Farmaceuci posiadają olbrzymią wiedzę oraz kompetencje zdobyte w trakcie studiów – do niedawna jednak, brak właściwych regulacji powodował, że nie mogli oni ich wykorzystywać. Zmiany, które pozwoliły na podkreślenie ich roli w systemie opieki zdrowotnej, przy jednoczesnym odciążeniu innych jego pracowników, zwłaszcza lekarzy, wprowadziła natomiast ustawa o zawodzie farmaceuty. Do tej pory, co trzeba zaznaczyć, wiedza na temat tego dokumentu jest wśród pacjentów znikoma – mimo to, wielu z nich ma już z nowych, oferowanych przez farmaceutów usług, korzystać.
Świadomość pacjentów dotycząca nowej ustawy
W sześć miesięcy po wejściu w życie ustawy o zawodzie farmaceuty, postanowiono sprawdzić, co Polacy wiedzą na jej temat. I tak, okazało się, że ponad 2/3 respondentów (68,4 proc.) biorących udział w badaniu osób, nigdy o niej nie słyszało. Co więcej, blisko 19% z tych respondentów, które o dokumencie miało słyszeć, nie wie, czego dokładnie on dotyczy. Także spośród osób, które były świadome wprowadzenia nowej ustawy, 48% sądziło, że umożliwia ona farmaceucie przeprowadzanie szczepień przeciwko koronawirusowi. 39% z nich, twierdziło natomiast, że ustawa ta wiąże się z możliwością dokonywania przeglądów lekowych oraz zmiany dawek leków w uzgodnieniu z lekarzem. 26% miało z kolei wskazać na możliwość wypisywania recept przez farmaceutę, a 21% – na możliwość przeprowadzania badań profilaktycznych w placówce aptecznej.
Należy jednak podkreślić, że choć świadomość Polaków dotycząca nowych regulacji jest niewielka, to jednak coraz częściej polegają oni na na nowych, dostarczanych przez farmaceutów, usługach.
Dr n. farm. Piotr Merks z Collegium Medicum Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego komentuje:
– Pandemia COVID-19 uwydatniła potrzeby i luki kadrowe w systemie ochrony zdrowia. Pokazała, że kiedy dostęp do lekarza jest utrudniony, pacjenci pierwsze kroki kierują do apteki nie tylko po zakup leków, ale również o poradę. Nowe obowiązki, które poprzez ustawę zostały nałożone na nas – farmaceutów, wzmacniają naszą pozycję w systemie ochrony zdrowia, pozwalają wykorzystać potencjał i rozwijać się bardziej, niż było to możliwe dotychczas. Dzięki temu, możemy odciążyć lekarzy, ale i ściślej z nimi współpracować, a beneficjentem tej współpracy staje się pacjent. Oczywiście zmiany w aptekach nie dokonają się z dnia na dzień, ale ze swojej praktyki widzę, że są one potrzebne. Dziennie w aptece, w której pracuję wykonuje się kilkadziesiąt szczepień na COVID-19. Pacjenci są zadowoleni z kilku powodów: mogą przyjść z ulicy i się zaszczepić, unikając kolejek, często w kontakcie z farmaceutą odważniej mówią o problemach z przyjmowaniem leków, niepożądanych interakcjach, o czym bardzo często boją się powiedzieć lekarzowi. Wtedy to my możemy im pomóc, konsultując terapię z lekarzem.
Znaczenie farmaceuty a pandemia COVID-19
Z przeprowadzonego badania wynika także, że podstawową rolą farmaceuty zatrudnionego w placówce aptecznej, jest wydawane leków – takiej odpowiedzi udzieliło 70% pytanych. Wśród innych obowiązków, wymieniano również: doradztwo w zakresie suplementacji, a także wykonywanie leków recepturowych (54%), wskazywanie tańszych zamienników (53%) oraz konsultację i zalecenia w terapii nie wymagającej leków na receptę (50%) (zobacz też: Znaczenie i przyszłość farmaceuty po pandemii COVID-19 – relacja z konferencji “Hello Future 2”).
Polaków zapytano także o to, jak zmieni się rola farmaceutów w okresie pandemii COVID-19 i po jej ustąpieniu. I tak, ponad połowa respondentów (52%) jest zdania, że znaczenie farmaceutów w systemie ochrony zdrowia będzie rosnąć. Z kolei według 44% badanych, rola przedstawicieli tej profesji nie zmieni się, a 4% sądzi, że znaczenie farmaceutów będzie maleć.
– Rola farmaceuty w systemie ochrony zdrowia będzie rosnąć, co z pewnością odczują pacjenci. Doświadczenia w szczepieniu na COVID-19 przez farmaceutów pokazują, że rozszerzenie ich kompetencji jest konieczne, tym bardziej, że pacjenci chętnie z nich korzystają. W mediach obserwujemy nasilenie komunikatów dotyczących zdrowia, jak nigdy dotąd, co jest pośrednio efektem pandemii koronawirusa. Wzrasta świadomość zdrowotna Polaków, a wraz z nią liczba pytań i problemów, z którymi zwracają się do farmaceuty. Pytania, których pacjencji często wstydzą się zadać lekarzowi, padają właśnie w aptece. Często łatwiej jest powiedzieć farmaceucie o skutkach ubocznych przyjmowania przepisanego leku. I tu rolą farmaceuty jest skontaktować się z lekarzem, który prowadzi pacjenta i zarekomendować zmiany w farmakoterapii. To zadanie, które wymaga umiejętności komunikacji i współpracy między profesjami. Ogromną rolę w kształceniu tych umiejętności powinny pełnić uczelnie, by już na etapie studiów je kształtować. Wszyscy jesteśmy bombardowani informacjami na temat zdrowia. Internet daje ogromne możliwości komunikacyjne, co rodzi też ryzyko rozprzestrzeniania fake newsów np. na temat szczepień. To też okazja dla nieuczciwych sprzedawców suplementów reklamowanych, jako rozwiązanie na każde schorzenie. Rolą farmaceuty jest również edukacja pacjentów w zakresie krytycznej oceny tych informacji – podkreślał ekspert Instytutu LB Medical, Mateusz Konwerski.
