Negatywne skutki promieniowania są widoczne bezpośrednio po ekspozycji
MIT
Działanie promieniowania ultrafioletowego na organizm człowieka ma charakter fotochemiczny, a jego biologiczny skutek zależy od pochłoniętej dawki i od długości fali. Stopień fotouszkodzenia skóry pod wpływem UVR, zależny jest w dużej mierze od fototypu skóry i stylu życia, a także od intensywności i długości narażenia na promieniowanie [1].
Biologiczne skutki działania na skórę promieniowania UV obserwowane być mogą w krótkim czasie po ekspozycji, lecz mogą także ujawnić się dopiero po kilku latach. Efekt biologiczny w dużej mierze jest zależny od sumarycznej, kumulującej się dawki promieniowania, a także od jego widma [3]. Odpowiedzią skóry po nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV jest rumień, opalenizna, a także pogrubienie naskórka. Niekorzystne, odległe zjawiska działania skumulowanego promieniowania ultrafioletowego to przede wszystkim tzw. fotostarzenie (przyśpieszenie procesu starzenia skóry) i stymulacja rozwoju nowotworów. Oddzielną grupę konsekwencji stanowią fotalergie oraz fotodermatozy [3].
Stosowanie preparatów z filtrami UV tylko przed wyjściem na zewnątrz to wystarczająca ochrona u osób z fotodermatozami
MIT
Fotodermatozy to heterogenna grupa chorób, których wspólną cechą jest nasilanie się objawów skórnych pod wpływem ekspozycji na światło słoneczne [4]. Promieniowanie UVA stanowi około 95% promieniowania UV, które dociera do powierzchni Ziemi. Jest ono jednakowo silne, niezależnie od pogody czy pory roku [2]. Promienie UVA swobodnie przechodzą przez szyby okienne i samochodowe, będące jednocześnie nieprzepuszczalne dla UVB. Z punktu widzenia osób z fotodermatozami, a także przyjmujących leki fotouczulające, to szczególnie istotna informacja, ponieważ za te reakcje odpowiada właśnie UVA. Tacy pacjenci powinni stosować fotoprotekcję także podczas jazdy samochodem czy w domach, także w miesiącach zimowych [5].
Wytwarzanie melaniny to naturalna ochrona przed promieniowaniem ultrafioletowym
FAKT
Indywidualna wrażliwość na promieniowanie ultrafioletowe uwarunkowana jest ilością melaniny w skórze. Stopień wrażliwości na UVR określa fototyp skóry (rodzaj karnacji), sprawne funkcjonowanie mechanizmów naprawczych, adaptacyjnych oraz bariery ochronnej w postaci melaniny. Jest ona chromoforem skóry, absorbującym promieniowanie ultrafioletowe w zakresie UVA i UVB oraz przekształcającym je w mniej szkodliwą dla organizmu energię cieplną. Melanina stanowi naturalny filtr, który osłabia penetrację UV przez naskórek, a także barierę fizyczną chroniącą przed jego przenikaniem w głąb skóry. Organizm człowieka, broniąc się przed nadmiarem promieniowania ultrafioletowego, uruchamia mechanizm fotoochrony naturalnej, która polega na nasileniu pigmentacji skóry. Natychmiastowy wzrost pigmentacji skóry, który ma miejsce kilka minut po opalaniu i zazwyczaj ustępuje po 1-2 godzinach, jest wynikiem oksydacji pod wpływem promieniowania UVA istniejącej melaniny. Natomiast opóźnione ściemnianie skóry w postaci opalenizny pojawia się na skutek biosyntezy, pod wpływem promieniowania UVB, nowej melaniny. Staje się ono widoczne po 2-3 dniach od ekspozycji [1].
SPF oznacza czas działania preparatu ochronnego
MIT
SPF to system klasyfikacji, opracowany do oznaczania stopnia ochrony przed rumieniem, która jest zapewniana przez filtr przeciwsłoneczny. Im większa wartość SPF, tym większa ochrona [6]. Współczynnik SPF (ang. Sun Protective Factor) to określony w badaniach in vivo stosunek ilości promieniowania UV, które powoduje rumień po zabezpieczeniu skóry produktem fotoochronnym, do ilości promieniowania powodującego rumień, gdy skóra jest niezabezpieczona [3]. Wskaźnik ten dotyczy jedynie promieniowania UVB [6]. Powyższy faktor pozwala nam w praktyce obliczyć osobniczy czas, jaki możemy spędzić na słońcu [h]. Jednak przykładowy SPF 15 nie oznacza, iż skórę z zaaplikowanym preparatem można poddawać działaniu promieniowania słonecznego w 15-krotnie czasie dłuższym niż w przypadku skóry niechronionej. Oznacza to jedynie, że dawka promieniowania wywołująca rumień może być 15-krotnie silniejsza niż ta potrzebna do wywołania rumienia na skórze bez ochrony [7].
W celu zapewnienia skutecznej ochrony, istotna jest zastosowana ilość preparatu ochronnego
FAKT
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem Światowej Organizacji Zdrowia, w oparciu o liczne badania podkreśliła znaczenie związku pomiędzy właściwym nanoszeniem produktów ochrony przeciwsłonecznej, a skutecznością współczynnika ochrony przeciwsłonecznej [8]. Skuteczność stosowanych produktów zależy w dużej mierze od właściwego sposobu ich aplikacji [9]. W celu osiągnięcia pożądanego poziomu ochrony, preparaty fotoprotekcyjne należy nanosić w ilościach zbliżonych do stosowanych przy przeprowadzaniu badań, czyli 2mg/cm3, co odpowiada 6 łyżeczkom emulsji (około 26 gramów) na ciało przeciętnej osoby dorosłej [8]. Jest to ilość większa niż zwykle stosowana przez użytkowników. Nanoszenie mniejszej ilości preparatu ochrony przeciwsłonecznej skutkuje nieproporcjonalnym obniżeniem ochrony – naniesienie o połowę mniejszej ilości może spowodować 2-3-krotne obniżenie zakładanej ochrony. Dodatkowo istotna jest częsta powtórna aplikacja tego typu preparatów, zwłaszcza w przypadku kontaktu skóry z wodą. [8].
