Recepty pro auctore i pro familiae – zasady ogólne
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo farmaceutyczne, farmaceuta posiadający prawo wykonywania zawodu może wystawić receptę dla osoby wystawiającej (pro auctore) lub receptę dla małżonka, osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, krewnych lub powinowatych w linii prostej, a w linii bocznej do stopnia pokrewieństwa między dziećmi rodzeństwa osoby wystawiającej (pro familiae). Recepty wystawia się w postaci elektronicznej, a w postaci papierowej jedynie w ustawowo określonych przypadkach (np. w przypadku braku dostępu farmaceuty do systemu teleinformatycznego).
Na recepcie elektronicznej farmaceuta może przepisać jednorazowo maksymalnie ilość produktu niezbędną pacjentowi do 180-dniowego okresu stosowania (w przypadku produktu leczniczego antykoncepcyjnego wyłącznie w ramach kontynuacji zlecenia lekarskiego).
Na recepcie papierowej natomiast, może zostać przepisana ilość produktu niezbędna do 120-dniowego okresu stosowania, a w przypadku leku antykoncepcyjnego – do 60-dniowego stosowania, wyłącznie w ramach kontynuacji zlecenia lekarskiego. Recepta pro auctore i pro familiae może być wystawiona na produkty lecznicze o kategorii dostępności Rp, z wyłączeniem produktów zawierających środki odurzające, substancje psychotropowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (czytaj więcej: Czego farmaceuta NIE PRZEPISZE na recepcie pro auctore i pro familiae?).
Farmaceuta wystawiający recepty pro auctore i pro familiae jest zobowiązany do prowadzenia wykazu tych recept. Wykaz powinien zawierać:
- Numer kolejny wpisu,
- Datę wystawienia recepty,
- Numer pesel pacjenta, w przypadku noworodka – numer pesel matki, a w razie braku numeru pesel – rodzaj, serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość,
- Rozpoznanie choroby, problemu zdrowotnego lub urazu,
- Międzynarodową lub własną nazwę przepisanego produktu,
- Postać, w jakiej przepisany produkt ma być wydany, jeżeli występuje w obrocie w więcej niż jednej postaci,
- Dawkę produktu, jeżeli występuje w obrocie w więcej niż jednej dawce,
- Ilość produktu, a w przypadku leku recepturowego – nazwę i ilość surowców farmaceutycznych, które mają być użyte do jego sporządzenia,
- Sposób dawkowania.
Wystawienie recepty pro auctore i pro familiae
Recepty pro auctore i pro familiae wystawiane przez farmaceutów nie są receptami farmaceutycznymi. Są to „zwykłe” recepty, do których stosuje się zasady ogólne, jak w przypadku pozostałych podmiotów uprawnionych do ich wystawiania. W konsekwencji farmaceuta wystawiający recepty pro auctore i pro familiae powinien mieć na uwadze regulacje zawarte m.in. w ustawie o zawodzie lekarza i lekarza dentysty czy w ustawie o zawodzie pielęgniarki i położnej (czytaj również: Dwa rodzaje recept od farmaceutów? Ministerstwo wyjaśnia…).
Zgodnie z przywołanymi aktami prawnymi, lekarz orzeka o stanie zdrowia określonej osoby a pielęgniarka i położna ordynują określone wyroby medyczne, w tym wystawiają na nie recepty, po uprzednim osobistym badaniu fizykalnym pacjenta lub badaniu za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, a także po analizie dostępnej dokumentacji medycznej pacjenta. Przepisy dopuszczają możliwość wystawienia recepty bez dokonania badania pacjenta, jedynie w sytuacji, gdy jest ona niezbędna do kontynuacji leczenia, jeżeli jest to uzasadnione stanem zdrowia pacjenta odzwierciedlonym w dokumentacji medycznej.
Należy zwrócić uwagę, że obowiązujące przepisy, w szczególności ustawa Prawo farmaceutyczne oraz ustawa o izbach aptekarskich, nie przyznaje farmaceutom uprawnienia do prowadzenia działań diagnostycznych. Ustawa o izbach aptekarskich regulując zakres wykonywania zawodu farmaceuty wskazuje, że jego wykonywanie ma na celu ochronę zdrowia publicznego i obejmuje udzielanie usług farmaceutycznych polegających m.in. na:
- Sporządzaniu i wytwarzaniu leków,
- Sporządzaniu leków recepturowych i leków aptecznych w aptekach,
- Sprawowaniu nadzoru nad wytwarzaniem, obrotem, przechowywaniem, wykorzystaniem i utylizacją leków i wyrobów, w tym rezerwami państwowymi,
- Udzielaniu informacji i porad dotyczących działania i stosowania leków i wyrobów, będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach,
- Sprawowaniu opieki farmaceutycznej polegającej na dokumentowanym procesie, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta,
- Kierowaniu apteką, punktem aptecznym, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną,
Wykonywanie zawodu farmaceuty obejmuje także prowadzenie działalności dydaktycznej w uczelniach medycznych, badań naukowych i prac rozwojowych w dziedzinie farmacji.
Ustawodawca przyznaje farmaceutom uprawnienie do sprawowania opieki farmaceutycznej, przy czym jej zakres został określony jako czuwanie nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta, we współpracy z tym pacjentem, lekarzem lub przedstawicielami innych zawodów medycznych.
Na gruncie obowiązujących przepisów brakuje zatem regulacji, na podstawie których farmaceuta mógłby prowadzić badania pacjentów. Jest to bowiem uprawnienie zastrzeżone do kompetencji lekarzy, pielęgniarek, położnych oraz innych przedstawicieli zawodów medycznych. Jedynym narzędziem prawnym, jakim dysponuje farmaceuta jest więc wywiad medyczny z pacjentem, w trakcie którego niezbędne będzie powzięcie informacji o przebytych lub posiadanych chorobach i schorzeniach oraz o stosowanych lekach.