Cenne porady farmaceutów
Prawie co drugi Polak (48%), z powodu konieczności dłuższego czasu oczekiwania na wizytę u lekarza, często korzysta z porady farmaceuty.
Polacy odpowiedzieli też na pytanie, co motywuje ich do udania się po poradę do farmaceuty zamiast lekarza. Jak pokazało badanie, aż 67% respondentów ma częściej korzystać z usług oferowanych przez farmaceutę niż lekarza, ze względu na to, że taką poradę może uzyskać w krótszym czasie. Dla 32% badanych, motywację do tego stanowią niższe koszty uzyskania porady, zaś co czwarty pytany (26%) podkreśla znaczenie bliższej odległości, dzielącej aptekę od jego miejsca zamieszkania w porównaniu z odległością do gabinetu lekarskiego. Tylko dla 18% osób rolę ma tu odgrywać zaufanie.
Kolejna kwestia dotyczyła tego, o co Polacy najczęściej pytają swojego farmaceutę. I tak, 53% osób wskazało na doradztwo w zakresie zakupu leków bez recepty, a 50% na konsultowanie się z pracownikiem apteki w sprawie zakupu leków bez recepty lub wydania tańszych zamienników. 34% badanych radzi się farmaceuty w przypadku nagłego wypadku, zaś 22% zwraca się do niego po wsparcie z zakresu profilaktyki zdrowotnej. Zagadnienia dotyczące zakupu leków OTC oraz tańszych leków generycznych mają interesować zwłaszcza pacjentów po 50. roku życia, natomiast kwestie związane z profilaktyką zdrowotną, nieco częściej miały być podkreślane przez osoby z przedziału wiekowego 18-24 lata (czytaj również: Włochy: kongres farmaceutyczny okazją do refleksji nad zmieniającą się rolą farmaceutów w społeczeństwie).
Aneta Grzegorzewska, Dyrektor ds. Korporacyjnych i Relacji Zewnętrznych Gedeon Richter Polska, akcentowała:
– Rola farmaceuty w systemie ochrony zdrowia jest kluczowa. Nie znam osoby, która choćby raz w życiu nie radziła się farmaceuty. Myślę o przypadkach, kiedy nie jest potrzebna pilna interwencja ratowników medycznych czy lekarza. Dzięki nowym regulacjom, farmaceuta będzie mógł jeszcze bardziej pomóc pacjentowi, np. w przypadku przeglądów lekowych. To zaś wymaga ścisłej współpracy z lekarzem i to jest dla farmaceutów i lekarzy wyzwanie z którym się mierzą. Wiemy, jak ważna jest rola komunikacji i kompetencji „miękkich” w tym procesie. Słowo, gest, a nawet modulacja głosu czy zabarwienie emocjonalne wpływają na komunikację. By wesprzeć przyszłych lekarzy i farmaceutów, prowadzimy program Recepta na sukces już siódmy rok z rzędu. Przez dwie ostatnie edycje prowadzimy webinary i streamingi edukacyjne na temat komunikacji, które cieszą się dużym zainteresowaniem przyszłych farmaceutów i lekarzy. Te umiejętności nie tylko wzbogacą samych lekarzy i farmaceutów, ale bezpośrednio wpłyną na zdrowie pacjenta. Cieszymy się, że możemy mieć wpływ na polepszanie jakości opieki zdrowotnej.
Konsultacje farmaceutyczne nadzieją dla pacjenta
Konsultacje farmaceutyczne mają w opinii pytanych nieść za sobą nadzieję na bezpieczne, właściwe leczenie, podczas którego zapewniony jest dobry dostęp do eksperta.
62% osób miało więc wskazać, że chętnie skorzystałoby ze wsparcia farmaceutów podczas weryfikacji terapii lekowej. 64% respondentów deklarowało natomiast, że szukałoby pomocy farmaceuty w sprawie niepożądanych działań leków, zaś dla 41% ważne byłoby jego wsparcie podczas badań profilaktycznych.
60% badanych jest zdania, że rozszerzenie kompetencji farmaceutów przyczyni się do zmniejszenia kolejek do gabinetów lekarskich. Niewiele mniej Polaków (58%) sądzi, że takie zwiększenie uprawnień i kompetencji farmaceuty może realnie odciążyć lekarzy. Podobna ilość pytanych (57%) uważa, że ważne jest, by farmaceuta i lekarz współpracowali przy doborze i zmianie leczenia pacjenta.
Wszystko to wskazuje, że mieszkańcy naszego kraju, darzą zaufaniem farmaceutów – a to pozwala mieć nadzieję na potwierdzenie ich roli w systemie opieki zdrowotnej. Jak w przypadku każdej zmiany, potrzeba jednak czasu – niezbędnego, by opracować odpowiednie procedury i dostosować infrastrukturę apteczną do potrzeb pacjenta i samych farmaceutów.
