Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) 24 listopada br. zatwierdziła zmodyfikowaną postać leku z ranitydyną (Zantac), niegdyś powszechnie stosowanego, także w Polsce, leku na zgagę. Producentem zmienionego preparatu z ranitydyną jest firma Sanofi. Preparat dostępny jest w dawkach 150 i 300 mg, tak jak było to kilka lat temu. Decyzja ma miejsce po 5-letnim zawieszeniu preparatów z ranitydyną na rynku amerykańskim i w Europie, po wykryciu przekroczonych norm NDMA w tych produktach w 2019 r.
W komunikatach producenta leku oraz na stronie FDA czytamy, że przeprowadzone zostały szeroko zakrojone testy bezpieczeństwa i udoskonalono proces produkcji, co rozwiewa wcześniejsze obawy o bezpieczeństwo stosowania. Nie potwierdzono jednak jednoznacznie, że N-nitrozodimetyloamina (NDMA) została całkowicie usunięta z preparatów.
Czym jest NDMA?
NDMA (N-nitrozodimetylamina) to organiczny związek chemiczny z grupy nitrozoamin, występujący jako zanieczyszczenie w lekach, żywności i wodzie. Powstaje naturalnie lub w procesach produkcyjnych, np. podczas degradacji ranitydyny pod wpływem czasu i temperatury.
NDMA klasyfikowane jest przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako „prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi” (grupa 2A). Substancja ta w badaniach na zwierzętach powodowała nowotwory wątroby, nerek i płuc. Brak jest jednoznacznych dowodów na działanie kancerogenne u ludzi przy niskich dawkach, ale FDA i EMA ustaliły dopuszczalne limity (96 ng/dzień) ze względu na potencjalne ryzyko.
Historia ranitydyny
Ranitydyna została pierwotnie opracowana przez Glaxo Holdings (obecnie część GlaxoSmithKline, GSK) i zatwierdzona przez FDA w 1983 r. w USA jako lek na receptę pod marką Zantac. Do czasu wygaśnięcia patentu w USA w 1987 roku, stała się „jednym z pierwszych leków, których roczna sprzedaż przekroczyła 1 miliard dolarów”, jak podaje Reuters.
Chińska firma farmaceutyczna Zhejiang Huahai Pharmaceuticals jako pierwsza wykryła NDMA w próbkach leków zawierających ranitydynę w lipcu 2018 r. Organy regulacyjne na całym świecie zaczęły masowo przeprowadzać badania preparatów z ranitydyną. Od września 2019 roku zaczęto regularnie wycofywać kolejne preparaty różnych producentów ze sprzedaży.
Testy wykazały, że poziom NDMA w produktach z ranitydyną wzrastał z czasem podczas normalnego przechowywania, co zwiększało potencjalne ryzyko działania rakotwórczego, zwłaszcza przy dłuższym czasie przechowywania na półkach aptek i domowych apteczkach. Podwyższone stężenia NDMA stwierdzono także w produktach przechowywanych w wyższych temperaturach.
Nowe wymagania dotyczące ranitydyny
FDA wprowadziła nowe, rygorystyczne wytyczne przechowywania zmienionej postaci ranitydyny, choć nigdzie nie potwierdziła całkowitego braku zanieczyszczeń NDMA. Wytyczne te są standardowe dla wielu leków i obejmują:
- Przechowywanie tabletek wraz z pochłaniaczem wilgoci w oryginalnej butelce, w miejscu chronionym przed wilgocią,
- Wyrzucenie niewykorzystanych tabletek po 90 dniach od otwarcia butelki lub przed terminem ważności – co nastąpi wcześniej,
- Natychmiastowe, szczelne zamknięcie butelki po wyjęciu tabletki.
FDA podkreśliła, że farmaceuci powinni edukować pacjentów o ścisłym przestrzeganiu tych zasad. Jednocześnie agencja potwierdziła zachowanie tej samej skuteczności terapeutycznej co w poprzednich preparatach.
Czy ranitydyna będzie dostępna w Polsce i Europie?
Europejska Agencja Leków (EMA) oraz Komisja Europejska utrzymują zawieszenie wszystkich leków zawierających ranitydynę. Ponowna ocena tej decyzji została przeprowadzona we wrześniu br. na wniosek jednego z producentów generycznych leków z ranitydyną, którzy poprosili o ponowne rozpatrzenie zakazu.
18 września 2025 r. EMA wydała komunikat prasowy potwierdzający wcześniejsze zalecenia z 3 kwietnia 2020 r. o zawieszeniu ranitydyny w całej Unii Europejskiej. Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) przy EMA ogłosił także warunki zniesienia zawieszenia oraz wymóg dostarczenia dodatkowych danych dotyczących możliwego tworzenia się NDMA z ranitydyny w organizmie.
W Polsce preparaty z ranitydyną są zawieszone od 2019 roku przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF). Decyzje wstrzymujące obrót wszystkimi seriami leków (np. Ranigast, Ranitydyna Sanofi, Ranimax) zostały objęte rygorem natychmiastowej wykonalności.
Źródła:
- https://www.pharmacytimes.com/view/fda-approves-reformulated-ranitidine-after-5-year-absence
- https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-approves-reformulated-ranitidine-following-comprehensive-safety-review
- https://www.ema.europa.eu/en/news/suspension-ranitidine-medicines-eu
- https://www.neuralit.com/mass-tort-news/ema-re-examines-zantac-confirms-suspension-eu
@MGR.FARM
