REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Farmakoterapia snu z perspektywy farmaceuty

2 września 2019 13:09

Przedwczesne budzenie, zaburzona ciągłość snu, a w końcu zła jego jakość nieprzynosząca wypoczynku – te wszystkie objawy składają się na definicję bezsenności. Jak sobie z nią radzić?

Nowe badania wskazują na korzyści wynikające ze stosowania melatoniny u chorych na COVID-19 (fot. Shutterstock)
Wydzielanie melatoniny wzrasta w ciemności, a zmniejsza się podczas ekspozycji na światło, regulując w ten sposób rytm dobowy wielu funkcji biologicznych, w tym cykl snu i czuwania (Fot. Shutterstock)

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Zaburzenia snu powszechnie dotykają ludzi na całym świecie. Szacuje się, że w Polsce, na trudności z zasypianiem skarży się ok. 70% osób, zaś skargi na utrzymywanie ciągłości snu dotyczą 52% ankietowanych [1]. Kiedy możemy mówić o bezsenności? Jest to niedostateczna ilość i/lub jakość snu, która wynika z jego nieadekwatnego czasu lub braku poczucia właściwości regeneracyjnych snu [2]. A jej efekty nie tylko mogą pogorszyć komfort życia pacjenta, ale wręcz uniemożliwić jego normalne funkcjonowanie na co dzień. Prowadzić może ona do senności w ciągu dnia, letargu i ogólnego złego samopoczucia, zarówno psychicznego, jak i fizycznego. Do objawów towarzyszących zaliczyć bowiem możemy drażliwość czy huśtawkę nastrojów. Co więcej, bezsenność wiąże się również z ryzykiem rozwoju chorób przewlekłych.

Pod względem czasu jej trwania możemy podzielić ją na przemijającą (kilka dni), krótkotrwałą (do trzech tygodni) i przewlekłą (powyżej trzech tygodni). Jeśli chodzi o podział bezsenności pod kątem patofizjologicznym, to może być ona wtórna – gdy występuje w przebiegu innych chorób (psychicznych takich jak depresja czy somatycznych np. związanych z bólem) oraz pierwotna, będąca odrębną jednostką chorobową [2]. Bezsenność pierwotna wynikać będzie z wystąpienia trudnej sytuacji życiowej czy uwarunkowań genetycznych.

Do czynników predysponujących zaliczyć możemy także płeć (bardziej podatne na wystąpienie bezsenności są kobiety), wiek czy charakter (perfekcjonizm, skłonność do zamartwiania się, impulsywność).

Także niektóre leki mogą przyczyniać się do wystąpienia bezsenności. Przyjmowane są one w schorzeniach tj.: wysokie ciśnienie krwi, choroby serca i tarczycy, astma czy depresja (szczególnie leki przeciwdepresyjne SSRI) [3].

Jak zadbać o zdrowy sen?

Bez względu na przyczynę bezsenności warto zadbać o prawidłową higienę snu. Do zdrowych nawyków snu należą:

  1. Stałe pory wstawania i kładzenia się spać. Pozwala to na uregulowanie naszego zegara biologicznego. Nie sprzyjać mu będą drzemki w ciągu dnia, na które jeśli to konieczne, należy zarezerwować pierwszą połowę dnia.
  2. Unikanie palenia papierosów i spożywania alkoholu wieczorem. Alkohol znacząco pogarsza jakość snu prowadząc do wcześniejszych wybudzeń i nie dając snu fizjologicznego. Warto tutaj zadbać także o odpowiednią dietę, wykluczając ciężkostrawne posiłki na kolację.
  3. Aktywność fizyczna jest jak najbardziej wskazana, ale w ciągu dnia. Szczególnie warto postawić na taką, która pozwala nam na przebywanie na świeżym powietrzu. Dotleni to nasz mózg i ułatwi zaśnięcie. Ważne jest także to, aby unikać przetrenowania.
  4. Łóżko powinno nam służyć tylko do spania i aktywności seksualnych. Wszelkie inne aktywności, takie jak czytanie czy oglądanie telewizji, powinny odbywać się poza nim.

Gdy prawidłowa higiena snu okazuje się być niewystarczająca w walce z bezsennością, pomocne mogą okazać się preparaty apteczne. Pierwszym wyborem pacjentów będą te dostępne bez recepty.

Wybrane substancje dostępne w preparatach OTC

Melatonina

Gdzie jest wytwarzana i jakie są jej funkcje?

Co ciekawe, tę biogenną aminę znaleźć możemy nie tylko u zwierząt, ale także u roślin i drobnoustrojów. Odkryty w XVI wieku hormon, u ludzi produkowany jest głównie w szyszynce. Wydzielanie melatoniny wzrasta w ciemności, a zmniejsza się podczas ekspozycji na światło, regulując w ten sposób rytm dobowy wielu funkcji biologicznych, w tym cykl snu i czuwania. Główne zastosowanie melatoniny związane jest z tym, że ułatwia ona zasypianie, zmniejsza liczbę wybudzeń w nocy i poprawia jakość snu. Większość działań melatoniny zachodzi za pośrednictwem wiązania i aktywacji receptorów melatoniny, a za wywoływanie snu odpowiadają głównie receptory MT1 i MT2.

Hormon ten wpływa także na nastrój, aktywność immunologiczną, płodność i reprodukcję oraz zdolność uczenia się i zapamiętywania. Wywołuje także działanie przeciwutleniające, zwalczając wolne rodniki i stymulując enzymy antyoksydacyjne [4].

Dodatkowo produkcja melatoniny ma także miejsce w przewodzie pokarmowym, szpiku kostnym, skórze, a nawet w siatkówce. Mechanizmy te są jednak niezależne od ekspozycji na światło i nie w pełni poznane. Prawdopodobnie rola tego hormonu w przewodzie pokarmowym i metabolizmie kości polega na ich ochronie, wymaga to jednak przeprowadzenia dalszych badań [5].

Kiedy ją stosować?

Melatoninę stosuje się wspomagająco w zaburzeniach rytmu dobowego snu i czuwania u osób niewidomych, zaburzeniach snu związanych z szybką zmianą stref czasowych (jet lag) czy pracą zmianową, a także u osób starszych (wraz z wiekiem spada poziom melatoniny) [6].

Warto zaznaczyć, że działanie leku w leczeniu długotrwałym zaburzeń rytmu dobowego obserwuje się czasami dopiero po upływie dwóch tygodni jego przyjmowania.

Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Melisa lekarska, zwana także pszczelnikiem, rojownikiem czy cytrynowym zielem (ang. Lemon balm), początkowo rosła na terenie południowej Europy, Azji Zachodniej i Afryki Północnej, ale obecnie rozpowszechniona jest na całym świecie.

Charakteryzuje się bardzo specyficznym, cytrynowym zapachem, który wynika z obecności olejków eterycznych w jej składzie. Będzie to min. cytral, geraniol czy cytronelal.

To właśnie obecności tych związków czynnych odpowiada głównie za efekt sedatywny melisy. To działanie jest wykorzystywane od dawna, w walce z bezsennością, wyczerpaniem nerwowym czy w celu łagodzenia napięcia i niepokoju. Dodatkowo olejki eteryczne mają działanie rozkurczowe i rozluźniające, a także bakteriostatyczne i mogą być wykorzystywane w zaburzeniach przewodu pokarmowego. Lecznicze właściwości olejku znajdują także zastosowanie w aromaterapii.

Warto wspomnieć, że liść melisy, poza olejkami, zawiera dodatkowo inny zestaw związków czynnych. Będą to cukry (stachioza), kwasy fenolowe (nie mniej niż 2,0% kwasu rozmarynowego), garbniki, związki flawonoidowe czy triterpeny [7]. Dzięki obecności kwasów fenolowych, melisa działa również antyoksydacyjnie.

Pozłotka kalifornijska (Eschscholzia californica)

Zwana inaczej maczkiem kalifornijskim czy eszolcją, była wykorzystywana w tradycyjnej medycynie już przez rdzennych Indian, którzy wykorzystywali jej działanie uspakajające i ułatwiające zasypianie, a także przeciwbólowe. Za jej działanie lecznicze odpowiada aż sześć grup alkaloidów. Protopina i allokryptopina stymulują receptory GABAa, co powoduje wydłużenie snu i zmniejsza liczbę wybudzeń. Warto zauważyć, że mechanizm ten jest podobny do działania leków z grupy benzodiazepin [8].

Na uwagę zasługuje także inny alkaloid – aporfina, która wykazuje powinowactwo do receptorów serotoninowych 5-HT2A oraz dopaminowych, znosząc w ten sposób stan napięcia nerwowego i działając przeciwlękowo.

Pomimo tego, że pozłotka kalifornijska jest zaliczana do rodziny makowatych, nie zawiera ona substancji psychoaktywnych – opiatów [9].

Męczennica cielista (Passiflora incarnata)

Męczennica cielista naturalnie występuje w południowo-wschodnich stanach USA, a w Polsce jest uprawiana jako roślina ozdobna. W medycynie tradycyjnej Passiflora była stosowana w leczeniu takich chorób jak lęk, bezsenność, drgawki, zaburzenia seksualne, kaszel czy rak [10].

Główny składnik chemiczny stanowią tu flawonoidy takie jak np. witeksyna, izowiteksyna czy swertyzyna. Znaleźć tu możemy także alkaloidy indolowe czy pochodne pironu. Jak wynika z przeprowadzonych badań, za efekt p-lękowy odpowiada związek chryzyna, która to wchodzi w interakcje z receptorem GABAa [10].

