W najprostszej formie moglibyśmy powiedzieć, że recepta to pisemne polecenie lekarza, lekarza dentysty, lekarza weterynarii, pielęgniarki, położnej lub felczera dla farmaceuty – gdzie więc tkwi haczyk? Chociażby kto, kiedy, w jakiej formie, dla kogo i na co ową receptę może wystawić. Recept lekarskich nie ma potrzeby omawiać, bowiem z tą stykamy się od lat, warto przyjrzeć się temu, co pojawia się za pierwszym stołem stosunkowo niedługo.
- Więcej na temat recept znajdziesz w serwisie rx.edu.pl.
Recepta farmaceutyczna
Wydawać by się mogło, że o tej formie recepty wiemy, bo dotyczy nas samych. Zgodnie z podstawą prawną ma ją prawo wydać farmaceuta posiadający PWZ w stanie zagrożenia życia pod postacią najmniejszego opakowania dopuszczonego do obrotu w Polsce. Przesłankę do skorzystania przez farmaceutę z uprawnienia do wydania bez recepty lekarskiej leku stanowi więc wystąpienie sytuacji nagłego zagrożenia życia pacjenta. Natomiast uprawnienie do samodzielnego wypisania recepty farmaceuta uzyskuje, gdy powstanie stan nagłego zagrożenia zdrowia pacjenta. W czym tkwi problem? Nigdzie nie odnajdujemy wskazówek, jakie sytuacje należy kwalifikować jako zagrażające życiu bądź zdrowiu pacjenta. A to sprawia, że farmaceuci boją się korzystać z tego uprawnienia.
Dodatkową ciekawostką jest fakt, że boimy się wystawić receptę farmaceutyczną w systemie, nie mówiąc już o formie papierowej – a do takiej również przysługuje nam prawo, w sytuacji, jeśli:
- nie ma dostępu do systemu teleinformatycznego
- nie zna tożsamości osoby, której wystawia receptę
- jest obywatelem innego państwa UE, który pracuje w Polsce tymczasowo i okazjonalnie.
Recepta weterynaryjna
W przypadku tego rodzaju recepty warto podkreślić fakt, że powinna ona zostać wypisana, gdy brak jest preparatu leczniczego weterynaryjnego dopuszczonego do obrotu. Wtedy lekarz weterynarii ma możliwość wystawienia recepty na produkty lecznicze lub leki recepturowe, które przeznaczone są dla ludzi, a mogą być stosowane w terapii zwierząt. W przeciwieństwie do recepty farmaceutycznej, recepta weterynaryjna może także zawierać polecenie wydania preparatu zawierającego środek odurzający lub substancję psychotropową. W przypadku takich preparatów na blankiecie recepty może być przepisany tylko jeden lek, a ilość substancji czynnej musi być dodatkowo wyrażona słownie.
Co jednak, jeśli z takiej recepty ma skorzystać nie zwierzę, a weterynarz? Dopuszcza się wystawianie przez lekarza weterynarii recept, jeżeli nabyte w ten sposób produkty lub leki zostaną użyte przez wystawiającego receptę lekarza weterynarii wyłącznie przy wykonywaniu przez niego praktyki lekarsko-weterynaryjnej, na recepcie wystawiający dokona adnotacji „do użytku własnego” („ad usum proprium”), zapas w ten sposób nabytych produktów lub leków nie przekracza ich 14-dniowego średniego zużycia. Jednakże przepis nie odnosi się do dawkowania z recepty, tylko do średniego 14-dniowego zużycia, co jest trudne do weryfikacji z poziomu apteki…
Recepta pielęgniarska
Ostatnią wartą do przeanalizowania receptą jest tzw. recepta pielęgniarska. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2015 r. w sprawie recept wystawianych przez pielęgniarki i położne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1589) pięć lat temu te dwie grupy zawodowe po raz pierwszy otrzymały prawo wystawiania recept. Jako osoby wystawiające recepty uznano pielęgniarkę i położną, o której mowa w art. 15a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej. Zgodnie z art. 15a ust. 1 wspomnianej UStawy, w ramach samodzielnego wykonywania świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych pielęgniarka i położna posiadające dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia na kierunku pielęgniarstwo lub położnictwo oraz pielęgniarka i położna posiadające tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa mają prawo samodzielnie:
- ordynować leki zawierające określone substancje czynne, z wyłączeniem leków zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe, oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, w tym wystawiać na nie recepty,
- ordynować określone wyroby medyczne, w tym wystawiać na nie zlecenia albo recepty
Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na dwa rodzaje recept pielęgniarskich, są to recepty pielęgniarskie:
- ordynujące – gdzie osoba uprawniona ordynuje leki zgodnie ze swoją wiedzą medyczną
- kontynuacyjne – gdzie osoba uprawniona przepisuje leki w ramach kontynuacji leczenia rozpoczętego przez lekarza
Papierowa recepta pielęgniarska ordynująca posiada w kodzie recepty przedostatnią cyfrę „5”, zaś kontynuacyjna „6”. Recepta elektroniczna ma słowną adnotację „kontynuacja” w przypadku recept kontynuacyjnych.
Lekami, które pielęgniarki i położne mogą przepisywać na kontynuacje są wszystkie leki za wyjątkiem leków bardzo silnie działających (wykaz A), psychotropowych oraz narkotycznych. Leki, które pielęgniarki i położne mogą ordynować są określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne – nalezą do nich:
- leki przeciwwymiotne
- leki przeciwzakaźne do stosowania miejscowego
- ginekologiczne leki przeciwzakaźne
- leki stosowane w niedokrwistości
- leki przeciwzakaźne stosowane w chorobach ucha i zatok
- leki przeciwzakaźne stosowane w chorobach dróg moczowych
- leki przeciwzakaźne stosowane w chorobach przyzębia i tkanki okostnej
- leki przeciwzakaźne stosowane w chorobach skóry
- środki znieczulające działające miejscowo
- leki przeciwbólowe
- anksjolityki
- leki przeciwpasożytnicze
- leki rozszerzające oskrzela
- Witaminy
- płyny infuzyjne
- środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego
- wyroby medyczne:
- paski diagnostyczne do oznaczania glukozy we krwi
- opatrunki
- środki absorpcyjne
Co ciekawe, pielęgniarki i położne mają prawo także wystawiać recepty na leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne w trybie indywidualnym – w ramach praktyk zawodowych, ale też pro familia/ pro auctore. Będą to wtedy recepty w formie papierowej. Recepty w postaci papierowej będą wystawiały również pielęgniarki lub położne, którzy są obywatelkami jednego z krajów UE i czasowo wykonują swój zawód w Polsce.
