Kryzys opioidowy. Czy można mówić o globalnym problemie?

Z kolei na Słowacji, również w roku 2006, najczęściej spożywanym opioidem był tramadol, o czym wspomnieli w swojej pracy Hudec i wsp. (2009). Zaznaczają też, że leki z tramadolem zwykle wydawano osobom skarżącym się na umiarkowany lub ciężki ból złośliwy oraz nienowotworowe dolegliwości bólowe.

Wstrząsające wyniki badań zaprezentowali Bosetti i wsp. (2018), którzy analizowali spożycie opioidów w Europie w latach 2004-2006 i 2014-2016. W tym czasie zaobserwowano wzrost wynoszący ok. 38,5 proc. Największy, całkowity wzrost spożycia opioidów dotyczył:

1. Bośni i Hercegowiny – 25457 proc.;
2. Rumunii – 1662 proc.;
3. Gibraltaru – 511 proc.;
4. Albanii – 360 proc.;
5. Cypru – 340 proc.;
6. Grecji – 261,5 proc.;
7. Włoch – 210 proc.

Bosetti i wsp. zwrócili też uwagę na rosnące spożycie fentanylu w latach 2014-2016. Wyjątkowo duży wzrost odnotowano w Austrii, Belgii, Gibraltarze, Hiszpanii, Holandii i Niemczech. Co niezwykle istotne – wzrost w tamtych latach był większy niż w USA.

Równie niepokojące rezultaty zaprezentowali w swojej pracy Hauser i wsp. (2021). Według ich badań największe spożycie opioidów w Europie dotyczyło:

• Estonii i Rosji (2014-2019);
• Portugalii (2009-2019);
• Hiszpanii (2017-2019).

Z kolei największy spadek spożycia leków opioidowych zaobserwowano w Danii (2016-2019) oraz w Finlandii. Poruszono też kwestię rosnącej liczby zgonów związanej z przedawkowaniem opioidów. W pierwszej piątce znalazły się następujące kraje:

1. Finlandia (2000-2018);
2. Francja (2000-2015);
3. Holandia (2000-2014);
4. Hiszpania (2008-2017);
5. Wielka Brytania (2017-2018).

Natomiast największe spadki umieralności wynikającej z przedawkowania dotyczyły Austrii (2003-2016), Estonii (2012-2017), Irlandii (2006-2017) oraz Serbii (2012-2015). Kolejną różnicą był rodzaj dominującego opioidu – praktycznie wszystkie kraje odznaczały się zgoła innym trendem wśród osób uzależnionych:

• fentanyl – Estonia;
• buprenorfina – Finlandia;
• metadon – Irlandia, Chorwacja, Szkocja;
• heroina i morfina – Wielka Brytania oraz Niemcy (w ich przypadku w formie mieszanek z innymi lekami).

Di Trana i wsp. (2022) wskazują, że do 2017 roku aż dwie trzecie opioidów znajdujących się na czarnym rynku to fentanyl oraz jego analogi. Były to zarazem najczęściej sprzedawane nielegalne opioidy w Estonii i Finlandii.

Francja

Chenaf i wsp. (2018) zainteresowali się trendami w stosowaniu opioidowych leków przeciwbólowych na receptę na terenie Francji. W latach 2004-2017 doszło do zwiększonego użycia kodeiny (127 proc.), tramadolu (105 proc.) i fentanylu (75 proc.). Jednak największy wzrost zaliczył oksykodon, którego użycie do leczenia przewlekłego bólu zwiększyło się o 1180 proc. W badaniu poruszono też kwestię hospitalizacji pacjentów z powodu niewłaściwego stosowania opioidów – liczba przypadków wzrosła o 167 proc., natomiast niezamierzonych zgonów z przedawkowania było prawie trzykrotnie więcej.

Hiszpania

W badaniach Hausera nietrudno zauważyć, że o zjawisku nałogowego spożycia opioidów można mówić w kontekście Hiszpanii. Kraj ten wyjątkowo często pojawia się w piśmiennictwie naukowym. Herrera-Gomez i wsp. (2019) analizowali sytuację w regionie Kastylii i Leon. W latach 2015-2018 zaobserwowano wzrost ogólnego spożycia tej grupy leków o 1,5 proc. Dominowały głównie leki złożone – kodeina + paracetamol oraz tramadol + paracetamol. Najczęściej samodzielnie przepisywanym opioidem był właśnie tramadol.

W badaniach Xie i wsp. (2019) skoncentrowano się na rejonie Katalonii w latach 2007-2019. Przez ten czas liczba osób stosujących leki opioidowe zwiększyła się o 12 proc., przy czym największy wzrost – o 162 proc. – dotyczył seniorów. Dominującym opioidem w roku 2019 okazał się tramadol.

Badanie autorstwa Hurtado i wsp. (2020) dotyczyło popularności opioidów w Walencji w latach 2010-2018. Rezultaty nie napawają optymizmem:

• liczba recept na opioidy była dwa razy większa – 65,8 proc. z nich dotyczyła tramadolu, a 12 proc. – fentanylu;
• średnia przepisywana dawka opioidów ulega trzykrotnemu zwiększeniu: wielkość dawek oksykodonu zwiększyła się dziesięciokrotnie, morfiny i tramadolu – dwukrotnie, a fentanylu – ponad trzykrotnie;
• w latach 2010-2018 liczba pacjentów stosujących fentanyl uległa podwojeniu. Ponad dwuipółkrotnie zwiększyła się liczba osób przyjmujących kodeinę, a liczba użytkowników tramadolu wzrosła o 76 proc.

Hiszpania była też obiektem badań Salazara i wsp. (2023), którzy wspominają w swojej pracy, że od 2006 roku nastąpił duży wzrost liczby przepisywanych opioidów. W latach 2000-2019 liczba dziennych dobowych dawek na 1000 mieszkańców (DHD) wzrosła ponad dwunastokrotnie. Między 2010 a 2020 odnotowano coroczny wzrost umieralności powiązanej ze stosowaniem leków opioidowych. Autorzy zwracają też uwagę, że w roku 2019 najwięcej przepisywanych recept dotyczyło tramadolu (63,7 proc.), fentanylu (13 proc.) oraz tapentadolu (5 proc.).

Niemcy i Szwecja

W latach 2000-2010 w Niemczech odnotowano wzrost liczby przepisywanych recept na opioidy. Johannes Just i wsp. (2016) zaznacza w swojej pracy, że dotyczyło to głównie osób z przewlekłymi i nienowotworowymi dolegliwościami bólowymi.

Z kolei w Szwecji w latach 2006-2014 odnotowano blisko dwa razy więcej zgonów spowodowanych przez syntetyczne opioidy na receptę. Fugelstad i wsp. (2019) podkreślają, że większość przypadków śmiertelnych wiązała się z osobami przejawiających zaburzenia z użyciem innych substancji psychoaktywnych. W pracy naukowej autorstwa Simony Pichini i wsp. (2018) zwrócono uwagę, że w Szwecji zaczęły pojawiać się przypadki zatruć fentanylem i fentanylologami.