FAKT
Antyseptyk powinien mieć wysoką tolerancję tkankową
Już w czasach starożytnych stosowane były substancje o działaniu antyseptycznym, choć nie były znane mechanizmy ich działania. Przełom w tej dziedzinie przyniosło zastosowanie przez Ignaza Semmelweisa do dezynfekcji rąk wodnego roztworu podchlorynu sodu, a także kwasu karbolowego zastosowanego przez Johna Listera do odkażania ran. Substancje te, mimo iż cechowały się wysoką aktywnością, prowadziły jednocześnie do podrażnień i uszkodzeń tkanek, a także hamowały proces gojenia. Formuły współczesnych środków o działaniu antyseptycznym są opracowywane zwykle w sposób, który pozwala na zachowanie aktywności przeciwdrobnoustrojowej substancji aktywnej z zachowaniem wysokiej tolerancji miejscowej tkanek na antyseptyk [6].
MIT
Oporność drobnoustrojów rozwija się na każdy antyseptyk
Mechanizm nabycia oporności drobnoustrojów na antyseptyki może być cechą wewnętrzną (ang. intrinsic) lub nabytą (ang. acquirred). Inną adaptacją bakteryjną, która prowadzi do zmniejszenia wrażliwości na antyseptyki, stanowi zjawisko biofilmu. W jego formie bakterie mają kilkaset razy podwyższoną oporność na antyseptyki oraz środki dezynfekcyjne [6]. Do tej pory w stosunku do oktenidyny rozwój oporności bakteryjnej nie został jeszcze zaobserwowany i ze względu na mechanizm działania jest to bardzo mało prawdopodobne [1]. Cechuje ją również dobra penetracja warstwy biofilmowej [3].
MIT
Antyseptyki służą wyłącznie do odkażania
Użyte we właściwym momencie antyseptyki warunkują skuteczne oczyszczanie, ziarninowanie oraz naskórkowanie rany, a więc przyspieszają i pobudzają naturalne procesy gojenia rany. Dodatkowo nie powodują uszkodzenia nowopowstałych tkanek w czasie wymiany opatrunku, regulują środowisko fizykochemiczne rany (pH, wilgotność), a także stanowią barierę dla chorobotwórczych drobnoustrojów [8]. Niektóre preparaty antyseptyczne (Octenisept) zawierają w swoim składzie niewielkie ilości surfaktantu, czyli powierzchniowo czynnego środka zwilżającego, który redukuje napięcie powierzchniowe. Powoduje to, iż środek ten aplikowany na ranę nawilża ją, dzięki czemu proces jej oczyszczenia jest łatwiejszy [9].
FAKT
Biozgodność antyseptyku jest równie ważna jak jego skuteczność przeciwdrobnoustrojowa
Tak samo ważną cechą antyseptyku, jak jego skuteczność przeciwdrobnoustrojowa, jest brak toksycznych właściwości względem komórek gospodarza. Indeks biozgodności (BI) to jednostka jednocześnie informująca o aktywności przeciwdrobnoustrojowej środka jak i również o jego cytotoksyczności in vitro. W badaniach, w których porównywano wartości BI kilkunastu najbardziej popularnych antyseptyków, najkorzystniejszymi parametrami cechowała się oktenidyna oraz poliheksanidyna [5].
MIT
Każdy antyseptyk może być stosowany w leczeniu ran przewlekłych
Pomimo iż powidon jodu cechuje się wysoką skutecznością przeciwdrobnoustrojową względem wegetatywnych form bakterii, jego użycie ogranicza brązowa barwa, mogąca maskować toczące się w ranie procesy infekcyjne. Z tego względu PVP-I w 2012 roku został zaliczony do antyseptyków, które nie powinny być stosowane w leczeniu ran przewlekłych [7]. W opiece nad raną przewlekłą promowane jest stosowanie bezbarwnych antyseptyków ze względu na możliwość właściwej oceny wizualnej [5].
FAKT
Roztwory jodu działają skutecznie przeciwdrobnoustrojowo
Bardzo często do odkażania skóry stosowane są roztwory jodu [10]. Jod silnie i skutecznie działa przeciwdrobnoustrojowo [11]. Jednak jodyna (7-10% roztwór jodu z dodatkiem jodku potasowego) nie powinna być stosowana do odkażania ran, lecz jedynie do dezynfekcji otoczenia ran albo skóry nieuszkodzonej (np. pole operacyjne). Stosowana na uszkodzoną skórę silnie drażni tkanki, powoduje pieczenie oraz ból i dodatkowo przy dużej powierzchni rany znaczne ilości jodu mogą ulec wchłonięciu i spowodować zatrucie. Ponadto stosowanie roztworów jodu w czystym alkoholu prowadzić może do koagulacji białka na powierzchni rany, a warstwa zdenaturowana będzie skutecznie blokować działanie jodu na znajdujące się w ranie drobnoustroje. Preparaty jodu wywołują też dość często uczulenia. Do odkażania skóry mogą być stosowane jodofory, czyli kompleksy jodu z wielkocząsteczkowymi związkami organicznymi. Obecność nośnika zmniejsza jego działanie drażniące i korodujące oraz zwiększa jego rozpuszczalność w wodzie. Jod z kompleksu uwalniany jest stopniowo, co powoduje przedłużenie jego działania [10].
