REKLAMA
pt. 13 maja 2022, 09:38

Po zmianach w przepisach wzrosła liczba recept farmaceutycznych

Od 2020 roku w Polsce farmaceuci mają prawo wypisywać recepty we wszystkich sytuacjach zagrażających zdrowiu – nie tylko tych nagłych. Polscy naukowcy postanowili sprawdzić, jak ta zmiana wpłynęła na liczbę wystawianych przez nich recept. W badaniu dokonano analizy raportów po kontrolach WIF z 842 aptek.

W polskich aptekach dostępne są leku OTC (bez recepty) zawierające kodeinę. Należą one do grupy III-N (fot. Shutterstock)
Zmiana przepisów dotyczących recept farmaceutycznych sprawiła, że farmaceuci zaczęli wystawiać ich więcej w czasie pandemii (fot. Shutterstock)

W 2020 roku po nowelizacji Prawa farmaceutycznego w trakcie pandemii COVID-19 odnotowano gwałtowny wzrost liczby wypisanych recept w aptekach. Wcześniej farmaceuci mogli wystawiać recepty farmaceutyczne tylko w sytuacjach „nagłego zagrożenia zdrowia pacjenta”. Zapis ten budził wiele wątpliwości bo określenie „nagłe w polskim prawie farmaceutycznym termin nie zostało niedokładnie zdefiniowane. Kolejnym ograniczeniem była też możliwość wydania na receptę farmaceutyczną najmniejszego dostępnego opakowania danego leku.

1 kwietnia 2020 roku zmieniono wspomniane przepisy w Prawie farmaceutycznym, jednocześnie umożliwiając farmaceutom przepisywanie większych ilości leków na receptach farmaceutycznych. W dobie pandemii COVID-19 uprawnienie to okazało się szczególnie przydatne, ponieważ pozwalało uniknąć zatłoczenia w gabinetach lekarskich i szpitalach, a pacjenci mogli uzyskać odpowiednią opiekę w aptekach. Do tej pory nie przeprowadzono jednak badania, które opisywałoby usługi farmaceutyczne związane z przepisywaniem leków. Podjęli się tego naukowcy z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, którzy postanowili zgromadzić i usystematyzować informacje na ten temat (czytaj również: Dlaczego farmaceuci tak rzadko wystawiają recepty farmaceutyczne?).

Recepty farmaceutyczne coraz częściej ratują zdrowie pacjentów

W badaniu naukowcy porównali analizę warunków i rzeczywiste praktyki farmaceutów. Zebrano dane z 842 aptek ogólnodostępnych, a badany obszar obejmował region Polski liczący ponad 2 mln mieszkańców (woj. Kujawsko-Pomorskie). Projekt badawczy uzyskał zgodę Komisji Bioetycznej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a wszystkie dane zostały przedstawione anonimowo. Jedynie wiek i informacje o przedstawionym leku zostały upublicznione.

Badacze przeprowadzili analizę, oceniając czy położenie apteki miało wpływ na liczbę wystawianych recept. Okazało się, że 13,3% z przebadanych 842 aptek ogólnodostępnych to były apteki działające we wsiach poniżej 1500 mieszkańców, 44,5% znajdowało się w miastach do 100 tysięcy mieszkańców, a 42,4% w miastach powyżej 100 tysięcy mieszkańców. Jednocześnie 67,6% aptek działało w standardowych godzinach, otwarta od poniedziałku do soboty. Przeanalizowano również położenie aptek: 35,6% znajdowało się w sąsiedztwie szpitala lub przychodni, 8,8% działało w centrach handlowych, 33,4% w osiedlach mieszkaniowych, a 22,2% w centrach miast.

Rodzaj apteki, a recepty farmaceutyczne

W sumie wystawiono w nich 2189 recept – najwięcej z nich w miastach powyżej 100 tysięcy mieszkańców. Na wsiach nie wypisywano recept farmaceutycznych.

Pod względem godzin otwarcia największy odsetek wystawianych recept farmaceutycznych odnotowano w aptekach czynnych w standardowych godzinach, od poniedziałku do soboty oraz w aptekach pełniących dyżury. Najmniej recept farmaceutycznych wystawiono w aptekach czynnych przez całą dobę i siedem dni w tygodniu. Najwyższy wskaźnik wystawionych recept zaobserwowano w centrum miast i osiedli mieszkaniowych, a najniższy w aptekach położonych przy szpitalach i przychodniach (czytaj również: Czy farmaceuta lub apteka może pobrać opłatę za wystawienie recepty farmaceutycznej?).

Liczba wystawionych recept farmaceutycznych w zależności od lokalizacji apteki
Liczba wystawionych recept farmaceutycznych w zależności od lokalizacji apteki

Jakie leki przepisywali farmaceuci?

