Brak, bądź niedobór enzymu laktazy prowadzi do stanu zwanego nietolerancją cukru mlekowego- laktozy. Taki defekt skutkuje zaburzeniami w jego procesie trawienia do galaktozy i glukozy. Niestrawiona laktoza ulega w jelicie grubym fermentacji bakteryjnej, co skutkuje powstaniem takich produktów jak kwas mlekowy i dwutlenek węgla, co przekłada się na wzrost ciśnienia osmotycznego treści jelitowej obecnej w jelicie grubym. W efekcie dochodzi do drażnienia jego błony śluzowej i wystąpienia przykrych dolegliwości żołądkowo- jelitowych. Jedynym w pełni skutecznym rozwiązaniem tego problemu jest wykluczenie laktozy z codziennej diety. Niestety, laktoza jest obecna w niewielkich ilościach w wielu produktach i ciężko jest ją całkowicie wyeliminować. Jednym z przykładów są leki, w których laktoza od dawna jest wykorzystywana jako substancja wypełniająca. Czy pacjenci z nietolerancją laktozy mogą przyjmować leki i nie zmagać się z problemami wynikającymi z nietrawienia cukru mlekowego?
Przyczyny i skutki nietolerancji laktozy
Najczęstszą przyczyną nietolerancji laktozy jest defekt genu laktazy, co objawia się wraz z wiekiem i jak się szacuje w wieku dorosłym może dotyczyć nawet 20% populacji. Innym podłożem tej choroby może być wrodzona nietolerancja laktozy, będąca skutkiem nie wytwarzania laktazy lub wytwarzania jej w zbyt małej ilości. Skutki takiej nieprawidłowości objawiają się już u noworodków i niemowląt w efekcie na spożycie pokarmu matki lub mleka modyfikowanego. Nietolerancja laktozy może być również skutkiem ubocznym rozwijającej się w obrębie jelit choroby, np. choroby Leśniowskiego-Crohna, zespołu krótkiego jelita, chorób wywołanych przez pasożyty, bądź celiakii, czy alergii pokarmowej. Zaburzenie wytwarzania laktazy może być także efektem przyjmowania niektórych antybiotyków, chemioterapeutyków oraz NLPZ-ów.
Do objawów nietolerancji laktozy należy zaliczyć bóle brzucha, wzdęcia, nudności, wymioty, biegunki, a także kolki. Pojawiają się one najczęściej po kilku godzinach od spożycia posiłku zawierającego ten cukier, a ich nasilenie jest ściśle skorelowane z ilością spożytej laktozy (czytaj również: Laktoza – ważny składnik diety niemowlęcia).
Laktoza w preparatach farmaceutycznych
Laktoza jako substancja stabilna, łatwo rozpuszczalna o neutralnym smaku i zapachu jest często używana do formulacji postaci preparatów farmaceutycznych. Najczęściej stanowi wypełnienie w tabletkach, ale można ją również znaleźć w składzie leków wziewnych. Ilość laktozy w pojedynczej dawce preparatu zazwyczaj nie przekracza kilkudziesięciu miligramów, jednak zdarzają się również przypadki, gdy jest jej nawet 400, czy 500 mg. I choć jednorazowe przyjęcie takiej ilości laktozy nie powinno wywołać żadnych dolegliwości wobec przewodu pokarmowego, to stosowanie takich preparatów na stałe, a niekiedy kilku na dzień może wpływać na wystąpienie objawów nietolerancji laktozy.
Jak możemy pomóc pacjentom, którzy zmagają się z problemem nietolerancji laktozy, który pojawia się również w trakcie stosowania przez nich preparatów farmaceutycznych?
Po pierwsze warto poinformować takiego pacjenta o możliwości przyjmowania preparatów farmaceutycznych wraz z pożywieniem (oczywiście, jeśli nie jest zalecane ich stosowanie na czczo lub między posiłkami). Wynikiem takiego działania będzie spowolnienie procesu trawienia, a co za tym idzie występujące objawy będą mniej nasilone. W wielu przypadkach skutecznym rozwiązaniem jest również przyjmowanie wraz z preparatami zawierającymi laktozę jednej dawki preparatu, który jest źródłem dodatkowej ilości enzymu- laktazy. Dla dorosłych dedykowane są tabletki zawierające ten enzym, a dla dzieci, w tym noworodków i niemowląt, preparaty z nim występują w postaci kropli. Działanie tego typu preparatów jest zmienne i uzależnione od indywidualnych predyspozycji.
Szansą dla osób nietolerujących laktozę jest wykorzystanie zamienników leków, które ją posiadają w składzie na te, w których jest ona zastąpiona inną substancją wypełniającą, np. celulozą mikrokrystaliczną. Liczba tego typu przypadków jest naprawdę spora i dotyczy ona, m.in. leków zawierających lewotyroksynę, omeprazol, loratydynę, pregabalinę, metoprolol, bisoprolol, betahistynę czy atorwastatynę. Inną możliwością jest zamiana postaci stosowanego preparatu.. Laktoza najczęściej występuje w tabletkach, które można stosować zamiennie z kapsułkami, proszkiem do rozpuszczania, czy syropami, w których składzie się ona nie znajduje (czytaj również: Nietolerancja laktozy u Azjatów i Europejczyków).
Ważną kwestią pozostaje obecność laktozy w preparatach zawierających proszek przeznaczony do inhalacji. Ilość tego cukru w jednorazowej dawce tego typu produktów jest niewielka (do 20-25 mg), a dodatkowo po podaniu go do dróg oddechowych, tylko jego mały odsetek dostaje się do układu pokarmowego. Stąd nie powinno to mieć wpływu na wystąpienie objawów nietolerancji laktozy.
Nietolerancja laktozy jest bardzo indywidualnym zjawiskiem. Szacuje się, że ilość laktozy, która nie powinna wywołać żadnych nieprzyjemnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego wynosi 10-15 g na dzień. Jednak w wielu przypadkach, szczególnie dotyczących pacjentów z wrodzoną nietolerancją tego cukru, już niewielkie jego ilości, nawet rzędu kilkudziesięciu miligramów mogą prowadzić do wystąpienia nieprzyjemnych zaburzeń. Z tego względu, jeśli pacjent sygnalizuje nam, że przyjmowane przez niego preparaty farmaceutyczne skutkują wystąpieniem objawów typowych dla nietolerancji laktozy, to skorzystajmy ze swojej wiedzy i pomóżmy mu uniknąć tych zaburzeń, jednocześnie zapewniając ciągłość prowadzonej przez niego terapii.
