14 czerwca obchodzony jest Światowy Dzień Krwiodawcy. To święto dedykowane jest wszystkim dawcom krwi i szpiku, a dzień jego obchodów jest nieprzypadkowy. Tego dnia na świat przyszedł austriacki lekarz patolog i immunolog Karl Landsteiner, odkrywca grup krwi, laureat nagrody Nobla w roku 1930.
Dlaczego to takie ważne
Święto zostało ustanowione 14 czerwca 2004 roku przez Światową Organizację Zdrowia, Międzynarodową Federację Towarzystw Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca , Międzynarodową Federację Organizacji Krwiodawców oraz Międzynarodowe Towarzystwo Transfuzjologiczne. W tym roku Światowy Dzień Krwiodawcy będzie obchodzony na całym świecie pod hasłem „Bezpieczna krew ratuje życie”. Wydarzenie ma na celu podziękować dobrowolnym dawcom krwi za ich ratujący życie dar krwi, a także zwiększyć świadomość potrzeby regularnego oddawania krwi.
Co kilkanaście sekund ktoś na świecie potrzebuje krwi lub jej składników. W każdym miejscu globu dochodzi do sytuacji, które wymagają transfuzji. Nalezą do nich operacje, urazy, ciężka niedokrwistość, powikłania w ciąży czy też inne uwarunkowania kliniczne. Wielu pacjentów w różnych zakątkach świata nie ma wystarczającego dostępu do bezpiecznej krwi, kiedy jej potrzebują. Niedobór ten ma szczególny wpływ na kobiety z powikłaniami ciąży, ofiarami wypadków i dzieci z ciężką anemią zagrażającą życiu. Każdego roku można by uniknąć 150 000 zgonów związanych z ciążą gdyby zapewnić matkom i przyszłym matkom dostęp do bezpiecznej krwi.
W Polsce regularnie oddaje krew ok. 600 tys. honorowych krwiodawców, co stanowi 1,5% społeczeństwa. W oparciu o statystyki można stworzyć profil dawcy. Dane mówią, że osoba, która najczęściej oddaje krew, to mężczyzna w wieku 25-44 lat. Krew lub jej składniki mogą oddawać osoby od 18 do 65 roku życia, które ważą co najmniej 50 kg. W 2017 r. funkcjonowały 23 regionalne centra krwiodawstwa oraz 140 oddziałów terenowych. Dokonano 1 305 600 donacji krwi i jej składników. Widać więc, że statystycznie krwiodawcy oddają krew dwa razy do roku. Systematyczność donacji może finalnie skutkować nadaniem statusu Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi. Zgodnie z przepisami zawartymi w Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2006 r. w sprawie określenia wzoru oraz szczegółowych zasad i trybu nadawania odznaki honorowej „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi”” odznaczenie może otrzymać honorowy dawca krwi, który w dowolnym okresie czasu oddał w dowolnym okresie co najmniej 5 (kobiety) / 6 (mężczyźni) litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość jej składników.
Przywileje ZHDK a leki
Artykuł 43. Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2019.0.1373) „Uprawnienia Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi i Zasłużonego Dawcy Przeszczepu” reguluje kwestię refundacji i bezpłatnego wydawania leków dla krwiodawców. Świadczeniobiorcy, który posiada tytuł „Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi” lub i przedstawi legitymację ZHDK przysługuje bezpłatne, do wysokości limitu finansowania, o którym mowa w art. 6 ust. 2 Ustawy o refundacji, zaopatrzenie w leki objęte wykazem refundowanych leków, środków i wyrobów medycznych oraz leków, które świadczeniobiorca posiadający tytuł ZHDK może stosować w związku z oddawaniem krwi lub w związku z oddawaniem szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek albo narządów (czytaj również: Uprawnienia dodatkowe pacjentów w aptekach).
Na podstawie Obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu leków dla świadczeniobiorcy posiadającego tytuł „Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi” lub „Zasłużonego Dawcy Przeszczepu” znajduje się 13 pozycji, które ZHDK może otrzymać w związku z oddawaniem krwi – są to:
- Kwas foliowy – tabletki – 5 lub 15mg
- Żelazo – w postaci glukonianiu lub siarczanu – tabletki
- Preparat witaminowy złożony – Vitaminum B compositum
Osoby uprawnione powinny okazać lekarzowi wystawiającemu receptę dokument potwierdzający przysługujące uprawnienie – Legitymację Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi – a osoba przedstawiająca receptę do realizacji jest obowiązana do okazania dokumentu osoby uprawnionej potwierdzającego jej uprawnienie. Lekarz w rubryce „Uprawnienia dodatkowe” powinien wpisać kod uprawnień – ZK.
Przeciwwskazania
Kryteria dyskwalifikacji dla kandydatów na dawców krwi mogą być stałe lub czasowe. Do przeciwwskazań stałych należą m.in.:
- Choroby przewlekłe (miażdżyca, padaczka, kolagenozy, cukrzyca etc.)
- Nowotwory złośliwe
- Choroby zakaźne (WZW B, WZW C, HIV, kiła, TSE etc.)
- Biorcy ksenoprzeszczepów
- Reakcja anafilaktyczna w przeszłości
Istnieje również szereg czynników, które mogą potencjalnego kandydata na dawcę krwi czasowo wyłączyć z tej możliwości. Prócz sytuacji jak poród, łagodniejsze choroby zakaźne (np. mononukleoza), ekstrakcja zęba czy szczepienia, każde przewlekłe stosowanie leku musi zostać zgłoszone lekarzowi wydającemu kwalifikację do oddania krwi. Istnieją leki, które stanowią bezwzględne przeciwwskazanie przez cały okres kuracji i co najmniej 30 dni po jej zakończeniu – są to:
- estrogeny
- progestageny
- testosteron
- antyandrogeny
- danazol
- metotreksat
- jod radioaktywny
- leuprolid
- rybawiryna
- doustne retinoidy
- benzodiazepiny i pochodne
- warfaryna
- misoprostol
- ergotamina
- leflunomid
- raloksyfen
- statyny
- fibraty
