Łukasz Waligórski: Pani Minister – mija niemal rok, odkąd objęła Pani stanowisko Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Jak ocenia Pani ten czas? Co było największym wyzwaniem, a co największym sukcesem?
Ewa Krajewska: Pierwsza rocznica objęcia przeze mnie stanowiska Głównego Inspektora Farmaceutycznego minie dokładnie w lutym 2022, ale koniec roku to zawsze dobry czas na podsumowania. Nie będę oryginalna, stwierdzając, że był to intensywny czas. Cały kraj mierzył się z kolejnymi falami wirusa SARS-CoV-2, system ochrony zdrowia musiał stawiać czoła konsekwencjom pandemii. Choć może Główny Inspektorat Farmaceutyczny nie był na pierwszej linii frontu walki z COVID-19, to wspieraliśmy tę walkę tak, jak tylko pozwalały nam na to nasze kompetencje – GIF zaangażowany jest np. w prace zespołu ds. tlenu medycznego.
Mijający rok był czasem wyzwań. Muszę uczciwie powiedzieć, że nie unikaliśmy ich, przeciwnie – do każdego podchodziliśmy ambitnie. Gdybym miała subiektywnie wskazać te najistotniejsze dla mnie inicjatywy, w pierwszej kolejności powiedziałabym o powołaniu przez ministra zdrowia Zespołu ds. Pionizacji Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej. Historycznie każdy kolejny Główny Inspektor Farmaceutyczny stawiał sobie za cel „odzespolenie” wojewódzkich inspektoratów farmaceutycznych od wojewodów, ale dopiero w tym roku w sposób faktyczny rozpoczęły się prace zmierzające do reorganizacji PIF. To jest przełomowa chwila dla inspekcji.
Na fali efektywnego zagospodarowywania potencjału farmaceutów minister zdrowia w październiku tego roku powołał też Zespół do spraw wypracowania rozwiązań w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych wraz z wykazem badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutów. Do zadań Zespołu należy przede wszystkim: stworzenie modelu usług farmacji klinicznej, ustalenie przedmiotu i zakresu zadań farmaceuty klinicznego i szpitalnego oraz określenie narzędzi do wykonywania aktywności zawodowej farmaceuty szpitalnego. Zespół pracuje dynamicznie; podczas spotkań, również z udziałem zagranicznych ekspertów, omawiano zagadnienia dotyczące struktury finansowania usług oraz narzędzi farmacji klinicznej i szpitalnej w innych krajach.
Zwieńczeniem starań o usystematyzowanie podejścia PIF do franczyzy – newralgicznego problemu, jaki trapił różnych udziałowców rynku farmaceutycznego – było wydanie we wrześniu tego roku komunikatu GIF w tej sprawie. Komunikat wskazuje, że GIF nie neguje samego faktu i zasadności zawierania umów franczyzowych przez apteki ogólnodostępne, o ile faktyczna relacja franczyzobiorcy wobec franczyzodawcy nie ma cech podległości i kontroli. I choć w mediach pojawiają się zarzuty ze strony przedsiębiorców, skierowane bezpośrednio do inspekcji farmaceutycznej, szczególnie do wojewódzkich inspektorów farmaceutycznych, to nie mają one odzwierciedlenia w faktach. Konstruktywna dyskusja z przedsiębiorcami na temat franczyzy na rynku aptek wciąż jest dla nas wyzwaniem, bo przedstawiciele sieci aptecznych nie prezentują sytuacji w sposób rzetelny.
Ł.W.: W środowisku aptekarskim wiele emocji budzi temat franczyz w kontekście przepisów antykoncentracyjnych (1% i „apteka dla aptekarza”). W połowie roku GIF opublikował obszerny komunikat w tej sprawie. Niektórzy przedsiębiorcy uważają jednak, że nic on nie zmienił, bo nie wpłynął na to, jak wojewódzcy inspektorzy interpretują przepisy. Czy GIF uważa ten temat za „zamknięty” czy jednak jest on dalej przedmiotem jakichś prac?
