Czy opiekę farmaceutyczną można świadczyć poza apteką? To pytanie zadaje sobie od lat wielu farmaceutów, którzy chcieliby mieć taką możliwość. Odpowiedzi miała dostarczyć obowiązująca od prawie roku Ustawa o Zawodzie Farmaceuty. Okazuje się jednak, że zawarte w niej zapisy wcale nie są tak jednoznaczne (czytaj również: MZ: w Polsce przypada średnio 1,9 farmaceuty na jedną aptekę).
W Polsce Prawo Wykonywania Zawodu Farmaceuty posiada około 36 900 osób (dane z Centralnego Rejestru Farmaceutów). Z danych Głównego Urzędu Statystycznego (z 2020 roku) wynika, że w aptekach zatrudnionych jest ich 26 200. To oznacza, że ponad 10 000 farmaceutów pracuje poza aptekami ogólnodostępnymi – w apteka szpitalnych, działach farmacji szpitalnej, hurtowniach farmaceutycznych, inspekcji farmaceutycznej, NFZ czy firmach farmaceutycznych.
Jest też w naszym kraju pewna grupa farmaceutów (ich liczbę trudno określić), którzy choć nie pracują w aptekach, chcieliby wykorzystywać swoją wiedzę i wykształcenie, by pomagać pacjentom. Chcieliby udzielać konsultacji, przeprowadzać przeglądy lekowe, świadczyć opiekę farmaceutyczną… ale bez wiązania się z apteką. Miała im to umożliwić Ustawa o Zawodzie Farmaceuty. Okazuje się jednak, że jej zapisy bywają w tym zakresie różnie interpretowane przez prawników.
Raport ekspertów…
Niemal dokładnie rok temu Minister Zdrowia opublikował „Raport opieka farmaceutyczna. Kompleksowa analiza procesu wdrożenia”. Został on przygotowany przez Zespół ds. opieki farmaceutycznej złożony z przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, Naczelnej Izby Aptekarskiej oraz środowiska akademickiego (czytaj również: Ministerstwo Zdrowia przedstawia raport dotyczący wdrożenia opieki farmaceutycznej).
W trakcie swoich prac Zespół przeanalizował zarówno informacje na temat usług opieki farmaceutycznej realizowane na całym świecie jak i dane na temat pilotaży oraz badań prowadzonych w tym zakresie w Polsce. Zbadano również możliwość świadczenia usług opieki farmaceutycznej poza aptekami – w ramach indywidualnej lub grupowej praktyki farmaceutycznej. Do jakich wniosków doszli eksperci?
– Opieka farmaceutyczna może być prowadzona w aptece przez zatrudnionych w niej farmaceutów, lub farmaceutów w ramach Indywidualnej lub Grupowej Praktyki Farmaceutycznej. Istnieje również możliwość świadczenia opieki farmaceutycznej w przez farmaceutów poza apteką, np. w lokalu zarejestrowanej Indywidualnej lub Grupowej Praktyki Farmaceutycznej – można było przeczytać w raporcie.
Opieka farmaceutyczna czy opieka apteczna?
Co ciekawe w innej części raportu można przeczytać, że farmaceuci powinni móc wykonywać zawód w ramach działalności leczniczej po wpisaniu do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Działalność lecznicza prowadzona przez farmaceutę powinna być wykonywana w formie:
- jednoosobowej działalności gospodarczej jako indywidualna praktyka farmaceutyczna wyłącznie w aptece na podstawie umowy z podmiotem prowadzący aptekę świadczącym opiekę farmaceutyczną lub
- spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej jako grupowa praktyka farmaceutyczna.
Eksperci podkreślali też w raporcie, że to farmaceuta i jego kwalifikacje będą determinowały możliwości świadczenia opieki farmaceutycznej (czytaj więcej: Opieka farmaceutyczna poza apteką? Jest taka możliwość…).
– Opiekę farmaceutyczną może sprawować wyłącznie farmaceuta posiadający wiedzę i umiejętności w zakresie sprawowania opieki farmaceutycznej, potwierdzone tytułem specjalisty w dziedzinie farmacji aptecznej, szpitalnej, klinicznej lub farmakologii, uzyskany po odbyciu szkolenia specjalizacyjnego lub studiów podyplomowych, których program obejmował moduł opieki farmaceutycznej, lub certyfikatem ukończenia odpowiedniego kursu kwalifikacyjnego – pisali eksperci.
Skarga na farmaceutę i wątpliwości
Po publikacji wspomnianego raportu, wydawało się, że już nic nie stoi na przeszkodzie, by farmaceuci mogli oferować swoje usługi poza aptekami. W końcu w skład zespołu, który przygotował raport wchodzili przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, NFZ czy Naczelnej Izby Aptekarskiej. W podobnym tonie wypowiadali się także niektórzy prawnicy, którzy analizowali treść Ustawy o Zawodzie Farmaceuty.
W rezultacie jeden z farmaceutów z Podkarpacia postanowił zaoferować porady farmaceutyczne na Allegro. Usługa miała polegać na 45-minutowym spotkaniu (osobistym, video lub telefonicznym), w trakcie którego miał być przeprowadzony wywiad. W jego trakcie pacjent mógł porozmawiać o problemach z paleniem, otyłością, o zażywanych lekach i interakcjach, wątpliwościach z realizacją recepty czy o jego prawach w aptece. Farmaceuta oferował też przegląd apteczki, pomoc w obsłudze glukometru, ciśnieniomierza czy termometru. Cała usługa została wyceniona na 85 zł (czytaj więcej: Oferowanie przez farmaceutę usług w internecie nie narusza przepisów).
