Powyższe okoliczności uzasadniały wprowadzenie środków ochrony niezawisłości zawodowej. W art. 35 jednoznacznie wskazano, że farmaceuta samodzielnie podejmuje decyzje w zakresie sprawowania opieki farmaceutycznej oraz udzielania usług farmaceutycznych, kierując się wyłącznie dobrem pacjenta i nie jest związany w tym zakresie poleceniem służbowym. Natomiast podmiot prowadzący aptekę, punkt apteczny, dział farmacji szpitalnej albo hurtownię farmaceutyczną jest zobowiązany umożliwić farmaceucie samodzielne podejmowanie decyzji w zakresie sprawowania opieki farmaceutycznej oraz udzielania usług. Za naruszenie niezależności przepisy przewidują surową karę – cofnięcie zezwolenia. Wojewódzki inspektor farmaceutyczny może cofnąć zezwolenie, jeżeli podmiot prowadzący aptekę nie wykonuje obowiązku, o którym mowa w art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty.
Odpowiedzialność zawodowa farmaceuty
Obowiązek wynikający z art. 35 ust. 1 ustawy jest elementem prawidłowego i rzetelnego wykonywania zawodu farmaceuty. Nie wykonywanie wskazanego obowiązku stanowi podstawę do pociągnięcia farmaceuty do odpowiedzialności zawodowej na zasadach określonych w przepisach prawa.
W zakresie świadczenia usług farmaceutycznych farmaceuci korzystają z niezależności wobec właściciela apteki. Magister farmacji, po zakończeniu studiów składa ślubowanie, w którym zapewnia, że w czasie swojej zawodowej pracy „kierować się będą zawsze zasadami uczciwości i sumienia” „mając zawsze na uwadze dobro pacjenta,”. Farmaceuta to zawód zaufania publicznego.
Wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę zdrowia publicznego. Niezależność farmaceuty związana z wykonywaniem czynności zawodowych nie ma nieograniczonego charakteru – musi mieścić się w granicach prawa i w zakresie etycznych zasad wykonywania zawodu. Wiąże się ona ściśle z podejmowaniem decyzji i ponoszeniem odpowiedzialności za swoje działania. Farmaceuta, który posiada prawo wykonywania zawodu, jest samodzielny w każdej sytuacji zawodowej. W związku z rozszerzeniem zakresu zadań farmaceuty, konieczne stało się stworzenie ram prawnych umożliwiających farmaceucie pełną niezależność w związku z wykonywaniem zawodu w aptece ogólnodostępnej.
Polecenie służbowe i odmowa jego wykonania
Niezależność farmaceutów w podejmowaniu decyzji merytorycznych, opartych na przepisach prawa oraz wiedzy medycznej i farmaceutycznej, jest gwarantem prawidłowego funkcjonowania aptek oraz bezpieczeństwa pacjentów i zdrowia publicznego. Jakakolwiek forma nacisku niezgodna z art. 35 ustawy o zawodzie farmaceuty stanowi rażące naruszenie samodzielności zawodowej farmaceutów i jest działaniem prowadzonym na szkodę zdrowia i życia pacjentów. Odmowa wykonania poleceń służbowych, naruszających obowiązujące przepisy prawa w zakresie wykonywania zawodu, nie może być podstawą do wyciągania względem farmaceuty jakichkolwiek konsekwencji służbowych.
Tym samym aptekarz, pomimo złożonego oświadczenia o zachowaniu w poufności wszelkich informacji dotyczących swojego pracodawcy, w przypadku naruszenia przez tego pracodawcę przepisów prawa , ma obowiązek poinformowania właściwych organów celem wyeliminowania niewłaściwych praktyk. Należy podkreślić, iż farmaceuta jako zawód zaufania publicznego, którego głównym celem jest ochrona zdrowia publicznego zobowiązany jest przedkładać dobro pacjenta nad dobro osobiste.
Powołując się na Dyrektywę (UE) 2016/943 dotyczącą ochrony niejawnego know-how i niejawnych informacji handlowych (tajemnic przedsiębiorstwa) przed ich bezprawnym pozyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem, która ustanawia przepisy Unii Europejskiej harmonizujące krajowe przepisy prawa dotyczące ochrony przed bezprawnym pozyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem tajemnic przedsiębiorstwa wprowadza wyjątki kiedy wniosek o zastosowanie środków ogólnych, procedur i środków prawnych przewidzianych w dyrektywie zostanie oddalony, jeżeli domniemane pozyskanie, wykorzystywanie lub ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa miało miejsce w jednym z następujących przypadków:
- a) dla wykonywania prawa do wolności wypowiedzi i informacji określonego w Karcie, w tym poszanowania wolności i pluralizmu mediów;
- b) dla ujawnienia nieprawidłowości, uchybienia lub działania z naruszeniem prawa, pod warunkiem że pozwany działał w celu ochrony ogólnego interesu publicznego;
- c) ujawnienie przez pracowników swoim przedstawicielom w ramach uprawnionego pełnienia przez takich przedstawicieli ich funkcji zgodnie z prawem unijnym lub krajowym, pod warunkiem że takie ujawnienie było konieczne do pełnienia tych funkcji;
- d) celem ochrony uzasadnionego interesu uznanego w prawie unijnym lub krajowym.
Efektem dyrektywny ma być odstraszenie od nielegalnego pozyskiwania, wykorzystywania i ujawniania tajemnic przedsiębiorstwa, przy jednoczesnym poszanowaniu podstawowych praw i wolności.
Klauzula ukrywania nielegalnych działań?
Wykorzystanie lub ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa uznaje się za bezprawne w każdym przypadku, gdy bez zgody posiadacza dokonuje go osoba, która pozyskała bezprawnie tajemnicę przedsiębiorstwa, naruszyła umowę o poufności lub inny obowiązek nieujawniania tajemnicy przedsiębiorstwa, naruszyła umowny lub inny obowiązek ograniczenia wykorzystywania tajemnicy przedsiębiorstwa.
Nadużycie prawa poprzez wprowadzenie klauzul poufności zmierzające do ukrycia nielegalności działań pracodawców nie może znaleźć ochrony w świetle obowiązujących przepisów prawa krajowego oraz prawa Unii Europejskiej a osoba, która w dobrej wierze ujawni elementy stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy nie będzie ponosiła negatywnych konsekwencji prawnych.
Eliza Kwapińska
radca prawny
z: Leks.Med. Kancelaria Radcy Prawnego
