrunkowe. Apteka musi posiadać podpisaną umowę z wyspecjalizowaną firmą zajmującą się odbiorem i utylizacją takich odpadów. Musi również zgłosić w systemie BDO właściwe kody odpadów – 18 01 03 oraz 18 01 04.

Niezbędne są także wewnętrzne procedury określające zasady przechowywania i utylizacji odpadów. Obowiązki te wynikają zarówno z ustawy o odpadach z 2012 r., jak i rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2017 r. dotyczącego szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi.

• Czytaj także: Jak zawrzeć umowę z NFZ na szczepienia w aptekach?

Procedury w aptecznym punkcie szczepień

Organizacja punktu szczepień w aptece nie sprowadza się jedynie do przygotowania pomieszczenia i wyposażenia. Wymagana jest także dokumentacja określająca procedury, które mają zapewnić bezpieczeństwo pacjentów i farmaceutów.

Wśród nich znajdują się m.in.: procedura kwalifikacji do szczepienia, udzielania pierwszej pomocy, rejestracji pacjentów, przechowywania i stosowania szczepionek, prowadzenia zestawu przeciwwstrząsowego, a także szczegółowe wytyczne BHP. Konieczne jest również opracowanie harmonogramu czyszczenia i dezynfekcji pomieszczeń oraz rejestrowanie temperatur w lodówce, w której przechowywane są szczepionki. Wszystko to ma zagwarantować, że procedury medyczne wykonywane w aptece będą bezpieczne i zgodne ze standardami.

Uprawnienia farmaceuty do wykonywania szczepień

Farmaceuta, który chce wykonywać szczepienia, musi posiadać odpowiednie kwalifikacje. Wielu z nich zdobyło je w czasie pandemii COVID-19, kiedy organizowano szkolenia obejmujące zarówno kwalifikację do szczepienia, jak i samą procedurę podania preparatu. Zdobyte wówczas uprawnienia pozostają ważne i upoważniają do wykonywania także innych szczepień. Również przeciw grypie, RSV, czy półpaścowi.

Nowe przepisy przewidują jednak, że osoby, które nie brały udziału w szkoleniach pandemicznych, muszą ukończyć kursy organizowane przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Mogą do nich przystąpić farmaceuci z prawem wykonywania zawodu oraz co najmniej rocznym stażem pracy w aptece.

• Czytaj także: Na jakie choroby można zaszczepić się w aptece?

Obowiązki wobec pacjentów – kwalifikacja i dokumentacja

Pacjent, który zgłasza się na szczepienie w aptece, musi przejść kwalifikację przeprowadzoną przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia. Z przebiegu kwalifikacji sporządza się dokumentację, która może mieć formę papierową lub elektroniczną – np. na Internetowym Koncie Pacjenta.

Kluczowym elementem jest uzyskanie zgody pacjenta na wykonanie szczepienia, wynikającej z ustawy o prawach pacjenta. Często zgoda ta zawarta jest w standardowym arkuszu kwalifikacyjnym. W niektórych przypadkach dodatkowo wymagana jest także zgoda na przetwarzanie danych osobowych, zgodnie z przepisami RODO. Apteka ma również obowiązek przechowywania dokumentacji medycznej pacjentów nawet przez 20 lat. Dopiero po tym okresie możliwe będzie jej zutylizowanie.

Raportowanie działań niepożądanych szczepień

Istotnym obowiązkiem farmaceutów wykonujących szczepienia jest zgłaszanie niepożądanych odczynów poszczepiennych. Zgodnie z ustawą o zawodzie farmaceuty oraz ustawą o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych, każde takie zdarzenie należy w ciągu 24 godzin zgłosić do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, a także poinformować Prezesa URPL. Raportowanie NOP-ów ma kluczowe znaczenie nie tylko z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjentów, ale także dla oceny skuteczności i ryzyka związanego ze szczepieniami.

Wprowadzenie szczepień do aptek to istotny krok w kierunku zwiększenia roli farmaceutów w systemie ochrony zdrowia. Dzięki temu pacjenci zyskują łatwiejszy dostęp do profilaktyki, a farmaceuci możliwość wykorzystania swojej wiedzy i umiejętności w praktyce. Z drugiej strony wiąże się to z koniecznością spełnienia szeregu wymogów formalnych i organizacyjnych.