W okresie siedmiu miesięcy największy odsetek wystawionych recept dotyczył leków stosowanych w chorobach układu krążenia, chorobach przewodu pokarmowego i zaburzeniach przemiany materii, układu nerwowego oraz w chorobach dermatologicznych. Spadek przepisywania leków przeciwinfekcyjnych był przewidziany i nie zaskoczył naukowców, ma to związek z rosnącą antybiotykoopornością oraz brakiem szybkich testów diagnostycznych do zbadania przyczyny infekcji.

Liczba wystawionych recept farmaceutycznych w okresach 2002-2016 i od 1 kwietnia do 30 października 2020 r.
Liczba wystawionych recept farmaceutycznych w okresach 2002-2016 i od 1 kwietnia do 30 października 2020 r.

Recepty farmaceutyczne dają nadzieję na lepszą ochronę zdrowia

Obecnie 20 państw członkowskich WHO upoważnia farmaceutów do wystawiania recept. Uprawnienie to różni się jednak w każdym kraju. Powodem dla jego wprowadzenia jest zapewnienie pacjentom lepszej opieki zdrowotnej oraz dostępu do leków. W ocenie naukowców recepty farmaceutyczne bardzo rzadko wykorzystywane są do przepisywania leków w sytuacjach awaryjnych. Zazwyczaj farmaceuci wystawiali je gdy pacjent potrzebował leków przyjmowanych już wcześniej, gdzie jest konieczne było wydłużenie terapii.

Badania wykazują, że często, gdy pacjenci nie mają dostępu do służb ratunkowych, przestają brać leki. Nieprzestrzeganie przyjmowania zapisanych leków jest częstą przyczyną przyjęć do szpitala. Odnotowano wzrost przepisywanych recept od czasu zmian legislacyjnych w 2020 roku. Naukowcy udowodnili, że utrzymanie recept farmaceutycznych jest uzasadnione, a pacjenci postrzegają apteki jako ważne punkty ochrony zdrowia.

Źródło: ML/MDPI

Na podstawie: Assessment of Pharmacists Prescribing Practices in Poland—A Descriptive Study, Agnieszka Zimmermann, Jakub Płaczek, Natalia Wrzosek and Artur Owczarek

Wynalazca plastrów nikotynowych: Całe życie zastanawiałem się, dlaczego ludzie palą!

4 czerwca 202414:01

Historia pełna jest inspirujących opowieści o ludziach, którzy poświęcili swoje życie i karierę na rzecz tego, co kochali najbardziej – pomocy innym. Jedną z takich osób był Murray Elias Jarvik, amerykański psychofarmakolog i naukowiec, współtwórca plastrów nikotynowych. Z okazji Światowego Dnia bez Papierosa przypominamy jego niezwykłą sylwetkę.

[Artykuł sponsorowany]

Murray Jarvik urodził się 1 czerwca 1923 r. w Nowym Jorku. Ukończył m.in. Uniwersytet Kalifornijski w San Francisco. Przez całe życie cierpiał na problemy z sercem. Jego kłopoty zdrowotne rozpoczęły się od ciężkiego przypadku gorączki reumatycznej, gdy miał 12 lat. Później w wieku 28 lat zachorował na polio, a w 1992 r. zdiagnozowano u niego raka płuc. Nowotwór udało się wyleczyć.1,2

W całej tej historii warto wspomnieć, że naukowiec nigdy nie palił papierosów. W trakcie licznych pobytów w szpitalach obserwował jednak pacjentów, którzy zmagali się z nałogiem i objawami odstawienia papierosów. To wtedy w jego głowie zrodził się pomysł na inny, bezpieczniejszy sposób dostarczania nikotyny do organizmu, który zniweluje chęć sięgania po papierosa u osób, które powinny natychmiast wyjść z nałogu.1,2 Motywacji do działania dostarczała mu również żona, nałogowa palaczka.1

Nikotyna w terapii leczenia uzależnienia

Murray Jarvik rozpoczął badania nad wchłanianiem nikotyny przez skórę i jej wpływem na organizm ludzki od obserwowania rolników zajmujących się zbieraniem tytoniu. Nie mógł jednak uzyskać zgody na prowadzenie badań na pacjentach. W końcu wraz ze swoim kolegą z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Jedem Rosem, zaczęli prowizoryczne plastry testować na sobie. Po latach, w jednym z wywiadów Javik wspominał: „Nałożyliśmy tytoń na skórę i czekaliśmy, co się stanie. Nasze tętno wzrosło, zaczęła skakać adrenalina, to wszystko przytrafia się palaczom”. 4

Badania Jarvika i Rose doprowadziły do wynalezienia plastra nikotynowego na początku lat 90. Sześć lat później Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła ich sprzedaż jako leku bez recepty. Murray Jarvik dożył później starości. Zmarł 8 maja 2008 roku w wieku 84 lat.2

Plaster nikotynowy dzisiaj

Plaster nikotynowy dziś jest szeroko stosowany jako podstawowy element Nikotynowej Terapii Zastępczej. Dostarcza on nikotynę bezpośrednio przez skórę do organizmu, aby złagodzić potrzebę zapalenia papierosa i stopniowo rzucić palenie. Działa do 16 godzin i – w przeciwieństwie do papierosów czy e-papierosów – nie zawiera tysięcy substancji kancerogennych.5

Co warto zapamiętać na temat Nikotynowej Terapii Zastępczej?

• Nikotynowa Terapia Zastępcza to najlepiej przebadana farmakologiczna forma wsparcia rzucania palenia: ponad 150 badań klinicznych 6, w trakcie których przebadano około 65 tysięcy pacjentów 7, badania dostępne w Cochrane Library.

• NTZ to jedyna, dostępna bez recepty, terapia rekomendowana przez WHO (Essential Medicines List). Na liście znajdują się zarówno plastry, gumy, tabletki, jak i spray.3

• NTZ zwiększa szansę na rzucanie palenia o 50% do 60%.8

• Jednoczesne stosowanie plastra nikotynowego i innego rodzaju NTZ (szybko działającego, np. guma do żucia, tabletka do ssania, spray) zwiększa o 15% do 36% prawdopodobieństwo, że dana osoba rzuci palenie, niż gdyby użyła tylko jednego rodzaju produktu NTZ.7

• NTZ może być używana w grupach pacjentów ze szczególnymi potrzebami (kobiety w ciąży i karmiące piersią pod nadzorem lekarza10, pacjenci z chorobami serca i po przebytym zawale11, pacjenci z chorobami układu oddechowego, w tym POChP12, pacjenci z innymi uzależnieniami np. od alkoholu13.

Dowiedz się więcej na temat produktów Nikotynowej Terapii Zastępczej.

Literatura

  1. Weber, Bruce (2008-05-13). „Murray Jarvik, 84, Whose Research Helped Lead to Nicotine Patch, Dies”New York Times. Retrieved 2008-05-26.
  2. Wikipedia. Dostep 21.05.2024 r. https://en.wikipedia.org/wiki/Murray_Jarvik
  3. WHO model list of essential medicines – 22nd list, 2021, 30 September 2021, WHO/MHP/HPS/EML/2021.02, dostęp https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02, 21.05.2024 r.
  4. Obituary: Murray E. Jarvik, 84, UCLA pharmacologist, nicotine patch inventor, dostęp: https://www.uclahealth.org/news/release/obituary-murray-e-jarvik-84-ucla-pharmacologist-nicotine-patch-inventor
  5. Edyta Budzyńska, Stefanie Sielemann, Jarosław Puton, Alexander L.R.M. Surminski, Analysis of e-liquids for electronic cigarettes using GC-IMS/MS with headspace sampling, Talanta, Volume 209, 2020, 120594, ISSN 0039-9140, https://doi.org/10.1016/j.talanta.2019.120594.
  6. SteadL.F., PereraR., BullenC. et al. Nicotinereplacementtherapyfor smoking cessation// CochraneDatabase Syst. Rev. 2012. Issue11.
  7. Hartmann‐BoyceJ, ChepkinSC, YeW, BullenC, Lancaster T. Nicotinereplacementtherapyversus controlfor smoking cessation. CochraneDatabase of SystematicReviews2018, Issue5.
  8. W porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo lub bez leczenia za Hartmann‐Boyce J, Chepkin SC, Ye W, Bullen C, Lancaster T. Nicotine replacement therapy versus control for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 5. Art. No.: CD000146. DOI: 10.1002/14651858.CD000146.pub5.
  9. Lindson N, et al. Different doses, durations and modes of delivery of nicotine replacement therapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Apr 18;4(4):CD013308.
  10. Bała,Cedzyńska i in. Wytyczne leczenia uzależnienia od nikotyny. Rekomendacje, 2022. https://nil.org.pl/uploaded_files/art_1653901298_wytyczne-zun.pdf
  11. McRobbie H, Hajek P. Nicotine replacement therapy in patients with cardiovascular disease: guidelines for health professionals. Addiction. 2001 Nov;96(11):1547-51.
  12. Ellerbeck EF, Nollen N, Hutcheson TD, Phadnis M, Fitzgerald SA, Vacek J, Sharpe MR, Salzman GA, Richter KP. Effect of Long-term Nicotine Replacement Therapy vs Standard Smoking Cessation for Smokers With Chronic Lung Disease: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2018 Sep 7;1(5):e181843. 
  13. Pharmacological Options for Smoking Cessation in Heavy-Drinking Smokers – PubMed (nih.gov).

    Jak oceniasz artykuł?

    Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

    Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

    0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]