Czy zawsze w powiecie z siedzibą w miejsce o wielości nie większej niż 40 tysięcy mieszkańców wyznaczenie dyżurów aptecznych jest obowiązkowe?
Nie zawsze, a tylko jeśli nie są spełnione gwarancje, o których mowa w nowym art. 94 ust. 3 zdanie pierwsze Prawa farmaceutycznego.
Skąd władze powiatu mają wiedzieć, czy istnieje potrzeba wyznaczenia dyżurów na terenie powiatu?
Zarząd powiatu powinien przeprowadzić analizę zaspokajania potrzeb, o której mowa w art. 94 ust. 9 pkt 3 Prawa farmaceutycznego. Jakkolwiek wprost jest o niej mowa tylko w tym przepisie, to nie oznacza to, że wyłącznie w sytuacji opisanej tym przepisem (chęć nieobowiązkowego wyznaczenia dyżurów w powiecie z siedzibą w mieście większym niż 40 tysięcy mieszkańców, lub wyznaczenia ponadnormatywnych godzin dyżurowania) tę analizę należy stosować.
Analiza ta ma stanowić podstawę ustalenia potrzeby albo wręcz konieczności wyznaczenia dyżurów w danym powiecie, a zatem tym bardziej trzeba ją przeprowadzić w sytuacji opisanej w art. 93 ust. 3 Prawa farmaceutycznego, tj. w powiecie z siedzibą w mieście mniejszym niż 40 tysięcy mieszkańców.
Jej efektem w tych jednostkach będzie wyznaczenie dyżurów – jeżeli analiza wykaże brak gwarancji opisanych w przywołanym wyżej przepisie albo ustalenie braku konieczności wyznaczenia dyżurów – o ile omawiana analiza wykaże spełnianie ww. gwarancji.
Ustawodawca nie określił natomiast sposobu przeprowadzania tej analizy, z czego wniosek, że dopuszczalne są różne metody jej przeprowadzania, byleby były zgodne z prawem i pozwoliły na postawienie wniosków co do ww. gwarancji.
Natomiast podstawowym i nieodzownym elementem tej analizy musi być przegląd przekazywanych zgodnie z nowymi przepisami Prawa farmaceutycznego (w określony sposób, w określonych terminach) rozkładami pracy aptek ogólnodostępnych, które przekazywane mają być przez podmioty prowadzące apteki na terenie danego powiatu.
Czy fakultatywność wyznaczenia dyżurów aptecznych jest równoznaczna z brakiem obowiązku ich finansowania ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia?
Nie. Dyżury wyznaczone zgodnie z ustawą, nie tylko w powiecie z siedzibą w mieście nie większym, niż 40 tysięcy mieszków (art. 94 ust. 3 Prawa farmaceutycznego) ale również w powiecie z siedzibą w mieście większym niż 40 tysięcy mieszkańców (art. 94 ust. 9 pkt 3 lit. a) będą finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, przy czym – w tym ostatnim przypadku fakultatywne wyznaczenie dyżurów musi być faktycznie uzasadnione, a zatem wyznaczenie to musi być poprzedzone analizą poziomu zaspokajania potrzeb w powiecie przeprowadzoną przez zarząd powiatu.
Natomiast finansowanie ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia nie będzie dotyczyło dyżurowania w ponadnormatywnym wymiarze w zakresie czasu dyżurowania (art. 94 ust. 9 pkt 3 lit. b).
Nie będzie również finansowane dyżurowanie kilku aptekom, jeżeliby czas ich dyżurowania nakładał (dublował) się.
Czy dyżur w porze nocnej musi być pełniony również w dzień wolny od pracy?
Tak. Zgodnie z uzasadnieniem ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw, która do Prawa farmaceutycznego wprowadziła nowe zasady dotyczące dyżurów aptecznych, pełnienie dyżuru w dzień wolny od pracy nie wyłącza konieczności pełnienia dyżuru w porze nocnej.
Innymi słowy, konieczność (zakładając, że ona formalnie występuje) pełnienia dyżuru w porze nocnej obejmuje również dzień wolny od pracy, a zatem w tym dniu musi być pełniony zarówno „dyżur w dzień wolny od pracy” oraz „dyżur w porze nocnej” tak, jak je opisuje ustawa Prawo farmaceutyczne.
Powyższe nie jest jednak równoznaczne z tym, że w owym dniu wolnym od pracy oba rodzaje dyżuru musi pełnić ta sama apteka, albowiem nowe przepisy Prawa farmaceutycznego nie nakładają obowiązku pełnienia dyżurów przez wyłącznie 1 aptekę ogólnodostępną, a jedynie zobowiązują do pełnienia danego dyżuru 1 aptekę w danym momencie, albo mówiąc bardziej precyzyjnie – 1 dyżuru danego rodzaju (jednego z dwu rodzajów dyżurów) w danym dniu.
Innymi więc słowy, w przypadku ustanowienia przez władzę wykonawczą powiatu dyżurów, w każdy dany dzień roboczy zrealizowany ma być dyżur nocny w wymiarze 2 pełnych godzin zegarowych (które dwie godziny w przedziale pomiędzy 19.00 a 23.00 to będą, jest to bez znaczenia – pozostawia się to do wyboru zarządu powiatu w sposób najlepiej odpowiadający lokalnym mieszkańcom), zaś w dzień ustawowo wolny od pracy zrealizowane mają być oba rodzaje dyżuru, czyli „dyżur w dzień wolny od pracy” w wymiarze 4 pełnych godzin zegarowych (znów –które dwie godziny w przedziale pomiędzy 19.00 a 23.00 to będą, jest wyborem władz powiatu) oraz „dyżur w porze nocnej”.
A zatem inaczej niż w każdy dzień roboczy (w którym dyżur ma trwać 4 godziny), w każdy dzień ustawowo wolny od pracy dyżur ma wynieść sumarycznie 6 pełnych godzin zegarowych (4 godziny + 2 godziny), ale nie musi ich zrealizować jedna i ta sama apteka ogólnodostępna, a z punktu widzenia przepisów mogą to być równie dobrze dwie różne apteki (przy czym czy byłoby to rozwiązanie optymalnie dogodne dla mieszkańców danego powiatu, pozostawia się ocenie i decyzji zarządu tego powiatu).
Czy uchwała zarządu powiatu w sprawie dyżurów aptecznych musi dotyczyć wyłącznie jednej apteki?
Nie. Możliwe jest powierzenie pełnienia dyżurów więcej niż 1 aptece. Nowe przepisy Prawa farmaceutycznego należy rozumieć i interpretować w taki sposób, że dyżur mogą pełnić np. dwie albo trzy apteki ogólnodostępne, nie zaś, że może je pełnić tylko 1 apteka w ogóle.
Wymogiem jest jedynie, by pełnione dyżury nie nachodziły na siebie, a były pełnione naprzemiennie (rotacyjnie) w taki sposób, aby łącznie sumowały się do pełnej liczby godzin dyżuru w porze nocnej oraz dyżuru w dzień wolny od pracy w wymiarze wymaganym przez ustawę Prawo farmaceutyczne.
W świetle wymogu, iż komunikacja na linii władze powiatu – podmiot prowadzący aptekę ma odbywać się drogą komunikacji elektronicznej, co w sytuacji, jeżeli informacje zgromadzone w rejestrze aptek nie zawierają danych o adresach e-mail podmiotów prowadzących apteki, a jedynie samych aptek?
Należy wskazać, że to nie władze (zarząd) powiatu inicjują cały proces odnoszący się do wyznaczania dyżurów aptecznych, tylko podmioty prowadzące na terenie powiatu apteki ogólnodostępne.
Podmioty te bezwarunkowo i bezwzględnie mają obowiązek przekazywać w określony sposób (drogą elektroniczną właśnie) i w określonych terminach (zasadniczo do 30 października danego roku, przy czym po raz pierwszy – w 2024 r. do końca stycznia tegoż roku) rozkład pracy prowadzonych przez siebie aptek ogólnodostępnych.
Podmiot ów przekazuje rozkład pracy dla wszystkich prowadzonych przez siebie aptek na terenie danego powiatu.
Jeżeli więc władze powiatu otrzymują od podmiotu prowadzącego aptekę/apteki ogólnodostępne rozkłady z danego adresu e-mail, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby zwrotnie zarząd powiatu komunikował się z pomiotem w dalszych sprawach określonych ustawą z wykorzystaniem tego samego adresu poczty elektronicznej podmiotu prowadzącego aptekę/apteki. W tym sensie przewidziany w nowych przepisach Prawa farmaceutycznego sposób komunikacji jest jak najbardziej obustronny.