E.K.: Cieszę się, że zadał Pan to pytanie. W debacie publicznej podkreślana jest teza, jakoby wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni nie stosowali się do komunikatu GIF z września br. w sprawie umów franczyzy na rynku detalicznego obrotu produktami leczniczymi. Chcę stanowczo podkreślić, że ta teza jest błędna. Wojewódzcy inspektorzy kierują się treścią komunikatu GIF w prowadzonych przez siebie postępowaniach, a wszelkie decyzje odmowy udzielenia czy przeniesienia zezwolenia wydawane w pierwszej instancji, naturalnie stojące w sprzeczności z interesem przedstawicieli sieci aptecznych, wynikają ze stwierdzenia przez organy inspekcji naruszenia przepisów prawa.
WIF-y nie kwestionują co do zasady umów franczyzowych, pod warunkiem że z szerokiego kontekstu oraz z zebranego materiału dowodowego nie wynika, iż pod szyldem franczyzy przedsiębiorca funkcjonuje faktycznie w ramach grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o której mowa w art. 99 ustawy – Prawo farmaceutyczne.
W sytuacjach budzących wątpliwości inspektorzy prowadzą postępowania wyjaśniające. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, zgodnie z kompetencjami i w odniesieniu do przepisów prawa. Niestety, zauważalna jest nieuczciwa praktyka, w której podmioty, niemogące w myśl przepisów antykoncentracyjnych samodzielnie uzyskać zezwolenia na prowadzenie kolejnej apteki ogólnodostępnej, starają się ominąć prawo, wykorzystując do tego farmaceutów wchodzących na rynek lub już na nim funkcjonujących.
Zaznaczam: komunikat GIF nie stanowi wytycznych nakazujących WIF-om udzielania lub przenoszenia zezwoleń w ramach sieci franczyzowej bezwarunkowo i w każdym przypadku. W sytuacji wątpliwości co do kształtu stosunku pomiędzy franczyzodawcą i franczyzobiorcą WIF ma obowiązek zbadać w postępowaniu administracyjnym, czy wystąpiła rzeczywista relacja zależności czy nie. Sam fakt wydawania odmownych decyzji przez WIF nie świadczy w żaden sposób o błędnym podejściu WIF-ów do stanowiska GIF określonego w komunikacie.
Reasumując, komunikat nie zwalnia przedsiębiorców z obowiązku stosowania się do przepisów Prawa farmaceutycznego i ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – przeciwnie, wyjaśnia, dlaczego okoliczności związane z zawarciem umowy franczyzy były i pozostają przedmiotem postępowań administracyjnych w sprawach udzielenia lub przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.
Ł.W.: Wspomniała Pani o powołaniu kilka tygodni temu przez ministra zdrowia zespołu, który ma przygotować pionizację inspekcji farmaceutycznej. Na jakim etapie znajdują się prace?
E.K.: Działania Zespołu ds. Pionizacji Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej są na początkowym etapie, odbyło się pierwsze spotkanie członków Zespołu, które miało charakter organizacyjny. Jednak trwają intensywne prace wewnątrz GIF, mające na celu wypracowanie założeń, poddanych następnie pod dyskusję na forum Zespołu. GIF regularnie spotyka się, również w formule spotkań online, z wojewódzkimi inspektorami farmaceutycznymi.
Głos WIF-ów, będących przecież w środku oka cyklonu pionizacji, jest dla mnie, jako Głównego Inspektora Farmaceutycznego, niezwykle ważny. Staramy się na bieżąco odpowiadać na pytania wojewódzkich inspektorów i wspólnie wypracowywać konstruktywne rozwiązania będące konsensusem pomiędzy społecznymi oczekiwaniami, potrzebami WIF-ów i celami, jakie inicjatorzy pionizacji stawiają przed tym procesem. Pionizacja jest de facto wyjściem naprzeciw potrzebom różnych interesariuszy rynku farmaceutycznego, w tym przedsiębiorców, którzy widzą w niej szansę na rozwiązanie części swoich problemów. Minister zdrowia zobowiązał GIF do przedstawienia koncepcji reorganizacji Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej i – jako Główny Inspektor Farmaceutyczny – zamierzam się z tego zobowiązania wywiązać z satysfakcjonującym wszystkie strony efektem.
Kolejne spotkanie Zespołu jest zaplanowane na początek przyszłego roku, wtedy też będziemy mogli przedstawić opinii publicznej więcej konkretów.
