Zasady nabywania prawa do urlopu – pierwsza praca
Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego kolejnego miesiąca pracy (w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku).
Prawo do cząstkowego urlopu w pierwszym w życiu kalendarzowym roku pracy pracownik uzyskuje z upływem pierwszego miesiąca pracy i kolejnych w tymże roku kalendarzowym. Nabywa je u tego pracodawcy, u którego kończą się kolejne miesiące pracy. Miesiąc pracy należy rozumieć w sensie potocznym (kalendarzowym), tj. wliczając do niego także dzień, w którym pracownik podjął pracę. Pracownik nabywa prawo do urlopu cząstkowego z dołu (czyli na koniec miesiąca, po jego przepracowaniu).
Z reguły urlop cząstkowy jest wówczas obliczany od wymiaru 20 dni urlopu. Za miesiąc pracy pracownik nabywa prawo do 1/12 z 20 dni urlopu, czyli do 1 i 2/3 dnia. Jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy, a więc po miesiącu pracy urlop wynosi 1 dzień 5 godzin i 20 minut.
Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym. Nabywa je od dnia, w którym rozpoczyna pracę w danym roku.
Wymiar urlopu wynosi:
- 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
- 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Należy pamiętać, że wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy (tj. na mniej niż cały etat) ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika.
Do okresu zatrudnienia, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się wszystkie okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy oraz sposób ustania stosunku pracy.
Wliczanie okresów nauki
Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się okresy nauki z tytułu ukończenia:
- zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,
- średniej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
- średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat,
- średniej szkoły ogólnokształcącej – 4 lata,
- szkoły policealnej – 6 lat,
- szkoły wyższej – 8 lat.
Ważne: Nie można sumować lat nauki w różnych szkołach.
Jeżeli zdarzyło się, że pracownik był zatrudniony i równocześnie uczył się, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się:
- albo okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka,
- albo okres nauki
w zależności od tego, co jest w danej sytuacji korzystniejsze dla pracownika.
Udzielanie urlopu wypoczynkowego
Pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. Jedna część urlopu musi jednak wynosić co najmniej 14 dni kalendarzowych. Pracownik sam ustala, w jaki sposób podzieli sobie przysługujące mu dni wolne. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wykorzystał cały przysługujący mu urlop od razu.
W praktyce pracodawcy udzielają urlopów zgodnie z ustalanymi w danym miejscu pracy planami urlopów (podaje się je do wiadomości pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy). Bierze się przy tym pod uwagę wnioski pracowników, ale przede wszystkim konieczność zapewnienia normalnego toku pracy.
Ważne: Pracownik nie ma obowiązku uwzględnić w planie urlopów urlopu udzielanego na żądanie (4 dni w każdym roku kalendarzowym). Może jednak wpisać go do planu.
Przesunięcie terminu urlopu
Przesunięcie terminu urlopu może nastąpić na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami. Warto również pamiętać, że działanie takie jest także dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy.
Jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu:
- czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,
- odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
- powołania na ćwiczenia wojskowe lub na przeszkolenie wojskowe albo stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie na czas do 3 miesięcy,
- urlopu macierzyńskiego
pracodawca jest obowiązany przesunąć urlop na termin późniejszy.
Możliwość odwołania z urlopu
Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu.
Ważne: W takiej sytuacji pracodawca ma obowiązek pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu (jak choćby przykładowo koszty podróży związane z powrotem z urlopu itd.).
Urlop na żądanie
Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika (i w terminie przez niego wskazanym) nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia.
Ważne: Łączny wymiar wykorzystanego urlopu na żądanie nie może przekroczyć w roku kalendarzowym 4 dni – niezależnie od liczby pracodawców, z którymi pracownik pozostaje w danym roku w kolejnych stosunkach pracy.
Święto przypadające na dzień wolny od pracy a dodatkowy dzień wolny
Dniami wolnymi od pracy są niedziele i święta określone w przepisach o dniach wolnych od pracy, tj.:
- 1 stycznia – Nowy Rok,
- 6 stycznia – Święto Trzech Króli,
- pierwszy i drugi dzień Wielkiej Nocy,
- 1 maja – Święto Pracy,
- 3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja,
- Zielone Świątki – Zesłanie Ducha Świętego,
- Boże Ciało,
- 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
- 1 listopada – Wszystkich Świętych,
- 11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości,
- 25 i 26 grudnia – pierwszy i drugi dzień Bożego Narodzenia.
Ważne: Każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin.
Jeżeli zatem święto państwowe przypada w dzień ustalony w danym zakładzie jako normalny dzień roboczy (np. we wtorek), wówczas pracownicy mają w tym dniu wolne.