Mechanizm jej działania opierać się więc będzie na synergizmie wyżej wymienionych związków w zakresie działania uspokajającego na OUN. Dodatkowo ma ona działanie hipotensyjne i tonizujące na mięsień sercowy. Męczennica cielista posiada jako jedyna wśród gatunku Passiflora, monografię oraz status leku roślinnego według Europejskiej Agencji Leków (EMA – European Medicines Agency), co czyni ją szczególnie cenną na tle tej grupy [11].

Warto zaznaczyć, że preparaty bez recepty wywołują znacznie mniej skutków ubocznych niż leki Rx oraz można je stosować przewlekle bez efektu uzależnienia [12]. Ich zaletą jest także łatwa dostępność. Wymienione rośliny można znaleźć także w preparatach łączonych co zapewnia kompleksowe i skuteczne działanie w leczeniu zaburzeń snu.

Co na receptę?

Terapia bezsenności w przypadku leków na receptę opiera się głównie na stosowaniu pochodnych benzodiazepiny (estazolam, nitrazepam i inne) oraz leków nowej generacji – cyklopirolonów. Ważne jest to, aby pamiętać, że leki z grupy benzodiazepin wykazują silne działanie uzależniające.  Należy więc je stosować wyłącznie krótkotrwale, a ich odstawienie powinno odbywać się stopniowo. Dodatkowo z czasem tracą one swój efekt nasenny co wiąże się ze zwiększeniem dawki lub zmianą leku. Długie ich stosowanie może prowadzić do zaburzeń pamięci oraz utrwalać i nasilać bezsenność.

W farmakoterapii bezsenności wspomagająco stosuje się także leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne czy przeciwhistaminowe.

mgr farm. Kinga Gawidziel

 

 

Literatura:

  1. Rozpowszechnienie subiektywnej bezsennościw populacji polskiej. Prevalence of self-reported insomnia in general population of Poland, Z. Nowicki, K. Grabowski, W. J. Cubała ,K. Nowicka-Saue, Zdrojewski,  M. Rutkowski, P. Bandosz
  2. Terapia poznawczo-behawioralnabezsenności. Cognitive-behavioral therapy for insomnia, tom 8, nr 2, 53-63, Karol Grabowski
  3. medicalnewstoday.com/articles/9155, stan z dn. 05.08.2019
  4. drugbank.ca/drugs/DB01065, Melatonin, stan z dn. 05.08.2019
  5. Melatonina – wielokierunkowe aspekty działania., tom 37 numer 1, 2010, Łódzkie Towarzystwo Naukowe
  6. Melatonina (melatonin) opis substancji – Indeks Leków MP
  7. Lemon Balm (Melissa officinalis L.): An Evidence-Based Systematic Review by the Natural Standard Research Collaboration, Brendler, , J. Gruenwald, B. Kligler, D.Keifer, T. Abrams, J.Woods, H. Boon, C. DeFranco Kirkwood, E. Basch, H. J. Lafferty, C. Ulbricht.
  8. Modulatory Effects of Eschscholzia californica Alkaloids on Recombinant GABAA Receptors. Biochemistry Research International Volume 2015, Article ID 617620 Milan Fedurco.
  9. novanoc.pl stan z dn. 08.08.2019
  10. Passiflora incarnata Linn: A phytopharmacological review, S. S. Patel, T. S. Mohamed Saleem, V. Ravi, B. Shrestha, N. K. Verma, K. Gauthaman
  11. Assessment report on Passiflora incarnata L., herba EMA/HMPC/669738/2013
  12. Leczenie bezsenności – co pacjent powinien wiedzieć o farmakoterapii?, Siwek

SAPL.CSTN.19.08.1108a

 

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

10 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Ludzie za dużo maja na głowie, wieczorem gdy trzeba się wyciszyć zaczyna się gonitwa myśli.
Problemy całego dnia kumulują się powodując problemy z zaśnięciem
Człowiek cały czas gdzieś za czymś goni a później ciężko mu się zatrzymać, takie czasy niestety.
A najgorzej jak rano trzeba wstać 😋😋😋
wtedy jest plucie w brodę dlaczego tak późno poszłam spać ;)
Ostatnio kobietka przyszła z telefonem i listą produktów na dobry sen. Ale nieśmiało pyta farmaceutki czy coś może polecić od siebie. Ta z taką konsternacją jakby jej zadali trudną matematyczną zagadkę...yyyy...to dam Pani X bo go najczęściej kupują...
A co polecić kiedy pacjent ma problem nie z samym procesem pierwotnego zasypiania, a z wybudzaniem w trakcie nocy i utrudnionym ponownym zaśnięciu?
Może melisa albo jakiś senosan przed snem do wypicia?
Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz