REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Jak określić termin ważności leku recepturowego?

19 września 2019 10:24

Każda apteka, która została otwarta po 2002 roku ma obowiązek posiadania receptury, w której farmaceuci winni są wykonywać leki recepturowe. Jednakże są one coraz rzadziej spotykaną postacią preparatów, jakie są przepisywane przez lekarzy pacjentom. Dlaczego tak się dzieje?

Ustalanie ceny leku recepturowego przez aptekę poprzez doliczanie 8% stawki podatku VAT, jest działaniem zgodnym z obowiązującym porządkiem prawnym (fot. Shutterstock)
Istotną kwestią wpływającą na termin ważności leku recepturowego jest trwałość postaci farmaceutycznej (fot. Shutterstock)

Na rynku farmaceutycznym istnieje coraz więcej leków gotowych, których trwałość jest znacznie większa niż leków recepturowych. Jednak dzięki zastosowaniu w farmakoterapii leków recepturowych można dopasować skład danego preparatu do potrzeb terapeutycznych pacjenta. Istotne w tym przypadku jest jednak to, aby umieć określić ich terminy przydatności i tą stosowną informację przekazać pacjentowi (czytaj również: NFZ: Pielęgniarki nie mogą przepisywać leków recepturowych).

Więcej na temat leków recepturowych znajdziesz w serwisie RECEPTURA.PL.

REKLAMA

Czynniki wpływające na termin przydatności leków recepturowych

Przy określaniu terminu przydatności do użycia leków recepturowych należy wziąć pod uwagę kilka czynników. Po pierwsze należy sprawdzić termin ważności poszczególnych surowców farmaceutycznych wchodzących w ich skład. Przy tym należy również uwzględnić warunki ich przechowywania, a także interakcje w jakie mogą wzajemnie wchodzić.

REKLAMA

Istotną kwestią wpływającą na termin ważności leku recepturowego jest trwałość postaci farmaceutycznej. Kiedy dojdzie do zmian fizykochemicznych leków recepturowych (np. nastąpi zmętnienie roztworu, wytrącą się grudki w maści), termin przydatności leku recepturowego ulegnie skróceniu (czytaj również: Lek recepturowy w 15 minut? 4000 zł kary dla apteki…).

Kolejną sprawą, o której nie należy zapominać są interakcje zachodzące w sferze farmaceutycznej. Są to zmiany, które powstają już w trakcie terapii daną substancją leczniczą, np. w wyniku jej rozcieńczenia, czy interakcji z innym lekiem stosowanym przez pacjenta.

Na jakiej podstawie ustalić termin przydatności leku recepturowego? 

Jedynym dokumentem który reguluje sposób ustalania terminu przydatności do użycia leków recepturowych w Polsce, jest Farmakopea XI. Zaleca ona wykonanie tej czynności dla wszystkich sporządzanych w aptece leków recepturowych. Okres ten może ustalić tylko i wyłącznie farmaceuta sporządzający lek recepturowy lub farmaceuta nadzorujący ich wykonywanie. Dokonuje tego na podstawie swojej wiedzy, doświadczenia, oraz danych, które zawarte są w Farmakopei XI ,bądź w oparciu o inną dostępną literaturę (czytaj również: Leki recepturowe pomocne także w schorzeniach kardiologicznych).

Przykładowe sposoby określenia terminu przydatności dla poszczególnych postaci leków recepturowych, znajdują się poniżej:

REKLAMA
  1. Proszki: ich termin przydatności do użycia wynosi maksymalnie 3 miesiące lub jeśli data ważności jednego z surowców farmaceutycznych upływa szybciej, to wtedy wybieramy ten termin. Gdy proszki są wykonywane z leku gotowego (np. tabletek) wtedy wyznaczamy termin przydatności proszków jako maksymalnie ¼ czasu, który pozostał do upłynięcia terminu ważności gotowego produktu leczniczego lub maksymalnie 3 miesiące- wtedy wybieramy termin, który upłynie szybciej, np. lek recepturowy wykonano 01.09.2019 r.,  a data ważności leku gotowego, z którego został wykonany mija 31.12.2019 r. to termin przydatności leku recepturowego wyznacza się na 30.09.2019 r. Ponadto, dla proszków nie zawierających substancji higroskopijnych, które przechowywane są w pojemnikach chroniących przed wilgocią termin przydatności do użycia można określić na 30 dni. Istotna jest kwestia aby proszki były przechowywane w suchym i chłodnym miejscu o niskiej wilgotności.
  2. Czopki, globulki, pręciki: Termin przydatności do użycia tych leków recepturowych określa się na 30 dni, jednak tylko i wyłącznie wtedy, gdy są one przechowywane w temp. 2-8 °C
  3. Roztwory: w wypadku wykonania leku recepturowego tylko i wyłącznie z substancji pro receptura, to tak samo jak w przypadku proszków jako termin przydatności do użycia przyjmuje się 3 miesiące, lub termin upływającej daty ważności któregoś z surowców farmaceutycznych, z których powstał ten lek. W przypadku użycia gotowej substancji leczniczej do wykonania leku recepturowego, okres przydatności do użycia roztworów określa się jako 25% czasu, jaki pozostał do upłynięcia terminu ważności leku gotowego lub 3 miesiące, w zależności, który termin upłynie szybciej, np. lek recepturowy wykonano 01.09.2019 r., data ważności leku gotowego to 28.02.2021 r., wtedy termin przydatności leku recepturowego wynosi 3 miesiące.

Można również przyjąć, że dla płynnych postaci leków, które są przechowywane w temp. 2-8 °C, termin przydatności do użycia określa się na 14 dni, a dla tych, które są przechowywane w temp. do 25 °C na 7 dni. Natomiast, roztwory spirytusowe, przechowywane w szczelnie zamkniętych opakowaniach, w których zawartość etanolu 96% stanowi więcej niż ⅕ objętości roztworu, okres przydatności do użycia określa się na 3 miesiące. Jednak, gdy zawartość etanolu o takim stężeniu jest mniejsza niż ⅕ objętości sporządzanego roztworu, to okres przydatności do użycia przyjmuje się jako 1 miesiąc (czytaj również: Witaminy w recepturze, czy na pewno dobrze je odważasz?).

Sprawdź także: Kalkulator etanolu

  1. Mieszanki: Dla mieszanek, które są przechowywane w temp. 2-8 °C, termin przydatności do użycia określa się jako 7 dni. Jest on taki krótki ze względu na to, że mieszanki często zawierają w swoim składzie syropy i ekstrakty roślinne, które tworzą środowisko sprzyjające rozwojowi mikroorganizmów w roztworze.
  2. Zawiesiny: Dla zawiesin, które zostały sporządzone na bazie wody, okres przydatności do użycia określa się na 7 dni, przy przechowywaniu ich w temp 2-8 °C. Natomiast, gdy zawiesina została sporządzona na bazie etanolu to okres ten można określić na 30 dni.
  3. Maści, emulsje, pasty: Określenie ich terminu przydatności do użycia jest bardzo trudne. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt wykorzystywania do ich sporządzenia różnych podłoży, a także częstym wykorzystywaniu jako surowca farmaceutycznego wody. Najdłuższy okres przydatności do użycia wykazują maści wytworzone na podłożach węglowodorowych (wazelina biała, wazelina żółta) oraz te, które nie posiadają w swoim składzie wody. FP XI określa okres przydatności tego typu leków recepturowych na 30 dni, bądź na wyznaczony przez lekarza okres terapii, w zależności od tego który upłynie szybciej.
  4. Krople do oczu: Termin przydatności do użycia kropli do oczu, które nie zawierają konserwantów określa się na 24 h od otwarcia butelki, a dla kropli zawierających konserwanty na 7 dni. Gdy butelka kropli do oczu nie zostanie otwarta, ich termin przydatności do użycia określa się na 28 dni. Termin przydatności do użycia maści do oczu jest zróżnicowany w zależności od tego czy zawierają w swoim składzie wodę. Jeśli ją posiadają w swoim składzie to ich okres przydatności do użycia określa się na 7 dni, a jeśli jej nie zawierają to na 28 dni od dnia otwarcia tubki.

Określenie przydatności do użycia leków recepturowych jest niezwykle trudne. Patrząc na mnogość czynników, które mogą wpływać na ten okres, można stwierdzić, że nie zawsze w jednoznaczny sposób jesteśmy w stanie go określić. Niezwykle istotne jest nasze doświadczenie, ciągłe poszerzanie wiedzy oraz korzystanie z mnogiej ilości literatury, która porusza te kwestie. Wtedy będziemy w stanie przekazać pacjentowi informacje, które zapewnią osiągnąć jak najlepszy efekt terapeutyczny (czytaj również: Ile leków recepturowych wykonały apteki w 2018 roku? Dane zaskakują…).

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

5 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Czy zamieszczacie na sygnaturze datę ważności leku?
nigdy mi się nie zdarzło, ale staram się informować ustnie
Ostatnio, wydając lek recepturowy, widziałam na sygnaturce, adnotację o przechowywaniu maści w zakresie temp.od 2 - 8 st. C. Taki nawyk pewnie został dziewczynom, po tym jak ŚWIF zalecił.trochę bezpodstawnie, sporządzanie protokołów z wykonania leku recept.
Coraz rzadziej spotykana postać leku??? Zapraszam do mnie! Apteki dookoła odsyłają pacjentów, a u mnie jeden technik jest przez 60-80% czasu wyłączony z obsługi za pierwszym stołem bo kręci maściulki. To nie jest rzadka postać leku! To są ogromne ilości!

Powiązane artykuły

Zmiany w raportowaniu leków recepturowych Zmiany w raportowaniu leków recepturowych

Od 1 czerwca zmienia się zakres danych raportowanych do NFZ, dotyczących refundowanych leków gotowyc...

Wydanie w aptece surowca farmaceutycznego nie będzie refundowane Wydanie w aptece surowca farmaceutycznego nie będzie refundowane

Nie podlega refundacji sprzedaż jednoskładnikowych oraz wieloskładnikowych surowców farmaceutycznych...

Płaca minimalna wzrośnie, więc ceny leków też… Płaca minimalna wzrośnie, więc ceny leków też…

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaproponowało podniesienie minimalnego wynagrodzen...

REKLAMA

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz