Ogłoszenie przez Światową Organizację Zdrowia w marcu 2020 pandemii nowego koronawirusa oznaczonego jako SARS-CoV-2 spowodowało, że rządy w wielu państwach świata podjęły zdecydowane działania, aby chronić ludność przed zarażeniem i zachorowaniem na COVID-19 (Coronavirus Disease 2019), ostrą chorobę zakaźną układu oddechowego powodowaną tym wirusem. Głównym celem podjętych decyzji było zmniejszenie liczby zachorowań poprzez jak największe ograniczenie kontaktów ludności z innymi osobami.
Podjęto również szeroko zakrojone działania edukacyjne. Główny Inspektorat Sanitarny wprowadził dekalog zdrowego zachowania podczas epidemii koronawirusa obejmujący następujące punkty:
- Często myj ręce,
- Podczas powitania unikaj uścisków i podawania dłoni,
- Unikaj płatności gotówką, korzystaj z kart płatniczych,
- Unikaj dotykania oczu, nosa i ust,
- Regularnie myj lub dezynfekuj powierzchnie dotykowe,
- Regularnie dezynfekuj swój telefon i nie korzystaj z niego podczas spożywania posiłków,
- Zachowaj bezpieczną odległość od rozmówcy,
- Stosuj zasady ochrony podczas kichania i kaszlu,
- Odżywiaj się zdrowo i pamiętaj o nawodnieniu organizmu,
- Korzystaj ze sprawdzonych źródeł wiedzy o koronawirusie [1].
Dodatkowo w celu ochrony przed rozprzestrzenianiem się wirusa wprowadzono obowiązek zakrywania ust i nosa w sytuacji opuszczania swojego miejsca zamieszkania poprzez noszenie maseczek, przyłbic lub korzystanie z części odzieży np. szalików.
Tak szeroko wprowadzone regulacje są uzasadnione dużym zagrożeniem wywołania przez koronawirusa SARS-COV-2 ostrego śródmiąższowego zapalenia płuc, które może prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej i śmierci. Według raportu WHO śmiertelność z powodu zachorowania na COVID-19 wynosi w skali świata około 3,5%, obserwuje się jednak znaczne różnice pomiędzy krajami powodowane strukturą wieku ludności, ogólnym stanem zdrowia społeczeństwa oraz jakością opieki medycznej w danym kraju. Najwyższy wskaźniki śmiertelności obserwuje się u osób starszych obciążonych chorobami somatycznymi np. schorzeniami układu krążenia [2].
Zagrożenia zdrowotne związane z zachorowaniem na COVID-19 nie są ograniczone tylko do układu oddechowego. Istotnym problemem w przypadku ciężkiego przebiegu COVID-19 jest ryzyko wystąpienia zaburzeń świadomości, szczególnie u osób starszych. Często występują również inne problemy zdrowotne związane ze zdrowiem psychicznym, np. pogorszenie jakości snu związane z odczuwaniem niepokoju z powodu zarażeniem SARS-COV2, utratą poczucia bezpieczeństwa zdrowotnego i ekonomicznego oraz zmianą codziennego rytmu życia, ograniczeniem czasu przebywania na zewnątrz i zmniejszeniem aktywności fizycznej powodowanymi koniecznością przebywania w miejscu zamieszkania.
Celem artykułu jest przedstawienie aktualnych zaleceń na temat utrzymania dobrej jakości snu i leczenia bezsenności w czasie trwania pandemii koronawirusa SARS-COV2.
Czynniki regulujące sen i zapewniające dobrą jakość snu
W warunkach fizjologicznych sen regulowany jest przez dwa główne mechanizmy – homeostatyczne zapotrzebowanie na sen i okołodobowy rytm snu [3]. Homeostatyczne zapotrzebowanie na sen jest tym większe, im dłuższy był okres aktywności w ciągu dnia, im aktywność fizyczna w ciągu dnia była wyższa, im krótszy był okres snu poprzedniej nocy i im krótsze były okresy spoczynku w ciąg dnia. Szczególnie silnie homeostatyczną potrzebę snu zmniejszają okresy odpoczynku i drzemki wykonywane w ciągu dnia po godzinie 15:00. Okołodobowy rytm snu najsilniej kształtowany jest poprzez przebywanie na zewnątrz lub w jasno oświetlonych pomieszczeniach w ciągu dnia. Jest natomiast osłabiany poprzez korzystanie z urządzeń elektronicznych emitujących z ekranów duże ilości światła niebieskiego lub przebywanie w jasnym świetle przed snem, a także korzystanie z takich urządzeń lub włączanie jasnego światła w ciągu nocy. Poza tym rytm snu jest silnie kształtowany przez stałą porę wstawania rano i aktywne rozpoczynanie dnia (higiena osobista, śniadanie, szybkie rozpoczęcie pracy lub innych aktywności), stały rytm posiłków, aktywności i spoczynku oraz interakcji z innymi osobami.
Konieczność przebywania w miejscu zamieszkania wymuszona nałożeniem kwarantanny lub wprowadzonymi ograniczeniami w poruszaniu się istotnie wpływa na liczne z tych czynników – ogranicza aktywność fizyczną, zmniejsza czas ekspozycja na światło dzienne. Ponadto osoby pracujące z domu mogą zmieniać swój rytm wstawania rano, a także rytm pracy, zostawiając np. cześć obowiązków na późny wieczór, dodatkowo zwiększając ryzyko pogorszenia snu. Brak konieczności wstania rano może też powodować późniejsze kładzenie się do snu.
