Czy w świetle nowego art. 94 ust. 7 pkt 1 zarząd powiatu musi wyznaczyć do dyżurowania aptekę zapewniającą wszystkie wymienione w tym potrzeby mieszkańców powiatu tj. asortyment w zakresie zaopatrzenia w produkty lecznicze, w tym leki recepturowe, wyroby medyczne oraz pozostałe produkty aptek ogólnodostępnych oraz w zakresie świadczenia usług farmaceutycznych i sprawowania opieki farmaceutycznej?
Niekoniecznie. Przepis ten nie oznacza bynajmniej, że wyznaczona może być wyłącznie apteka spełniająca kumulatywnie i bezwzględnie wszystkie wymienione elementy. Trudne do wyobrażenia byłoby dyskwalifikowanie apteki ogólnodostepnej, jako potencjalnego kandydata do dyżurów, tylko dlatego, że np. nie jest zaopatrzona np. w środki pielęgnacyjne czy innego rodzaju asortyment inny niż ściśle lekowy, podczas gdy jest świetnie zaopatrzona w leki.
Jeśli chodzi o leki recepturowe, dobrze by było, by wyznaczana do dyżurów apteka była to apteka, w której realizuje się recepturę, natomiast nie jest to warunek sine qua non. Należy bowiem zauważyć, że po pierwsze nie każda apteka, jako taka, ma obowiązek sporządzania leków recepturowych, co wynika z przepisów wprowadzających Prawo farmaceutyczne. Po wtóre zaś, nawet jeżeli apteka zajmuje się recepturą, to i tak nie musi jej sporządzać ekspresowo albo tym bardziej posiadać leki recepturowe dostępne „od ręki”, co zresztą kłóciłoby się z ideą tego rodzaju leków jako sporządzanych na podstawie przepisu lekarza, więc z definicji nie przygotowuje się ich na zapas.
Poza tym, nawet w sytuacji sporządzenia leku recepturowego z odroczeniem, uznaje się zapewnienie do niego dostępności przez aptekę, o ile apteka ta sporządzi lek w terminie ustalonym z pacjentem (vide art. 95 ust. 3 Prawa farmaceutycznego).
Jeśli więc chodzi o leki recepturowe, w nowych przepisach bardziej chodzi o to, by na podstawie wcześniej dostarczonej do apteki recepty, potencjalnie możliwie było odebranie sporządzonego na jej podstawie leku np. również w godzinach nocnych, jeżeli taką pacjent miałby wolę albo potrzebę i tak zostało z nim ustalone.
Jeśli chodzi o świadczenia opieki farmaceutycznej, to jej sprawowanie również nie jest koniecznością w procedurze typowania apteki do dyżurów, co jest logiczne, skoro tego rodzaju opieka jest jeszcze instrumentem rozwojowym.
Innymi więc słowy, władze wykonawcze powiatu nie tyle mają wyznaczyć aptekę, która łącznie zapewnia wszystkie ww. świadczenia, usługi, opiekę, etc., a jedynie brać fakt ich ew. realizowania pod uwagę w dokonywanym przez siebie typowaniu apteki do dyżurowania, kierując się wytyczną, że im bardziej kompleksowy wachlarz świadczeń dostępnych w aptece, tym lepiej, ponieważ dzięki temu apteka ma większy potencjał, by w maksymalnym możliwym zakresie zaspokajać potrzeby miejscowej ludności.
Czy można wyznaczyć dyżury w taki sposób, aby zaczynały się i kończyły nie o równych godzinach? Czy można sfinansować tak wyznaczone dyżury?
Nie. Tylko za dyżur nocny wyznaczony zgodnie z ustawą (np. w przypadku dyżuru w porze nocnej 2 nieprzerwane pełne godziny zegarowe dyżuru wykonywane pomiędzy godzinami 19.00 a 23.00 danego dnia) Narodowy Fundusz Zdrowia zapłaci z własnych środków. Przy czym, to zarząd powiatu ma swobodę zdecydowania, które godziny wyznaczy, tzn. czy będą to godziny 19.00-21.00, 20.00-22.00, czy też 21.00-23.00 zależy od uznania władz powiatu.
Dyżury powinny rozpoczynać się i kończyć o równych godzinach.
W jakich sytuacjach to powiat będzie finansował dyżury apteczne?
Powiat sfinansuje dyżury pełnione w ponadnormatywnym wymiarze czasowym (art. 94 ust. 9 pkt 3 lit. b) albo w przypadku wyznaczenia więcej niż 1 apteki ogólnodostepnej do dyżurowania w sposób nakładający się na siebie – w zakresie nadmiarowym, czyli nie zapłaci drugiej i kolejnej aptece.
Czy można wyznaczyć dyżury w wymiarze godzinowym mniejszym niż to przewiduje ustawa?
Nie można, gdyż takie wyznaczenie dyżurów nie wypełni wymogów określonych w Prawie farmaceutycznym.
W istocie dyżury określone w definicjach ustawowych Prawa farmaceutycznego są co do swego wymiaru sztywne – ani minimalne, ani maksymalne.
Dlaczego powiat nie może wyznaczyć dłuższych godzin dyżurowania, niż to wynika z ustawy?
Takie ograniczenie nie wynika z ustawy. Zarząd powiatu może to uczynić, ale w zakresie, w jakim czas dyżuru wykracza ponad wymóg ustawowy, nie zostanie sfinansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Co w sytuacji, jeżeli w trakcie danego roku pierwotna sytuacja z brakiem potrzeby wyznaczania dyżurów ulegnie zmianie i potrzeba taka zaistnieje? Czy można wyznaczyć dyżur na niepełny rok kalendarzowy?
W takim przypadku dopuszcza się, by w trakcie roku kalendarzowego wydać uchwałę na niepełny rok kalendarzowy – obowiązującą do jego końca, tj. 31 grudnia.
Wprawdzie nowe przepisy Prawa farmaceutycznego nie adresują wprost tego zagadnienia, ale nie wydają się również wprost stać takiemu rozwiązaniu na przeszkodzie. W omawianej scenariuszu tak wyznaczone dyżury powinny zostać sfinansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, z uwzględnieniem tego, że wyznaczenie takie nie może być bezpodstawne – konieczność w tym zakresie musi być obiektywna, poprzedzona stosowną analizą.
Za rozwiązaniem tym przemawia to, że w przepisach art. 19 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw, w okresie przejściowym zastosowano wyjątkowo odejście od wydawania uchwały na cały pełny rok kalendarzowy na rzecz uchwały na okres niepełnego roku – do końca 2024, jak również w art. 94 ust. 21 Prawa farmaceutycznego, który pozwala na to, by w trakcie roku kalendarzowego wyznaczyć do pełnienia dyżurów inną aptekę ogólnodostępną, niż pierwotnie wyznaczona, która z przyczyn losowych utraciła możliwość pełnienia powierzonych jej dyżurów.
Nie ma powodów, by w analizowanej sytuacji nie móc zadziałać w sposób analogiczny, z ta różnicą, że w tamtym przypadku zachodzi zmiana już przyjętej uchwały, podczas gdy w analizowanym – wydanie uchwały w ogóle.
