REKLAMA
pt. 19 lutego 2021, 08:01

Opieka farmaceutyczna zredefiniuje rolę farmaceutów i aptek w Polsce

Przegląd lekowy, recepta kontynuowana, pierwszy lek, działania profilaktyczne, szczepienia… to usługi, jakie w ramach wprowadzania w Polsce opieki farmaceutycznej zostały zarekomendowane Ministrowi Zdrowia przez powołany do tego zespół ekspertów. O szczegółach rozmawialiśmy z dr hab. n. med. Agnieszką Neumann-Podczaską.

Filmy, książki, piosenki, a nawet gry komputerowe. Farmaceutów można znaleźć wszędzie (fot. Shutterstock)
Na podstawie raportu przygotowanego przez zespół, resort zdrowia wskaże pierwszą usługę w ramach opieki farmaceutycznej, która będzie finansowana ze środków publicznych (fot. Shutterstock)

Na początku lipca ubiegłego roku zawiązano zespół ds. opieki farmaceutycznej przy Ministerstwie Zdrowia. Jego zadaniem było wypracowanie konkretnych rekomendacji dotyczących wprowadzenia w Polsce opieki farmaceutycznej oraz pilotażu usług, które wejdą w jej skład. Jedną z ekspertek zespołu była dr hab. n. med. Agnieszka Neumann-Podczaska – współtwórczyni poznańskiego Punktu Opieki Farmaceutycznej i kierowniczka studiów podyplomowych z opieki farmaceutycznej w geriatrii (UMP). W programie „Kwadrans z farmacją” zdradziła jak wyglądały prace zespołu i jakie propozycje dotyczące opieki farmaceutycznej trafiły na biurko Ministra Zdrowia (czytaj również: Minister Zdrowia powołał “Zespół do spraw opieki farmaceutycznej”).

– Praca w tym zespole była ogromną przygodą merytoryczną, która pokazała jak bardzo środowisko chce i jest dobrze przygotowane, żeby tworzyć, tak naprawdę de novo, system – mówiła ekspertka.

Jak zapewniła prace zespołu były bardzo konkretne i owocne. Jego zadaniem było bowiem przeanalizowanie realnych modeli opieki farmaceutycznej w Polsce i odpowiedzenie na konkretne pytania zadane przez Ministerstwo Zdrowia. Dotyczyły one zasad finansowania, certyfikacji, koniecznych zmian legislacyjnych, wymogów lokalowych czy ram pilotaży. Efektem jest raport, który będzie podstawą do wprowadzenia w Polsce konkretnych usług, jakie będą tworzyć opiekę farmaceutyczną. Raport ten ma wkrótce trafić do opinii publicznej.

Opieka farmaceutyczna jako zbiór usług

Jak wyjaśniła dr Agnieszka Neumann-Podczaska w raporcie znalazły się propozycje określonych usług, których zbiór ma stanowić tzw. opiekę farmaceutyczną. Tą najbardziej prestiżową i podkreślającą rolę oraz wykształcenie farmaceuty, ma być przegląd lekowy. Ma to być kluczowa usługa, stawiająca farmaceutę w pozycji eksperta od farmakoterapii.

– Nasze prace dotyczyły tego jak przegląd lekowy będzie realizowany w aptekach. Kto będzie jego odbiorcą i beneficjentem. Ale dyskutowaliśmy również o tym, za pomocą jakich algorytmów i dokumentacji farmaceuci będą tę usługę realizować – mówiła ekspertka w programie „Kwadrans z farmacją”.

Inną usługą, zaproponowaną przez ekspertów, był „Nowy lek”. Ma ona polegać na zaangażowaniu farmaceuty w edukację pacjenta, na temat nowych leków wprowadzanych do jego farmakoterapii. Celem ma być upewnienie się, że pacjent będzie lek stosował prawidłowo. Elementem tej usługi ma być też ocena tego, jak nowy lek wpływa na działanie innych, do tej pory zażywanych przez pacjenta.



– To usługa, która tak naprawdę wnosi bardzo dużą poprawę adherencji pacjenta. Poprawę, która przekłada się potem na efektywność i bezpieczeństwo leczenia. Przede wszystkim bardzo mocno podbudowuje tych pacjentów, którzy po raz pierwszy używają danych substancji leczniczych. Ale także tych, u których być może dana substancja była używana wcześniej, a dziś używana jest w innej postaci – mówiła Neumann-Podczaska.

Inną usługą, na którą zwracał uwagę zespół ekspertów były szczepienia. Szczegółowo opisano je w raporcie, wraz ze sposobem realizacji tej usługi – w tym uwarunkowań lokalowych i prawnych niezbędnych do ich wdrożenia. Elementem opieki farmaceutycznej mają być też działania profilaktyczne prowadzone przez farmaceutów. Mieliby oni prowadzić edukację, szczególnie w zakresie chorób układu krążenia.

Recepta kontynuowana – nie tylko czynność techniczna

Inna usługa, która w ramach opieki farmaceutycznej, ma zostać wprowadzona w polskich aptekach, to „recepta kontynuowana”. Jako jedyna znalazła się zresztą już w ustawie o zawodzie farmaceuty. Zapisy na jej temat wchodzą w życie 16 stycznia 2021 roku. Recepta kontynuowana była też przedmiotem prac zespołu ds. opieki farmaceutycznej (czytaj również: MZ: Recepta farmaceutyczna to alternatywa dla recepty kontynuowanej).

– Dyskutowaliśmy o tym kiedy i jak farmaceuci będą mogli recepty kontynuowane wystawiać, ale i w odniesieniu, do których pacjentów będzie to najbardziej korzystne. Dyskutowaliśmy też o tym, jak odróżnić usługę recepty kontynuowanej, od tej sytuacji, jaką mamy już dziś. A polega ona na tym, że pacjent otrzymuje receptę od lekarza na 12 miesięcy – mówiła dr Agnieszka Neumann-Podczaska w programie „Kwadrans z farmacją”.

W jej ocenie korzyści z recepty kontynuowanej, w porównaniu z receptami rocznymi wystawianymi przez lekarzy, dotyczą przede wszystkim aspektu kontroli nad pacjentem. Przypomnijmy, że to lekarz będzie kwalifikował pacjenta do kontynuacji recepty w aptece. Taki pacjent będzie pod większym nadzorem merytorycznym, który pozwoli uniknąć m.in. interakcji lekowych z preparatami OTC. Ekspertka wskazywała, że przy wizycie takiego pacjenta w aptece, w celu kontynuacji farmakoterapii, farmaceuta będzie weryfikował cele leczenia, wyniki pomiarów ciśnienia i pytał pacjenta o niepokojące objawy.

Czytaj również: Recepta farmaceutyczna, pro auctore, pro familiae – podsumowanie

Profilaktyka i właściwa terapia odleżyny – na co warto zwrócić uwagę?

17 maja 202408:58

Odleżyny lub też ciężko gojące się rany to wymagający problem, który wbrew pozorom dotyka sporej grupy pacjentów. Pojawienie się odleżyn może komplikować proces terapeutyczny innej choroby, bądź też być powodem dodatkowych trudności wymagających wdrożenia właściwego postępowania. W tym kontekście zasadnym wydaje się posiadanie wiedzy nt. tego, jak radzić sobie z tego typu problemami. Warto też wiedzieć, jak przeciwdziałać powstawaniu odleżyn, gdyż obecne na rynku preparaty dają również i taką możliwość.

Odleżyny to tak naprawdę uraz/uszkodzenie obszaru skóry obejmującego zwykle skórę i tkanki podskórne [1]. W wielu przypadkach uszkodzenie obejmuje także podskórną tkankę tłuszczową [2]. Tego typu rany powstają na skutek ucisku, tarcia, wilgoci lub też połączenia wszystkich tych niekorzystnych czynników [1]. Nowe rekomendacje proponują, aby odleżyny definiować zatem jako „urazy uciskowe” [2].

