Umowa o pracę jest formą „klasyczną”, zawieraną na podstawie Kodeksu pracy (stosunek pracy). Kodeks pracy nazywa taką osobę „pracownikiem”. Poprzez jej nawiązanie pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Pomimo że w samym Kodeksie pracy funkcjonuje domniemanie stosunku pracy, tj. nawet jeżeli umowa nie jest nazwana umową o pracę, może być tak traktowana, jeżeli spełnia wymienione wcześniej warunki, to w orzecznictwie przyjmuje się jednak szerokie rozumienie stosunku pracy, przez co należy szczegółowo badać wszystkie elementy składające się na warunki pracy.
Inaczej jest w przypadku umów cywilnoprawnych, które funkcjonują w ramach prawa cywilnego. Prawo to opiera się na zasadzie równości stron, tzn. przyjmuje się założenie, że obie strony (przedsiębiorca-apteka i farmaceuta) są wobec siebie równe i mogą swobodnie ustalać zasady współpracy. W przypadku umów o pracę zasadnicza część reguł jest z góry określona przez przepisy, takie jak czas pracy, urlop, czas odpoczynku itd., w umowach cywilnoprawnych jest to określane indywidualnie. Inaczej jest również uregulowana kwestia odpowiedzialności finansowej oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej (pracowniczej).
B2B natomiast jest szczególną formą, gdzie farmaceuta zakłada działalność gospodarczą (staje się firmą) i jako firma nawiązuje współpracę z inną firmą. W takiej formie jest już całkowita swoboda w regulowaniu zasad współpracy. Jest to współpraca pomiędzy przedsiębiorcami.
Czy zawód farmaceuty jest „wolnym zawodem”?
„Wolność zawodu” oznacza m.in. posiadanie wysokich kwalifikacji, swobodę w wykonywaniu czynności zawodowych i ponoszeniu za nie odpowiedzialności zawodowej oraz realizację określonej misji społecznej. Konieczne jest również uzyskanie pozwolenia od państwa (samorządu zawodowego/uniwersytetu) do jego wykonywania. Zawód farmaceuty można więc zaliczyć do wolnych zawodów, jednak należy pamiętać, że gros czynności zastrzeżonych jest do wykonywania wyłącznie w aptekach. Ma to również przejaw w pewnym rozróżnieniu pojęciowym aptekarzy i farmaceutów.
Formy zatrudniania farmaceutów
Przepisy prawa nie regulują zasad pracy w aptece. Teoretycznie przynajmniej możliwe są więc wszystkie wymienione wyżej formy, niezależnie czy mówimy o kierowniku apteki, czy też o farmaceucie. Zgodnie z orzecznictwem sądowym „sposób, w jaki przepisy Prawa farmaceutycznego określają zakres obowiązków kierownika apteki (art. 88 ust. 5 Prawa farmaceutycznego) lub sposób organizacji wykonywanych w aptece czynności, nie przesądza o tym, aby stosunek prawny pomiędzy kierownikiem a prowadzącym aptekę musiał być stosunkiem pracy” (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 323/07). Sąd odwołał się równocześnie do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wzoru prowadzenia ewidencji zatrudnionych w aptece farmaceutów i techników farmaceutycznych, w którym należy wymienić również osoby zatrudnione na innej podstawie niż umowa o pracę „w konsekwencji, skoro Prawo farmaceutyczne jednakowo posługuje się pojęciem «zatrudnienia» w stosunku do kierowników aptek i personelu specjalistycznego (por. treść art. 99 ust. 4a oraz art. 89e ust. 1 i art. 90), nie określając, o jaki w tym wypadku rodzaj stosunku prawnego chodzi, a powołane wyżej rozporządzenie dopuszcza zatrudnienie na innej podstawie niż umowa o pracę, uzasadniony jest wniosek, że termin «zatrudnienia», użyty w przepisach ustawy, nie może oznaczać wyłącznie zatrudnienia w ramach stosunku pracy, i to zarówno w odniesieniu do kierowników aptek, jak i personelu specjalistycznego”.
Należy przy tym jednak pamiętać, że do wykonywania funkcji kierownika apteki konieczne jest posiadanie pięcioletniego doświadczenia pracy zawodowej. Przy ustaleniu takiego stażu pracy niezależnie od formy zatrudnienia z umowy musi wynikać, że wykonywano pracę w wymiarze określonym w prawie pracy, tj. 40 godzin tygodniowo (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 1389/07).
Najbardziej problematyczny jest przypadek zawierania umów z kierownikiem apteki (w szczególności) albo z farmaceutą prowadzącymi działalność jako odrębny przedsiębiorca (B2B).
W ww. wyroku z dnia 19 września 2007 r. organy inspekcji farmaceutycznej zakwestionowały taką umowę. Wskazano, że zawarcie umowy przez przedsiębiorcę prowadzącego aptekę z innym przedsiębiorcą w praktyce oznacza cesję (tzn. przeniesienie ogółu praw i obowiązków) zezwolenia na prowadzenie apteki na inny podmiot, co jest niedozwolone przez prawo. Sąd nie zgodził się z tą argumentacją, twierdząc, że przepisy Prawa farmaceutycznego znacząco szerzej definiują rolę apteki, wskazując, że podmiot prowadzący aptekę m.in. zaopatruje ją w produkty lecznicze, przechowuje je oraz wydaje i sprzedaje we własnym imieniu, prowadzi dokumentację finansową i rozlicza się ze swojej działalności. Nawet więc nawiązanie współpracy z innym przedsiębiorcą nie prowadzi do zrzeczenia się prowadzenia apteki, gdyż kierownik apteki zatrudniony w ramach współpracy B2B wykonuje co prawda swoje obowiązki „we własnym imieniu”, jednak „na rachunek zlecającego”, co oznacza, że to przedsiębiorca posiadający zezwolenie na prowadzenie apteki ponosi ryzyko gospodarcze prowadzenia apteki.
