Kryzys opioidowy. Czy można mówić o globalnym problemie?

Włochy

Od roku 2014 na czarnym rynku figuruje substancja zwana różową heroiną, zawdzięczająca nazwę swojej różowej barwie. W rzeczywistości jest to opioidowy lek przeciwbólowy U-47700, którego siła jest ponad siedmiokrotnie większa niż morfiny. Praca Enrico Gerace i wsp. (2018) opisuje przypadek pierwszego śmiertelnego przedawkowania tym opioidem we Włoszech.

Niemniej jednak Włochy to jedno z niewielu europejskich państw, któremu udało się opanować ogólnokrajowy problem z nadużywaniem opioidów. Lo Bianco (2023) zwraca uwagę, że ważną rolę w łagodzeniu kryzysu odegrały dwie kwestie:

• duży poziom solidarności i jedności rodzinnej wśród Włochów;
• istotna rola scentralizowanego Kościoła katolickiego, który pełni funkcję dodatkowego wsparcia w zakresie rozpowszechniania programów edukacyjnych dotyczących narkomanii.

Polska

W badaniu Kieszkowskiej-Grudny i wsp. (2016) wykazano, że w Polsce najczęściej stosowanymi opioidami do walki z przewlekłym bólem są plastry fentanylowe i buprenorfinowe oraz tabletki z morfiną. Z kolei badanie Dzierżanowskiego i wsp. (2017) potwierdza wzrost spożycia leków opioidowych w latach 2000-2015. Zwiększone spożycie fentanylu zaobserwowano między 2000 a 2003 rokiem – do roku 2013 utrzymywało się to na stałym poziomie. Z kolei w latach 2006-2015 odnotowano wzrost spożycia tramadolu, co było podyktowane pojawieniem się na rynku leków złożonych z paracetamolem. Warto też przywołać wcześniej wspomniane badania naukowe:

• Bosetti i wsp. (2018) wykazali, że w latach 2004-2006 i 2014-2016 w Polsce doszło do zwiększenia całkowitego spożycia opioidów o 35,6 proc.;
• Hauser i wsp. (2021) podają, że w latach 2006-2016 Polska odznaczała się stałym poziomem przedawkowań lekami opioidowymi. Dodatkowo podkreśla, że w 2016 roku odnotowano 20 tys. przypadków przedawkowania i był to najniższy wynik zgonów w całej dekadzie.

Natomiast w badaniu Moniki Kaceli i wsp. (2022) przeanalizował polskie fora dyskusyjne dotyczące substancji psychoaktywnych. W latach 2005-2019 niezwykle dużą popularnością i łatwą dostępnością cieszył się fentanyl, który pozyskiwano w głównej mierze z transdermalnych plastrów. Potwierdzeniem tego może być praca Eweliny Pieprzycy i wsp. (2021), w której opisano pierwszy polski przypadek śmiertelnego zatrucia nowym syntetycznym opioidem – cyclopropylfentanylem – w 2017 roku.

Europejski raport narkotykowy 2022

Heroina wciąż pozostaje najpopularniejszym opioidem w Europie. W roku 2020 zaobserwowano wprawdzie spadek użycia i zmniejszenie konfiskowanej ilości, co prawdopodobnie wiązało się z epidemią COVID-19 i zakłóceniem dostaw do UE z Bałkanów, ale niestety dane z roku 2021 pokazują, że przemyt heroiny wrócił na dawne tory. Jednak nie tylko heroina stanowi problem dla europejskiego zdrowia publicznego, gdyż w roku 2020 skonfiskowano ponad 3,5 t, 130 l i aż 1,6 mln tabletek z innymi substancjami opioidowymi. Obawy przed fentanylem i jego analogami nie są bezpodstawne, gdyż to właśnie one stanowią główną przyczynę zgonów w Europie. Co gorsza, w roku 2020 przejęto w Europie aż 1,5 kg fentanylu, z czego aż 1,3 kg w samej Holandii

Niemniej jednak prawdziwym zagrożeniem okazują się NSP – nowe substancje psychoaktywne. Di Trana (2022) wspomina w swojej pracy, że na europejskim rynku zaczęły pojawiać się opioidy benzimidazolu. Tego samego roku w Belgii potwierdzono obecność izotonitazenu na tamtejszym czarnym rynku. W Europie zgłoszono też około 20 przypadków śmiertelnych – m.in. w Szwajcarii. Według danych z Europejskiego Raportu Narkotykowego w latach 2020-2021 wykryto 15 nowych syntetycznych opioidów, z czego aż 9 z nich należy do grona opioidów benzimidazolu. Derrick Tin (2021) wskazuje jednak, że analogi fentanylu nie stanowią wyłącznie zagrożenia dla zdrowia publicznego. Niezwykle duża siła działania karfentanylu, który staje się coraz popularniejszym narkotykiem na czarnym rynku, może zostać wykorzystana przez organizacje terrorystyczne jako broń chemiczna.

Na ten moment to Ameryka Północna boryka się z kryzysem w całym tego słowa znaczeniu. Mimo wszystko pozostałe kontynenty są świadome własnych problemów, których rozmiar może za jakiś czas urosnąć do tego, z jakim mierzą się USA i Kanada. Dlatego też konieczne jest, aby już teraz wdrożyć wszelkie możliwe sposoby bezpieczeństwa i rozpocząć przeciwdziałanie opioidowej lekomanii. Tym sposobem istnieje szansa na uniknięcie epidemii siejącej prawdziwe spustoszenie.

Literatura

1. Alblooshi H., et al. The pattern of substance use disorder in the United Arab Emirates in 2015: results of a National Rehabilitation Centre cohort study. Substance Abuse Treatment, Prevention, and Policy (2016), 11(1): 1-11.
2. Bosetti C., et al. Trends in the Consumption of opioids for the treatment of severe pain in Europe, 1990-2016. European Journal of Pain (2019), 23(4): 697-707.
3. Chenaf C., et al. Prescription opioid analgesic use in France: trends and impact on morbidity-mortality. European Journal of Pain (2019), 23(1): 124-134.
4. Cherny N.I., et al. Formulary availability and regulatory barriers to accessibility of opioids for cancer pain in Europe: a report from the ESMO/EAPC Opioid Policy Initiative. Annals of Oncology (2010), 21(3): 615-626.
5. Dabbagh R., et al. Presctiption opioid misuse in relations to addiction susceptibility among women at a Saudi University. Saudi Pharmaceutical Journal (2023), 31(10): 101764.
6. Di Trana A., et al. Synthetic benzimidazole opioids: the emerging health challenge for European drug users. Frontiers in psychiatry (2022), 13: 858234.
7. Dzierżanowski T., Ciałkowska-Rysz A. Accessibility of opioid analgesics and barriers to optimal chronić pain treatment in Poland in 2000-2015. Supportive care in cancer (2017), 25: 775-781.
8. Fugelstad A., et al. Opioid-related death and previous care for drug use and pain relief in Sweden. Drug and alcohol dependence (2019), 201: 253-259.
9. Gerace E., et al. First case in Italy of fatal intoxication involving the new opioid U-47700. Frontiers in Pharmacology (2018), 9: 747.
10. Häuser W., et al. Is Europe also facing an opioid crisis? – A survey of European Pain Federation chapters. European Journal of Pain (2021), 25(8): 1760-1769.
11. Herrera-Gomez F., et al. The trends in opioid use in castile and leon, Spain: A populatio-based registry analysis of dispensations in 2015 to 2018. Journal of Clinical Medicine (2019), 8(12): 2148.
12. Hudec R., et al. 5 most consumpted opioid analgesics in Slovakia in the year 2006 – comparision to five other countries (Finland, Norway, Denmark, Spain, Australia). Bratislavske Lekarske Listy (2009), 110(5): 316-318.
13. Hurtado I., et al. Increasing trends in opioid use from 2010 to 2018 in the region of Valencia, Spain: a real-world, population-based study. Frontiers in Pharmacology (2020), 11: 612556.
14. Just J., et al. Dependence on Perscription Opioids. Deutsches Arzteblatt International (2016), 113(13): 213.
15. Kacela M., et al. Use of fentanyl, butyrfentanyl and furanylfentanyl as discussed on Polish online forums devoted to ‘designer’drugs’. Psychiatria Polska (2022), 56(2): 355-372.
16. Kieszowska-Grudny A. Opiophobia – knowledge, attitudes and concerns about opioid medicines among Polish society, cancer patients, families and professionals – the first wave of a survey. Annals of Oncology (2016), 27(6): vi506.
17. Kurth A.E, et al. The Opioid Epidemic in Africa and Its Impact. Current Addiction Reports (2018), 5(4): 428-453.
18. Larance B., et al. The availability, diversion and injection of pharmaceutical opioids in South Asia. Drug and Alcohol Review (2011), 30(3): 246-254.
19. Lo Bianco G. „The Italian Job”: How Social, Family Cohesion, and the Church Have Helped Spare Italy from a Perscription Opioid Crisis. Journal of Pain Research (2023): 2939-2942.
20. Pichini S., et al. Acute intoxications and fatalities from illicit fentanyl and analogues: an update. Therapeutic drug monitoring (2018), 40(1): 38-51.
21. Pieprzyca E., et al. First Polish case of fatal single-substance poisoning with cyclopropylfentanyl, a new synthetic opioid. Soudni Lekarstvi (2021), 66(3): 34-36.
22. Radburch L., et al. Topical review on the abuse and misuse potential of tramadol and tilidine in Germany. Substance abuse (2013), 34(3): 313-320.
23. Roxburgh A., Nielsen S. Twenty-year trends in pharmaceutical fentanyl and illicit fentanyl deaths, Australia 2001-2021. International Journal of Drug Policy (2022), 109: 103854.
24. Taylor J., et al. Illicit synthetic opioid consumption in Asia and the Pacific: Assessing the risks of a potential outbreak. Drug and Alcohol Dependence (2021), 220: 108500.
25. Teck J.T.W., et al. Rapid opioid overdose response system technologies. Current Opinion in Psychiatry (2023), 36(4): 308-315.
26. Tin D., et al. Opioid attack and the implications for counter-terroris medicine. Prehospital and Disaster Medicine (2021), 36(6): 661-663.
27. Usama M.A. Opioid crisis: the African perspective. Disaster Medicine and Public Health Preparedness (2022), 16(1): 3-4.
28. Westenberg J.N., et al. Feasibility, safety and acceptability on intranasal heroin-assisted treatment in Switzerland: protocol for a prospective multicentre observational cohort study. Addiction science & clinical practice (2023), 18(1): 15.
29. Xie J., et al. Trends of Dispensed Opioids in Catalonia, Spain, 2007-19: A Population-Based Cohort Study of Over 5 Million Individuals. Frontiers in Pharmacology (2022), 13: 912361.

©MGR.FARM