Niedługo po tym na tegoż właśnie farmaceutę złożono skargę do Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej. Jej autorem był inny farmaceuta, który uważał, że działanie takie było nieetyczne i niezgodne z prawem. Skarżący wskazywał na przepisy Prawa farmaceutycznego (art. 86 ust. 2) mówiące, że „nazwa apteka zastrzeżona jest wyłącznie dla miejsca sprawowania opieki farmaceutycznej, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zawodzie farmaceuty, świadczenia usług farmaceutycznych, o których mowa w art. 4 ust. 3 tej ustawy, i wykonywania zadań zawodowych, o których mowa w art. 4 ust. 4 pkt 1, 2, 4–10 i 13–16 tej ustawy”. W jego ocenie oznaczało to, że to apteka jest wyłącznym miejscem świadczenia opieki farmaceutycznej.
Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej zdecydował ostatecznie o umorzeniu postępowania w sprawie skargi na farmaceutę. W uzasadnieniu wskazał, że obwiniony „kierował się chęcią poszerzenia swojej działalności o dodatkowe usługi przewidziane w ustawie o zawodzie farmaceuty”. Sąd stwierdził też, że zamiarem farmaceuty było zamieszczenie oferty, a nie reklamy. NROZ nie odniósł się jednak bezpośrednio do kwestii możliwości świadczenia opieki farmaceutycznej poza apteką. Natomiast Naczelny Sąd Aptekarski, do którego wpłynęło zażalenie na postanowienie NROZ wskazał, że „obowiązujące przepisy nie zawierają ograniczenia dotyczącego miejsca zamieszczania oferty dotyczącej porady farmaceutycznej”. NSA uznał skargę za bezzasadną.
To można czy nie można?
Pod koniec ubiegłego roku redakcja MGR.FARM zapytała Naczelną Izbę Aptekarską oraz Ministerstwo Zdrowia wprost: czy opiekę farmaceutyczną można świadczyć poza apteką. Obie odpowiedzi wydają się dość zaskakujące…
Biuro Prasowe Ministerstwa Zdrowia poinformowało nas, że „fakt, iż opieka farmaceutyczna jest działaniem przewidzianym do wykonywania przez farmaceutę, nie oznacza, że farmaceuta może ją wykonywać w dowolnych okolicznościach”.
– Opieka farmaceutyczna jest dedykowana wykonywaniu jej wyłącznie w aptekach ogólnodostępnych. Nie są w tym zakresie brane pod uwagę ani punkty apteczne, ani placówki obrotu pozaaptecznego. Wynika to wprost z przywołanego przepisu art. 86 ust. 1 Prawa farmaceutycznego, zgodnie z którym nazwa apteka zastrzeżona jest wyłącznie dla miejsca sprawowania m.in. opieki farmaceutycznej, co należy interpretować w ten sposób, że jeżeli tego rodzaju opieka może być gdzieś realizowana, to jedynym właściwym miejscem jest apteka ogólnodostępna. Sprawowanie jej w innych podmiotach nie jest i nigdy nie było brane pod uwagę – poinformował Jarosław Rybarczyk, główny specjalista w Biurze Komunikacji MZ.
Z kolei Naczelna Izba Aptekarska w odpowiedzi na nasze pytanie nadesłała 6-stronicową analizę biura prawnego (w całości załączona pod artykułem). Zostało w niej przedstawione pojęcie opieki farmaceutycznej jako świadczenia zdrowotnego, poruszono kwestię uprawnień do jej sprawowania oraz definicję podmiotu sprawującego opiekę farmaceutyczną. Wszystko w oparciu Ustawę o Zawodzie Farmaceuty oraz Prawo farmaceutyczne. Wniosek płynący z analizy jest następujący: „w opinii Naczelnej Izby Aptekarskiej powyższe ustawowe uregulowania precyzyjnie wskazują, że opieka farmaceutyczna może być świadczona przez farmaceutę wyłącznie w aptece. Przepisy nie przewidują możliwości jej świadczenia w innych miejscach, w tym m. in. sklepie zielarsko – medycznym, sklepie specjalistycznym zaopatrzenia medycznego oraz prywatnym gabinecie”.
Nadal nic nie wiadomo…
Oprócz wymienionych opinii i analiz w ostatnim czasie pojawiło się w przestrzeni publicznej jeszcze kilka innych. W większości ich autorzy przekonują, że świadczenie usług opieki farmaceutycznej poza aptekami przez farmaceutów jest możliwe i legalne. Cóż jednak z tego skoro innego zdania jest Ministerstwo Zdrowia i Naczelna Izba Aptekarska?
Trudno zresztą odnieść wrażenie, że zachodzi w tej sytuacji pewna wewnętrzna sprzeczność. Rok temu Minister Zdrowia opublikował raport, w którego tworzeniu brali udział przedstawiciele resortu oraz NIA. Z raportu tego wynikało, że farmaceuci mają mieć możliwość świadczenia opieki farmaceutycznej w ramach indywidualnej działalności, niezwiązanej z pracą w aptece. Tymczasem zaledwie kilka tygodni temu zarówno NIA, jak i Ministerstwo Zdrowia stwierdziły, że opieka farmaceutyczna musi być jednak związana z apteką…
Co w tej sytuacji pozostaje farmaceutom, którzy chcieliby świadczyć usługi opieki farmaceutycznej nie pracując w aptece? Obserwując to co obecnie dzieje się „na rynku” wydaje się, że najlepszym wyjściem jest po prostu unikanie nazywania takich usług „opieką farmaceutyczną”. Wtedy problem znika…
©MGR.FARM
