Farmaceutka pisała artykuły o ziołach. Spór z NFZ trafił do Sądu…

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przygotowywanie specjalistycznych artykułów o ziołach przez farmaceutkę nie było wykonywaniem umowy o dzieło, lecz świadczeniem usług. W konsekwencji osoba wykonująca takie zlecenia podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, że przychód z tej umowy powinien być traktowany tak samo jak wynagrodzenie uzyskiwane na podstawie zlecenia. A więc powinien stanowić podstawę do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Takie rozstrzygnięcie może mieć praktyczne znaczenie dla podmiotów zatrudniających ekspertów do tworzenia tego typu treści.

Sprawa rozpoczęła się od kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kontrolerzy zakwestionowali charakter umowy zawartej pomiędzy spółką a farmaceutką, która na podstawie umowy nazwanej przez strony „umową o dzieło” przygotowywała artykuły opisujące wskazane przez zamawiającego rośliny zielarskie. Każdorazowo temat tekstu był przekazywany drogą elektroniczną, a wykonawczyni zobowiązywała się do opracowania artykułu w określonym terminie.

CZYTAJ WIĘCEJ

Skarga na farmaceutkę za wypowiedź do artykułu DGP o amantadynie

Spór o charakter umowy

Spółka D. z siedzibą w Łodzi – zatrudniająca farmaceutkę – argumentowała, że przedmiotem współpracy było tworzenie indywidualnych i twórczych utworów wymagających specjalistycznej wiedzy farmaceutycznej. Podkreślała również, że poszczególne artykuły podlegały procedurze odbioru, a zamawiający mógł zgłaszać uwagi i żądać usunięcia wad. ZUS uznał jednak, że umowa nazwana przez strony „umową o dzieło” w rzeczywistości była umową o świadczenie usług (do której stosuje się przepisy o zleceniu). Na wniosek ZUS do sprawy odniósł się Prezes NFZ. Wydał decyzję stwierdzającą podleganie przez autorkę tekstów obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu.

Sprawa ostatecznie trafiła do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie  stanął po stronie przedsiębiorcy, uchylając decyzję organu. WSA zarzucił Prezesowi NFZ m.in. brak wszechstronnego zbadania sprawy oraz pominięcie argumentów o twórczym i zindywidualizowanym charakterze artykułów, które wymagały specjalistycznej wiedzy fachowej.

– Artykuły więc wymagały specjalistycznej wiedzy przez uczestnika postępowania. Dzieło to było wynikiem indywidualnych cech, umiejętności oraz doświadczenia twórcy oraz szczególnej aktywności umysłowej o indywidualnej specyfice – podkreślił WSA.

WSA wskazał również, że sam fakt cyklicznego zawierania podobnych umów nie musi jeszcze oznaczać, że nie mamy do czynienia z dziełem. Wyrok ten został jednak zaskarżony przez Prezesa NFZ skargą kasacyjną, do której przychylił się Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok sądu I instancji i oddalając skargę spółki.

NSA: decyduje rzeczywista treść stosunku prawnego

Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z oceną sądu pierwszej instancji i przyznał rację Prezesowi NFZ. W uzasadnieniu NSA przypomniał, że w sprawach dotyczących obowiązków publicznoprawnych, takich jak ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, nie decyduje wyłącznie nazwa nadana umowie przez strony.

– Strony umowy nie mogą oświadczeniem woli kształtować swych publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego – wskazał NSA.

Sąd zaznaczył także, że sama autonomia stron przy kształtowaniu stosunku cywilnoprawnego nie może prowadzić do dowolnego kwalifikowania umowy dla celów ubezpieczeniowych. NSA zaznaczył też, że zasada podlegania ubezpieczeniom z mocy prawa ma charakter ius cogens (norm bezwzględnie obowiązujących), co oznacza, że prywatna wola stron i nazwanie umowy „dziełem” nie zniweluje skutków prawnych, jeśli rzeczywisty charakter świadczonych pracy i usług odpowiada zleceniu.

Czym różni się dzieło od usługi?

Sąd szeroko przypomniał utrwalone w orzecznictwie kryteria odróżniające umowę o dzieło od umowy o świadczenie usług. W przypadku umowy o dzieło najważniejsze jest osiągnięcie konkretnego i indywidualnie oznaczonego rezultatu.

– Przedmiotem umowy o dzieło jest więc doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (materialnego lub niematerialnego) – wskazał NSA.

Jednocześnie sąd przypomniał, że charakterystyczną cechą dzieła jest możliwość sprawdzenia jego wad. Rezultat powinien być na tyle precyzyjnie określony, aby można było zweryfikować, czy został wykonany zgodnie z umową.

Inaczej wygląda sytuacja przy świadczeniu usług. W takim przypadku istotą zobowiązania jest wykonywanie określonych czynności z należytą starannością, a nie osiągnięcie indywidualnie oznaczonego i szczegółowo opisanego rezultatu.

Dlaczego artykuły nie zostały uznane za dzieło?

Kluczowe znaczenie miała ocena samej treści umowy. NSA uznał, że nie określono w niej wystarczająco precyzyjnie cech oczekiwanego rezultatu. Sam fakt wkładu pracy intelektualnej nie przesądza automatycznie o powstaniu dzieła, jeżeli w umowie brakuje mierzalnych parametrów.

– W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z umowy znajdującej się w aktach sprawy nie sposób jest jednak zrekonstruować istnienia sprawdzalnych parametrów uzgodnionego dzieła. Parametrów tych nie stanowią niesprecyzowane wymogi w zakresie redakcji tekstów, w tym użycia 'fraz kluczowych’. Nie sposób ich również wywodzić z faktu, że – jak podnosi spółka – w ramach uszczegółowienia dzieł wymagała od uczestnika, aby tworzone były według określonego schematu (rozdziałów) dotyczących tematu konkretnego dzieła – czytamy w orzeczeniu.

W ocenie sądu brak było kryteriów pozwalających obiektywnie ocenić, jaki konkretnie efekt miał zostać osiągnięty. To prowadziło do wniosku, że zamawiającego interesowało przede wszystkim wykonywanie określonych czynności, czyli przygotowywanie tekstów na wskazane tematy.

– Brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (wytwór) umowy, prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat – wskazał NSA.

Skutki dla wykonawcy i płatnika

Po uznaniu, że sporna umowa była w rzeczywistości umową o świadczenie usług, NSA potwierdził prawidłowość stanowiska NFZ. Oznacza to, że wykonawczyni podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie wykonywania umowy. Sąd przypomniał, że zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. W efekcie NSA uchylił korzystny dla spółki wyrok WSA i oddalił jej skargę.

Wyrok stanowi kolejne potwierdzenie restrykcyjnego podejścia sądów do kwalifikowania umów o dzieło w sprawach ubezpieczeniowych. NSA podkreślił, że nawet wykonywanie pracy wymagającej wysokich kwalifikacji zawodowych i specjalistycznej wiedzy nie przesądza jeszcze o powstaniu dzieła.