Co do zasady odleżyny powstają głównie w miejscach narażonych na ucisk w czasie unieruchomienia danej osoby [2]. Oznacza to, że najbardziej narażone na pojawienie się odleżyn są tkanki znajdujące się w okolicach kości krzyżowej, kości ogonowej, a także kończyn dolnych, zwłaszcza bioder i pięt [2]. Wszystko dlatego, że długotrwały ucisk prowadzi wprost  do niedokrwienia tych okolic. W wyniku tego komórki w tych miejscach są niedotlenione i nieodżywione. Konsekwencją tego jest rozwój stanu zapalnego, nadprodukcja wolnych rodników i upośledzenie normalnych procesów regeneracji skóry [2]. Im dłużej utrzymuje się taki stan, tym większe ryzyko powstania odleżyn.

Kto jest najbardziej narażony na wystąpienie odleżyny?

Częstość występowania odleżyn jest różna, niemniej jednak istnieje zależność, że im dłuższy czas opieki nad pacjentem unieruchomionym, tym większe jest ryzyko tego typu zmian skórnych [2,3]. Generalnie statystyki pokazują, że częstość występowania waha się od kilku do nawet 30% u pacjentów objętych opieką długoterminową [3]. Pojawienie się odleżyn znacząco komplikuje dotychczasowy proces terapeutyczny i zwykle znacząco go wydłuża. Co gorsza – odleżyny zwiększają wskaźniki śmiertelności wśród pacjentów [3,4].

W praktyce istnieje kilka czynników, które wyraźnie zwiększają ryzyko wystąpienia odleżyn. Zalicza się do nich przede wszystkim unieruchomienie i ograniczenie mobilności danej osoby [2,3,4]. Nie bez znaczenia jest także wiek (osoby starsze są bardziej narażone z racji zmian w strukturze skóry oraz niedoborów dietetycznych) [2,3,4]. Odleżynom sprzyjają także niektóre schorzenia, jak cukrzyca, zakrzepica czy też reumatoidalne zapalenie stawów [2,4]. Wiele badań pokazuje jednak, że ogromne znaczenie w kontekście przeciwdziałania i terapii odleżyn odgrywa kwestia niedożywienia i braku konkretnych składników odżywczych w diecie [2,3,4,5].

Niedobory żywieniowe jako przyczyna odleżyny

Jak pokazuje zarówno teoria, jak i praktyka odżywianie i gojenie się ran są ze sobą ściśle powiązane [1]. Badania prowadzone na osobach z problematyką odleżyn uwidoczniły, że utrata masy ciała i niedobory żywieniowe znacząco zwiększają prawdopodobieństwo pojawienia się odleżyn [3]. Przykładem jest chociażby doświadczenie japońskie, gdzie prawie 59% osób po 65 roku życia z odleżynami było niedożywionych [3].

Z czego to wynika? Okazuje się, że stan odżywienia jest istotny dla procesów gojenia się ran. Brak składników odżywczych wydłuża chociażby fazę zapalną procesu gojenia, upośledza proliferację fibroblastów i zmniejsza poziom syntezy kolagenu [1]. Co więcej – niedożywienie ogranicza zdolności antyoksydacyjne organizmu, zwiększa podatność na infekcje (również w obrębie odleżyny) i wydłuża tym samym czas gojenia [1,2,3]. Wsparciem w takich sytuacjach jest uzupełnienie diety o niezbędne dla tych procesów składniki. Liczne wytyczne rekomendują w tym celu podaż białek. Niestety spora część pacjentów nie może ich przyjmować, z racji upośledzenia pracy nerek [1,6]. Co wtedy?

Aminokwasy wsparciem w terapii i profilaktyce odleżyn 

Wytyczne ESPEN (to europejska organizacja, która opracowuje zalecenia dietetyczne dla pacjentów z różnymi schorzeniami) rekomendują pacjentom z odleżynami przyjmowanie aminokwasów [3]. Pojawia się jednak pytanie, jakie konkretnie aminokwasy znajdują zastosowanie w tego typu problemach? Z pomocą przychodzą badania na pacjentach z odleżynami, według których w osoczu takich osób stwierdzono obniżone stężenia chociażby histydyny i tryptofanu [7].

Z kolei inne badania pokazały spore korzyści, jakie niesie ze sobą przyjmowanie przez takich pacjentów karnozyny [5]. Karnozyna to dipeptyd, składający się z dwóch aminokwasów: beta-alaniny i histydyny. Co do zasady posiada wiele biologicznych funkcji: działa antyoksydacyjnie oraz wspiera procesy gojenia się ran [5]. Mechanizm jej działania opiera się najprawdopodobniej na stymulacji fibroblastów do produkcji kolagenu oraz na zmniejszaniu stresu oksydacyjnego (który bez wątpienia ma miejsce w uszkodzonych tkankach) [5]. Badania udowodniły, że przyjmowanie przez takich pacjentów karnozyny przyśpiesza gojenie się ran [5,8].

Pellicar-F w prewencji i terapii odleżyn oraz ran przewlekłych

W kontekście zarówno przeciwdziałania, jak i właściwej terapii odleżyn dobrym rozwiązaniem może być produkt Pellicar-F, będący żywnością specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Pellicar-F to preparat zawierający:

  • L-karnozynę, która rozpada się we krwi do beta-alaniny i histydyny
  • treoninę

L-karnozyna, jak już wspomniano wspiera procesy gojenia się ran. Dodatek treoniny i tryptofanu ma za zadanie uzupełnić to działanie. Warto też wiedzieć, że przyjmowanie tryptofanu zmniejsza odczucie niepokoju i poprawia nastrój [9]. To również istotne w kontekście takich pacjentów, gdyż stres dotykający takie osoby dodatkowo utrudnia proces gojenia [10]. Pellicar-F rekomenduje się przyjmować 2 lub 3 razy na dobę. Wskazany jest zarówno dla osób dotkniętych już problemem ran i odleżyn, jak również jako ich prewencja. Wszystko dlatego, że jak już wspomniano niedobory żywieniowe znacząco zwiększają ryzyko powstania tego typu zmian skórnych.

Wyłącznym dystrybutorem produktu w Polsce jest NGK Pharma Sp. z o.o.

Literatura:

  1. Joyce K. Stechmiller, Understanding the role of nutrition and wound healing, Nutrition in Clinical Practice, Volume 25, Number 1, 2010, 61-68
  2. Joshua S. Mervis, Tania J. Phillips, Pressure ulcers: pathophysiology, epidemiology, risk factors, and presentation, J Am Acad Dermatol, October 2019
  3. Seied Haidi Saghaleini, et.al., Pressure ulcer and nutrition, Indian J Crit Care Med 2018;22: 283-9
  4. Man-Long Chung, et.al., Risk factors for pressure injuries in adult patients: a narrative synthesis, Int. J. Environ. Public Health 2022,19,761
  5. Kensaku Sakae, et.al., Effects of L-carnosine and its zinc complex (polaprezinc) on pressure ulcer healing, Nutrition in Clinical Practice, Volume 28, Number 5, October 2013, 609-616
  6. Emily Haesler, et.al., National Pressure ulcer advisory panel, European pressure ulcer advisory panel and Pan Pacific injury alliance. Prevention and treatment od pressure ulcers: Clinical practice Guideline, Australia 2014
  7. Dawson B, Fevaloro E.J., High rate of deficiency in the amino acids tryptophan and histidine in people with wounds: implication for nutrient targeting in wound management – a pilot study, Adv Skin Wound Care 2009;22:79-82
  8. Ansurudeen I, et.al., Carnosine promotion of wound healing. (w:) Imidazole dipeptides chemistry analysis, function and effects, ed. R. Preedy, The Royal Society of Chemistry, 2015, 325-340
  9. Kikuchi A.M., et.al., A systematic review of the effect od L-tryptophan supplementation on mood and emotional functioning, J Diet Suppl. 2021;18: 316-333
  10. Vileikyte L., Stress and wound healing, Clin Dermatol 2007;25: 49-55

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]